به گزارش اصفهان زیبا؛ شدت و استمرار آلودگی هوا در کلانشهرها و ناکارآمد بودن راهکارهای مختلف برای کاهش آن و همچنین وابستگی به استفاده از منابع تجدیدناپذیر باعث شده است در سالهای اخیر، راهاندازی نیروگاههای خورشیدی و همچنین ترغیب شهروندان به بهرهجویی از پنلهای خورشیدی بهعنوان یکی از راههای حرکت به سمت استفاده از انرژیهای پاک موردتوجه قرار گیرد؛ اتفاقی که نهتنها باعث کاهش مصرف برق میشود؛ بلکه نقش مؤثری نیز در جلوگیری از انتشار آلایندهها دارد؛ البته توسعه بیرویه مزارع خورشیدی و همچنین مدیریت نکردن پسماندهای ناشی از آن، میتوانند تبعات متعددی را به همراه دصاشته باشد.
داریوش گلعلیزاده، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» به بررسی نقش نیروگاههای خورشیدی در کاهش آلودگی هوا و همچنین پیامدهای مثبت و منفی استفاده از آنها پرداخته است.
در سالهای اخیر، تبلیغات بسیاری دررابطهبا پنلهای خورشیدی و تشویق شهروندان به استفاده از آنها برای کاهش وابستگی به انرژیهای تجدیدناپذیر صورت میگیرد. بهرهجویی از این پنلها، آیا میتواند در کاهش آلایندگی ناشی از سایر منابع انرژی نقش مؤثر و اساسی ایفا کند؟
آلایندههایی که در هوا منتشر میشوند بیشتر از جنس دوده هستند، به این معنا که ماهیت «هیدروکربنی» دارند.
از سوی دیگر، بیش از ۹۴ درصد تولید انرژی کشور وابسته به سوختهای فسیلی است؛ از گاز و بنزین گرفته تا گازوئیل و مازوت. این سوختها هنگام مصرف، آلایندههای مختلفی را منتشر میکنند.
بنابراین یکی از راههای اصلی و مهم برای جلوگیری از انتشار این آلایندهها، کاهش استفاده از سوختهای فسیلی است که این امر از طریق بهینهسازی و تولید خودروهای کم مصرف و همچنین استانداردسازی وسایل مرتبط با مصرف انرژی محقق میشود. ما باید میزان وابستگی به انرژیهای تجدیدناپذیر را کاهش و سهم انرژیهای تجدیدپذیر در سبد انرژی کشور را افزایش دهیم.
در حال حاضر، سهم این انرژیها حدود یک درصد است؛ درحالیکه این میزان باید به ۲۰ تا ۳۰ درصد برسد. مسلما اگر این اتفاق بیفتد، تأثیر خود را بر کیفیت هوا خواهد گذاشت.
پنلهای خورشیدی چگونه منجر به کاهش آلودگی هوا میشوند؟
با استفاده از نیروگاههای خورشیدی انرژی مصرفی حاصل از سوخت فسیلی کمتر میشود و مصرفکنندگان به سمت مصرف انرژیهای پاک حرکت میکنند؛ البته مشروط بر اینکه صنایع انرژیبر توسعه
نیابند.
بهعبارتدیگر، باید شاخص شدت انرژی در کشور کاهش یابد. شاخص شدت انرژی به میزان انرژی مصرفی برای تولید یک کالا یا خدمت گفته میشود. ایران جزو سه کشوری است که این شاخص در آن بالاست. انرژی زیادی خرج میکنیم، اما محصول (ثروت) کافی تولید نمیکنیم.
این یعنی در مصرف انرژی دست و دل باز و در تولید کمبازده هستیم. درواقع در کشور مقدار زیادی انرژی مصرف میکنیم، اما رشد درآمد ناخالص ملی آن متناسب با این مصرف نیست.
این مساله نشان میدهد بخش زیادی از این انرژی به شکل اتلاف و ناکارآمدی در فرآیندها از بین رفته است. در واقع، مصرف انرژی بالا به تولید ارزش اقتصادی مورد انتظار نینجامیده است.
