به گزارش اصفهان زیبا؛ امروز مسجد جامع هفتشویه بیش از هر زمان دیگر در معرض فرسایش قرار گرفته است، با این حال هنوز هیچ نهادی خود را متولی مرمت و حفاظت آن نمیداند و این مسئولیت همچنان میان اوقاف و میراث فرهنگی پاسکاری میشود.
در سالهای اخیر، هرازگاهی در رسانهها با مطلبی هشداردهنده و نگرانکننده درباره میراث فرهنگی و بناهای تاریخی مواجه میشویم. اما بعد از آن، این اخبار هم مانند هزاران موضوع با اهمیت دیگر در میان خبرهای روزانه گم میشوند.
یکی از این هشدارهایی که هرچندوقت یکبار ظاهر و دوباره ناپدید میشود، درباره مسجد جامع هفتشویه است. قدمت مسجد جامع هفتشویه به دوره سلجوقیان میرسد، مسجدی که مدتهاست مورد بیمهری مسئولین قرار گرفته و اکنون در یک وضعیت بحرانی به سر میبرد. با وجود آسیب فراوانِ این مسجد، محراب آن به شکل حیرتانگیزی، هنوز دوام آورده و سالم است، اما وضعیت کنونی مسجد بحرانی است و خطر فرسایش و تخریب آن بر اثر عوامل طبیعی بسیار جدی است. این روزها بیم آن میرود که در زیر باد و باران این محراب هم فرو ریزد.
محراب مسجد هفتشویه، شاهکاری از معماری ایرانی
محراب مسجد جامع هفتشویه، یکی از شاهکارهای نفیس معماری ایرانی اسلامی مربوط به دوره سلجوقیان است. با وجود اینکه گنبد و بخشهای دیگر این مسجد تقریبا فروریخته، اما محراب آن هنوز پابرجاست. تاریخ نگاران محراب این مسجد را یک اثر ویژه میدانند.
محرابی با نقش و نگارهای بسیار زیبا که در نوار دور آن به خط ثلث آیت الکرسی و در اسپر محراب به خط کوفی سوره فاتحه و به خط کوفی بنایی آیات ۵۱ و ۵۲ سوره القلم گچ بری شده است. این مسجد که به احتمال زیاد یک مسجد جامع بوده، در مسیر جاده ابریشم قرار داشته و به واسطه مناری که داشته کاروانها میتوانستند مسیر خود را پیدا کنند.
سیدعلی قریشی، کارشناس دهیاری روستای هفتشویه، با توصیف شرایط نگرانکننده مسجد جامع هفتشویه، به اصفهانزیبا میگوید: «بنایی که از نظر معماری و تزئینات، در شمار نمونههای کمنظیر استان اصفهان قرار میگیرد، امروز در وضعیتی رهاشده و آسیبپذیر به سر میبرد. محراب مسجد با گچبریهای منحصربهفردش ارزش تاریخی بالایی دارد، اما سالهاست که هیچ اقدام مؤثری برای نگهداری و حفاظت از آن صورت نگرفته و فرسایش بنا بهتدریج شدت گرفته است.»
مسجد جامع هفتشویه، در وضعیت بحرانی
او ادامه میدهد: «این مسجد در وضعیت بحرانی به سر میبرد و در برابر عوامل طبیعی بیدفاع شده. علاوه بر این، بیتوجهی عمومی نیز بر میزان آسیبهای وارد شده به مسجد افزوده است. بخشهایی از سازه تخریب شده و فضای داخلی آن مملو از نخاله و زباله است؛ وضعیتی که بهروشنی از غفلت متولیان حکایت دارد.»
قریشی با اشاره به بازدیدهای مکرر، اما بیحاصل برخی نهادها و کارشناسان، تأکید میکند: «این بازدیدها تاکنون به اقدام عملی منجر نشده و صرفا در حد ابراز علاقه بوده است.»
خیال باطلِ گنج و آسیب وارد شده به بنا!
این کارشناس علاوه بر اینکه خواستار ورود جدی و مسئولانه دستگاههای مرتبط برای حفاظت و مرمت این اثر تاریخی ارزشمند میشود، میگوید: « سال ۱۳۵۰ یک دیوار در اطراف این بنا کشیده شد، اما متاسفانه این بنا حتی نگهبان هم ندارد. به همین خاطر، بسیاری از افرادی که برای بازدید میآیند اگر ما نباشیم از روی دیوار به داخل مسجد میروند! در این سالها با این تفکر که زیر دیوار بناهای تاریخی، گنج وجود دارد، در بخشهایی از این مسجد حفرههایی ایجاد کردهاند که بسیار نگرانکننده است و ممکن است باعث ریزش و تخریب کامل محراب و بخشهای باقی مانده شود.»
