به گزارش اصفهان زیبا؛ آناهید ستآقیان در گفتوگویی با دکتر گودرزی در کتاب «محله جلفای اصفهان» به بررسی سنتهای خواستگاری و مراسم ازدواج پرداخته و اشاره کرده است: «ما باشگاهی داریم که فرزندانمان همیشه آنجا حضور دارند. از طریق رفتوآمدهایی که با یکدیگر دارند، با هم آشنا میشوند و اگر به تفاهم رسیدند و یکدیگر را انتخاب کردند، یکبار پدر و مادر داماد بههمراه بزرگترهایی مانند دایی و عمو به شکل رسمی به خواستگاری میروند و مراحل بعدی را طی میکنند.» در مرحله خواستگاری، برای عروس هدیه میبریم و مرحله اول را «خسک آرنل» مینامیم؛ یعنی بهدستآوردن بله. در این مرحله فقط اجازه میگیرند و در مرحله بعدی، صحبت میکنند و گردنبند برای عروس میآورند. ما سفره عقد نداریم؛ اما یک میز زیبا و خاص تدارک میبینیم که در آن گل، شیرینی، گز، لوز، توت، شمع و حلقهها و هدایای عروس قرار میگیرد.
نقش والدین در مراسم ازدواج
زمانی که میخواهند لباس عروس را بپوشانند، از پدر و مادر او اجازه میخواهند. و میگویند: «با اجازه شما میخواهیم لباس عروس را بپوشانیم». اما در مراسم عروسی، کشیش دعا میخواند و ابتدا از داماد سؤالی زیبا میپرسد: «در زندگی سختیهایی مانند بیماری، فقر و ثروت وجود دارد. آیا متعهد میشوی که همسرت را همیشه همراهی کنی؟» آنگاه پسر پاسخ میدهد و سپس همان سؤال از عروس پرسیده میشود: «آیا در سختی و خوشی مطیع و همراه همسرت خواهی بود؟» این بار دختر جواب مثبت میدهد. در مراسم ما، حتما یک ساقدوش باید همراه پسر باشد که لباسی مشابه داماد به تن دارد؛ اما نوارهای پارچهای ندارد.
آمادهشدن عروس برای جشن
پس از پوشیدن لباس عروس، دختر جوانی که از طرف خواهر عروس آمده است، بندهای سبز و قرمز را برای داماد میبندد. کت داماد را قبل از پوشیدن به طور نمادین میرقصانند یا به پسرانی که ازدواج نکردهاند، میپوشانند تا شانس آنها نیز افزایش یابد. زمانی که عروس آماده خروج از خانه میشود، برادر عروس پای او را در کفش میگذارد. وقتی عروس آماده میشود، برادرش جلوی در میایستد تا داماد با دادن هدیه یا پول اجازه خروج عروس را بگیرد؛ سپس وارد کلیسا میشوند و مراسم ازدواج را برگزار میکنند.
روز روزه بزرگ
جشن ما شبیه هالووین کشورهای خارجی نیست؛ ما چند روز پس از هالووین برای روزه بزرگ آماده میشویم. روزه بزرگ ما 40 روز است و از اسفند تا فروردین، قبل از عید پاک یک روز جشن داریم. روز بعد از جشن، روزه ما آغاز میشود. در شب جشن، ما میتوانیم هر غذایی بخوریم؛ ولی از روز بعد به مدت 40 روز گوشت، لبنیات و تخممرغ نمیخوریم. این فصل زمان تولیدمثل حیوانات است و به همین دلیل به این نکته باور داریم که نباید کشتار صورت بگیرد. غذای روزه بزرگ فقط شامل برنج و سبزیجات است. ما دلمه درست کرده و بهجای گوشت از مغز گردو و سویا استفاده میکنیم یا حبوبات میخوریم. برای صبحانه حلوا و برشتوک میخوریم که هنوز هم رعایت میشود.
مراسم آبپاشان
در بیستم تیر، مراسم آبپاشان داریم. به شهرستان فریدن میرویم و مردم به یکدیگر آب میپاشند. میگویند یک روز حضرتمسیح(ع) و دو نفر از شاگردانش بالای کوه توقف میکنند و شاگردان خوابشان میبرد. حضرت موسی(ع) و حضرت یحیی(ع) با حضرت مسیح(ع) ملاقات میکنند. در این حین، دو ابر بالای سر آنها سایه میاندازد و وقتی صحبتشان تمام میشود، حضرتعیسی(ع) سرتاپا سفید و پاک میشود. این رویداد همزمان با جشن آبپاشان است. ما اعیاد اسم داریم و هر ارمنی روز اسم دارد. کلیسای ما به نام حواریون حضرتعیسی(ع) است که به دلیل اعتقادشان به دین مسیحیت کشته شدند. در آن روز عزاداری نمیکنیم. کسانی که همنام حواریون هستند، مانند سرکیس مقدس، این روز را جشن میگیرند و خویشاوندان به آنها تبریک میگویند؛ البته این جشن مختص آقایان نیست و خانمهایی که نامشان مربوط به کلیسای حضرتمریم(س) است، مانند ماری مارگاریت مریم، نیز در این جشن حضور دارند.
مراسم عروسی و شیرینیهای ویژه آن
اسکارلت شهبازیان، یکی دیگر از ارامنه جلفا، در این کتاب درباره غذاهای سنتی ارامنه گفته است: «آش ماست یکی از غذاهای معروف ماست. این آش از سبزیهای معطر، یک عدد تخممرغ، برنج و ماست تهیه میشود و بسیار خوشمزه است.»