آیا در حال حاضر، زیرساختهای لازم برای استفاده از پنلهای خورشیدی در کشور مهیاست؟
وابستگی ما به پنلهای خورشیدی به خارج از کشور است و باید تلاش کرد که این پنلها را به صورت مدیریتشده استفاده و توسعه داد؛ نه اینکه اراضی بسیاری را بدون حسابوکتاب به آنها اختصاص دهیم. باید بر اساس یک برنامه مدون پیش رفت؛ به طوری که بتوان از 300 روز آفتابی که در ایران وجود دارد، استفاده و برق تولید و حتی صادر کرد؛ همانند امارات که در حال تبدیلشدن به هاب انرژی خورشیدی است.
بهکارگیری انرژیهای هیدروژنی که بسیار پاک هستند نیز موضوع دیگری است که باید به سمت آن حرکت کنیم.
یکی دیگر از موضوعاتی که در رابطه با پنلهای خورشیدی مطرح میشود، بحث مدیریت پسماند آنهاست. آیا رهاکردن ضایعات ناشی از پنلها در محیطزیست، خطرناک است؟
بله، مدیریت پسماند این پنلها باید به خوبی انجام شود. در حال حاضر طول عمر آنها معمولا ۱۰ تا ۲۵سال است و بعد از آن کارآیی خود را از دست میدهند.
هر واحد مگاوات تولید شده از طریق انرژی خورشیدی، تقریبا ۵۰ تُن مواد زباله الکترونیکی تولید میکند؛ این پسماندها حاوی عناصری مانند سرب و کادمیوم هستند که اگر در طبیعت رها شوند، میتوانند منابع آبی و خاکی را آلوده کنند؛ بنابراین به هیچ عنوان بعد از اینکه کارآیی خود را از دست دادند و از مدار خارج شدند، نباید در طبیعت رها و باید همانند پسماندهای الکترونیکی مدیریت شوند. نیروگاه های خورشیدی بسیار سریع در کشور در حال بهروزرسانی هستند.
باید تلاش کنیم بهروزترین تکنولوژی با راندمان بالاتر و طول عمر بیشتر را داشته باشیم و نه اینکه پنلهای قدیمی را به کشور وارد کنیم.
در زمان آلودگی هوا بهویژه فصول بهار و تابستان که پدیده گردوغبار در شهرهایی همچون اصفهان اوج میگیرد، آیا پنلهای خورشیدی قابلاستفاده هستند و کارایی دارند؟
بله، پنلها در این موقع از سال، باید با مواد خاصی شستشو شوند؛ البته بهگونهای که مصرف آب نیز زیاد نباشد. شرکتهایی در این حوزه هستند که بازرسیهای لازم را انجام میدهند تا راندمان آنها پایین نیاید.
مصرف آب این پنلها چشمگیر است؟
به هرحال در نیمه اول سال که شدت گردوغبار زیاد است، شستشوی آنها به آب نیاز دارد؛ این شستشو باید به طوری باشد که میزان آب زیادی استفاده نشود.
چندی پیش بود که برخی از حامیان محیطزیست، در اعتراض استفاده کشاورزان از پنلهای خورشیدی دستبهقلم شدند و نامهای به رئیس سازمان حفاظت محیطزیست کشور با موضوع «هشدار درباره عواقب خطرناک توسعه پنلهای خورشیدی در اراضی کشاورزی» نوشتند؛ چرا که از نظر آنها توسعه بیرویه مزارع خورشیدی در اراضی کشاورزی میتواند منابع آب سطحی بالادست و آبهای زیرزمینی پاییندست حوضههای آبریز را تهدید کند و از سوی دیگر، تأمین برق با پنلهای خورشیدی پمپاژ آب را تسهیل کرده و موجب افزایش سطح زیر کشت و فشار مضاعف بر منابع آب میشود. آیا این مسئله صحت دارد؟
اگر بتوانیم مزارع خورشیدی را دومنظوره کنیم و گیاهان دارویی کمآبتر در آنها بکاریم، قطعا از مصرف آب بیشتر جلوگیری کردهایم. معمولا در این اراضی چاه وجود ندارد و در صورت مشاهده، آب منطقهای اجازه استفاده از آن را نمیدهد و اقدام به مسدودکردن آنها میکند.
