به گزارش اصفهان زیبا؛ باوجود بارشهای اخیر، بحران کمبود منابع آب در اصفهان همچنان پابرجاست. در این شرایط، نادیدهگرفتن ظرفیت سیلابهای سالانه که بخش بزرگی از آن به دلیل فقدان سازوکارهای اصولی هدر میرود، غفلت بزرگی محسوب میشود. استحصال و ذخیرهسازی آب باران نه یک انتخاب، بلکه راهبردی حیاتی برای ترمیم تعادل هیدرولوژیکی و تضمین پایداری سکونتگاههاست.
بهرهگیری از سامانههای ساده، کمهزینه و بومی میتواند همزمان با کاهش خسارات سیلابهای فصلی، به افزایش ذخیره آبهای زیرزمینی و در دسترس کمک کند. این راهکار، پاسخی اقتصادی و محیطزیستی به تشدید تغییرات اقلیمی و رقابت فزاینده بر سر منابع آب است و باید جایگاهی شایسته در اولویتهای برنامهریزی منابع آب استان اصفهان و کل کشور پیدا کند تا تابآوری در برابر خشکسالیهای آتی تضمین شود.
بارندگی در شهر تنها یک اتفاق کوتاهمدت نیست؛ هر قطره باران میتواند به تامین و ذخیره آب کمک بزرگی کند.
در همین راستا، محمدنبویان پور، کارشناس حوزه آب، در گفتوگو با «اصفهانزیبا»، به تشریح راهکارهای مدیریتی و مهندسی برای استحصال آب باران و کاهش آبگرفتگی شهری میپردازد و بر اهمیت این راهکارها تأکید میکند.
او با بیان اینکه آبی که از نزدیکی شهرکهای صنعتی یا مکانهایی که تعمیر ماشین انجام میدهند جمعآوری میشود، به دلیل آلودگیهای متعدد و گاه سمی، نهتنها قابلیت تزریق به زمین را ندارد، بلکه برای استفاده در فضای سبز نیز مناسب نیست، میگوید:« برخلاف این مورد، آبی که در مناطق مسکونی و از پشتبامها جمعآوری میشود، کاملا مناسب است و میتوانیم الگوهای مختلفی را برای استفاده از آن تعریف کنیم؛ بنابراین، بر اساس اینکه آب از کجا آمده و چه کیفیتی پیدا کرده است، رویکرد متفاوتی باید اتخاذ کرد.»
نبویان پور با اشاره به آلودگیهای موجود در آبهای جمعآوری شده از کف خیابانها به دلیل مالش لنت ترمز و مواد لاستیک بر روی آنها، توضیح میدهد: «استفاده از این آبها نیازمند اعمال راهکارهای نسبتا هزینهبری است.»
او با تأکید بر اینکه مدیریت آب باید بادقت بسیار بالا انجام شود، میگوید: «آبهای زیرزمینی با اضافه شدن آبهای کثیف به آن به راحتی آلوده می شوند؛ پس باید نهایت دقت را در این باره باید به کار برد.»
راهکارهای مهندسی برای نفوذ و ذخیره
این کارشناس حوزه آب با بیان اینکه در طرح «مدیریت و استحصال آب سطحی شهر اصفهان»، راهکارهای مختلفی از جمله چاههای جفتی و جذبی مدنظر قرار گرفته است، تأکید میکند: « این چاهها حتما باید دوقلو باشند. هدف این است که باران ابتدا در چاه کوچکتر ریخته شود. این چاه کوچک که جذب چندانی نباید داشته باشد، آلودگیها و رسوبات را در دیواره خود نگه میدارد و پس از پر شدن، سرریز آن به چاه دوم هدایت میشود. چاه دوم که عمق بیشتری دارد، آب تمیزتر، بدون رسوب و آلودگی را جذب میکند.»
او اظهار میکند: «همچنین آبی که از پشتبام جمعآوری میشود ، باید مستقیما به چاههای جذبی هدایت شود و اجازه رها شدن آن در خیابان را نیابد. در رابطه با خانههای نوساز باید سختگیریهای زیادی انجام شود تا چاههای جذبی در داخل آنها تعبیه شوند.»
نبویان پور همچنین به اهمیت مادیها و چشمههای سنتی شهر در ذخیره آب اشاره و بیان می کند: «مادیها باید احیا شوند و تحت هیچ شرایطی کف آنها بتنریزی نشود؛ اگر هم قبلا بتن شده، باید کنده شود؛ چرا که بسیاری از آنها قدرت جذب دارند و باید آب به آنها منتقل شود.»
او اضافه میکند:« آبهای جاری مسیر جذب خود را پیدا می کنند؛ چه وارد مادیها و جویها و چه به چاهها و سیستم فاضلاب سرریز شوند. در این شرایط قطعا جذب آب در ادامه مسیر رخ میدهد.»
نبویان پور اظهار میکند: « هرچند اقدامات مرتبط با جذب آبهای سطحی به بهبود سفرههای زیرزمینی و مقابله با فرونشست کمک میکند، اما نباید توجه را از بحران اصلی منحرف کرد.»