متولی مسجد جامع هفتشویه چه نهادی است؟!
برای پیگیری از وضعیت این مسجد رها شده، خبرنگار اصفهان زیبا با روح الله سیدالعسگری، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان گفتوگو کرد که در نتیجه این گفتوگو او میراث فرهنگی را متولی این مسجد نمیداند و اظهار میکند: «متولی مسجد هفتشویه، اوقاف است، نه میراث فرهنگی». این مکالمه پایان یافت و برای مشخص شدن متولی این مسجد با محمد فاتحی، مشاور میراث فرهنگی و گردشگری معاونت فرهنگی اداره اوقاف صحبت کردیم.
فاتحی در این خصوص به اصفهان زیبا، میگوید: «کل مساجد از این جهت که زمینشان وقف مسجد است حالت موقوفه دارند و همه مساجد کشور زیر نظر اوقاف هستند. اما به این دلیل اینکه مسجد هفتشویه یک مسجد تاریخی است و به ثبت ملی رسیده، متولی آن میراث فرهنگی است. برای مثال، امامزاده درب امام هم که یک امامزاده است، متولی قانونی آن اوقاف است، اما در زمینه مرمت، متولی آن، میراث فرهنگی است.»
او ادامه میدهد: «به نظر میرسد به تازگی اقداماتی برای این مسجد در حال انجام است و طرحی برای حفاظت از این محراب ارائه شده است.»
طرحی برای حفاظت از این بنای تاریخی ارزشمند
از اینرو با وحید نیکو، کارشناس معماری میراث فرهنگی اصفهان تماس گرفتیم تا کم و کیف این طرح و زمانبندی آن را برای آغاز و پایان عملیات اجرایی حفاظت و مرمت جویا شویم.
این کارشناس در خصوص طرحی که برای حفاظت از مسجد هفتشویه ارائه کرده است، به اصفهان زیبا میگوید: «یک سال پیش از طرف ادارهکل میراث فرهنگی به من درخواست داده شد تا طرحی را برای حفاظت از محراب مسجد هفتشویه ارائه کنم. من طرح را آماده کردم که به محض تامین بودجه، این طرح عملی خواهد شد.»
او درباره جزییات حفاظت از این بنا در طرح خود میگوید: «در اقداماتی که برای حفاظت و تکمیل سقف انجام خواهد شد، قرار است سقف آنجا را با کامپوزیت بازسازی کنیم و روی آن را با خرپا و ایرانیت، ضد آب کنیم. اما از نظر داخلی این ایرانیت دیده نمیشود، چیزی که دیده میشود در ظاهر از آجر اما جنس آن از کامپوزیت است. سبک است و در صورت وقوع زلزله به اثر آسیبی نمیزند.»
برای این طرح چه میزان بودجهای نیاز است؟
این کارشناس با بیان اینکه این بازسازی علاوه بر محراب شامل گنبد هم میشود، در خصوص راههای دیگر حفاظت از این بنای تاریخی، خاطرنشان میکند: «در ابتدا قرار بود در اطراف بنا شیشه بکشند، اما شیشه باعث تعریق و یک سری مشکلات میشد، به همین دلیل تصمیم بر آن شد که برای حفاظت، از سقف استفاده شود.»
او در خصوص بودجه مورد نیاز برای اجرایی شدن این طرح، یادآور میشود: «این طرح هنوز در شورای فنی مطرح نشده، پس از مطرح شدن آن در شورای فنی، بودجه مورد نیاز برای آن نیز برآورد خواهد شد.»
به گزارش «اصفهان زیبا»، با توجه به پیگیریهای انجام شده، به نظر میرسد، آنچه مسجد جامع هفتشویه را امروز در وضعیت بحرانی قرار داده، علاوه بر مسئله تامین بودجه، عدم مسئولیت پذیری و نیز پاسکاری این مسئولیت میان نهادهای متولی است. میراث فرهنگی میگوید متولی اداره اوقاف است و اوقاف میگوید متولی میراث فرهنگی است! همچنین، درخواست طرح مرمت و حفاظت مسجد جامع هفتشویه از طرف اداره میراث فرهنگی، نیازمند حمایت مالی و تامین بودجه از سوی این نهاد است.
اما متاسفانه در طی این سالها هیچ گونه حمایت مالی از سوی میراث فرهنگی برای مرمت و حفاظت این مسجد تاریخی صورت نگرفته است. اصفهان زیبا تا زمان اجرای طرح حفاظتی و مرمت این بنای ارزشمند تاریخی، موضوع را پیگیری و نتیجه آن را منتشر خواهد کرد.