قبلا خانمهای ارامنه در قلاببافی، قالیبافی، آشپزی، شیرینیپزی و تهیه دسر مهارت داشتند و یوخا درست میکردند. ما شیرینیهای خاصی به نام گاتا و نازوک داریم که حتما برای مراسم تهیه میشوند.
گاتا شیرینی دایرهای است. درون آن موادی مانند گردو، دارچین، کاکائو، جوز هندی و هل میریزند که با سلیقه خودشان سازگار باشد. اگر بتوانیم گاتا و نازوک را برای مراسم خواستگاری درست کنیم، بهتر است؛ وگرنه از بیرون تهیه میکنیم.
قنادیها و شیرینیهای نازوک و گاتا
اکثر شیرینیفروشها، مانند قنادی پارس که در کنار هتل جلفا قرار دارد، این شیرینیها را دارند و از 60 سال پیش تا کنون گاتاهای اصیل درست میکنند. این دو نوع شیرینی حتما باید در مراسم خواستگاری و بلهبرون وجود داشته باشند.
غذاهای معروف روز میلاد مسیح
در شب میلاد مسیح حتما جشن میگیریم و غذاهای اصلی همچون کوکوسبزی، ماهی دودی و معمولی، مرغ، انواع سالاد، انواع دسر، سالاد الویه، سالاد سزار، سالاد پاستا، انواع بورانی با اسفناج، ماست بادمجان و سبزیجات دیگر، لوبیای گرم و هر غذایی که بچهها بیشتر تمایل دارند، داریم.
سالادهای خوشمزه ارامنه
در سالاد مخصوص سیبزمینی، سیبزمینیها آبپز میشوند و بهصورت خمیر درمیآیند؛ سپس پیازچه، شوید، جعفری، نمک، فلفل، سرکه و کمی سس مایونز به آن اضافه میشود. برای سالاد سزار، مرغ را کباب میکنیم و برحسب سلیقه گوجه خشک، زیتون سبز یا سیاه، کاهو و هویج رندهشده را اضافه میکنیم. سالادی نیز در ارمنستان درست میشود. برای تهیه آن بادمجان را با پوست حلقهحلقه میبریم و با کمی روغنزیتون یا هر روغن دیگری داخل فر میگذاریم.
وقتی دو طرف آن سرخ شد، بیرون میآوریم و با گردو، قارچ سرخشده، پیازچه، سیر، گشنیز، نمک، فلفل و مایونز ترکیب میکنیم. این سالاد حکم غذا را دارد و مانند سالاد الویه است.
جشن شب کریسمس
آناهید ستآقیان درباره جشن کریسمس و برخی غذاهای این شبها گفته است: «آن شب حتما باید کباب و دلمه حاضر باشد.» ترکیبات دلمه با دلمههای شما متفاوت است. ما آن را با برگ مو، گوشت، سبزی، کمی برنج، ترش، تند و شور، بدون لپه و کشمش تهیهکرده و در آن، آلوچه سبز ترش میریزیم یا به آن آبغوره اضافه میکنیم.
غذای پارینچ
غذای پارینچ نوعی برنج قهوهایرنگ، سخت و بلندتر از برنج معمولی است که آن را آسیاب میکنیم؛ پلو و سوپ آن هم جداگانه تهیه میشود. برای پخت پلو پارینچ، آن را خیس میکنیم و گوشت را با قلم جدا میپزیم. بعد از حدود یک ساعت، آن را با پیاز تفت داده و سپس آب قلم و دارچین و کمی رب را به برنج اضافه و دم میکنیم. زمان غذاخوردن، گوشت را در آن خرد میکنیم.
غذای خوشمزهای به نام ایگرا
برای تهیه ایگرا، پیاز، بادمجان، گوجه و فلفلدلمهای را کباب کرده و به آن نمک و فلفل اضافه میکنیم. این مخلوط را تفت میدهیم و کمی روغن میزنیم و با نان سرو میکنیم. در جشنهای عروسی، نامزدی و تولد بهعنوان کوکتل از مهمانان پذیرایی میشود.
قنادی شکرچیان و آختامار از قدیم تا امروز
قنادی شکرچیان در محله ما وجود داشت و بعدها قنادی آقابیک هم به آن اضافه شد که خیلی سال قبل از ازدواج من، فوت کرد. در آن زمان، او سالخورده بود و پسرش ساقدوش من بود. شاید 50 سال پیش این قنادی در محل کنونی شیرینیفروشی آندلس قرار داشت؛ شیرینی آختامار هم از قدیم شیرینیهای محلی میپخت و سالها قدمت داشت. آن روزها شیرینیفروشیها بیشتر گاتا و نازوک درست میکردند؛ در حال حاضر نیز در قنادیها این شیرینیها تهیه میشوند. گاتاهای تهیهشده در قنادیها با گاتاهایی که در سوپرمارکتها میفروشند، خیلی متفاوت است.
شیرینی به نام یوخه
یوخه نیز از شیرینیهای سنتی ما و شیرینی عید است. در گذشته، تعداد شیرینیفروشیها محدود بود. یادم هست مادربزرگم خمیر یوخه را درست میکرد و خانمی مسلمان به نام نازیخانم، روی ساج (نوعی تابه گرد) نان را بهصورت نازک میپخت؛ سپس داخل آن گردو، دارچین و شکر میریختند و به شکل لولهای میپیچیدند تا یوخه درست کنند.