اینگونه که این کارشناس حوزه آب تصریحمیکند: «مشکل اصلی، کمبود آب ناشی از جاری نبودن زایندهرود است که باید بهصورت اساسی حل شود. تمام موارد دیگر، از جمله جذب آب باران، کمکهای بهشدت جزئی محسوب میشوند.»
این کارشنا س حوزه آب در ادامه سخنان خود توضیح میدهد: «مطابق آمارهای موجود نیاز سالانه فضای سبز اصفهان، حدود ۶۰ میلیون مترمکعب آب است؛ درحالیکه کل بارندگی شهری قابل جمعآوری در شرایط ایدئال، تنها بین ۲ تا ۳ میلیون مترمکعب است.»
این کارشناس بیان میکند: « این مقایسه بهوضوح نشان میدهد که حجم ۲ تا ۳ میلیون مترمکعبی، گرچه در کاهش فشار بر منابع دیگر حیاتی است، اما بههیچعنوان جایگزین کاملی برای کسری ۶۰ میلیون مترمکعبی ناشی از نبود زایندهرود نخواهد بود.»
جزئیات فنی طرح جامع مدیریت آب سطحی
نبویان پور در ادامه به تشریح جزئیات طرح جامع مدیریت و استحصال آب سطحی شهر اصفهان که در سال ۱۴۰۳ به تصویب رسید، می پردازد و می گوید: « این طرح برایجاد زیرساختهای مهندسی برای مدیریت مؤثر آبهای جاری شده در سطح شهر متمرکز است.»
او ادامه میدهد:« بر اساس این طرح، عملیات بازسازی و ارتقای زیرساختها در دستور کار قرار دارد. این طرح شامل بازسازی 29 هزار و 445 حلقه چاه جذبی یکقلو موجود و تبدیل آنها به سیستم دوقلو است تا فرآیند جذب دو مرحلهای فعال شود. همچنین، برای افزایش ظرفیت جذب، اجرای 16 هزار و 295 حلقه چاه جذبی جدید از نوع دوقلو پیشنهاد شده است.»
نبویان پور با بیان اینکه در بخش زیرساختهای هدایت، طرح شامل احیای ۱۶۹ هزار متر از مادیها و چشمهها بهمنظور افزایش نفوذپذیری و کاهش رسوبات نظیر نخالههاست، میگوید:« برای جمعآوری آبهای جاری در کوچهها، احداث ۳۵۸ هزار متر کانال جمعکننده آب در نظر گرفته شده است. پس از جمعآوری، این آب از طریق ۶۸ هزار متر کانال انتقالدهنده به سمت مادیها یا نقاط جذب دیگر هدایت خواهد شد.»
او در بخش دیگری از اظهارات خود توضیح میدهد: « هدف از کانالهای جمعکننده، صرفا جمعآوری آبهای جاری شده در سطح معابر و هدایت سریع آنها به شبکه جذب است.»
مادیها؛ بهترین بستر برای استحصال آبهای سطحی
جمعآوری باران، یکی از راههای کاهش وابستگی به منابع آبهای زیرزمینی و همچنین برداشت از چاهها و تامین آب آن هم در شرایطی که بسیاری از استانها در خشکسالی به سر میبرند، به شمار میآید.
در همین راستا شهرداری اصفهان مشغول به اجرای طرحی است که به واسطه آن به استحصال آبهای سطحی میپردازد. مهدی بقایی، معاون محیطزیست و خدمات شهری شهرداری اصفهان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» با اشاره به اجرای پروژه استحصال آبهای سطحی بیان میکند: «در این باره فراخوانی برگزار و مقرر شد تا دانشگاه یزد، در رابطه با استحصال آبهای سطحی برنامهریزی کند. این مطالعه دو سال طول کشید و با شبیهسازی شهر تمامی جوانب کار مثل مسیر باران و… ارزیابی شد.»
به گفته او، مشاوران این طرح معتقدند که بهترین راه جمع آوری باران این است که آب به سمت مادیها و رودخانه هدایت شود. همچنین براساس این طرح که به تایید اداره کل طراحی نیز درآمده است، موظف شدیم 16 هزار چاه جذبی و 300 کیلومتر کانال (که نیاز به یک هزار میلیارد تومان هزینه نیاز دارد) به منظور هدایت آب احداث کنیم.»
بقایی ادامه میدهد: «مشاوران این طرح معتقد بودند با ورود باران به مادیها، هم آب به آبخوان تزریق میشود و هم پس از اشباع، آنها همانند یک مخزن عمل میکنند.»
اینگونه که این مسئول میگوید: «حدود 35 هزار چاه جذبی در اصفهان وجود دارد و در دو سال گذشته نیز 6 هزار و 500 چاه دیگر نیز احداث شده است. برای ایجاد این چاهها نیز سالانه بودجه در نظر گرفته شده است؛ برای مثال، امسال حدود 130 و سال آینده 150 میلیارد تومان بودجه به این کار اختصاص خواهد یافت. اجرای این طرح قرار است پس از 8 سال به پایان برسد؛ اما پیشبینی میشود با روند فعلی در سال 1410 طرح به طور کامل طرح اجرا شده باشد.»
