به گزارش اصفهان زیبا؛ شاید از دیرباز تاریخ محلات مسکونی شهری یا روستایی فقط به صورت شفاهی و سینه به سینه برای افراد نقل میشد، اما امروزه در اهمیت مکتوب کردن و ثبت آن تاریخ شکّی وجود ندارد. این تاریخ حاوی اطلاعاتی در زمینۀ «جغرافیای محل، عجایب، فضایل، محاسن، تاریخ بنای شهر، بانی آن، سیر تحولات آن در گذر زمان، ابنیه و آثار موجود در محل، مزارات، مهمترین حوادث سیاسی، اوضاع اقتصادی، فرهنگی، آموزشی، رجال و شخصیتهای سیاسی، علمی، ادبی و حتی اساطیر و افسانههای مربوط به یک شهر یا ایالت خاص هستند»؛ تاریخ محلی تاریخی عملگرا است و از آن انتظار نظریهپردازی نداریم چون خُرد و جزئینگر است.
آنچه در ادامه میخوانید، نه تاریخ کامل یک محله بلکه بیان گوشهای از خاطرات یک خیابان است؛ خیابان فردوسی اصفهان موقعیت جغرافیایی خاصی دارد که از پل فردوسی بر روی رودخانه زایندهرود آغاز میشود و به چهارراه فلسطین ختم میشود. خیابان آمادگاه و خیابان استانداری نیز در مجاورت این خیابان موقعیت سیاسی، پزشکی و توریستی دارند. این جغرافیا به جذابیت خیابان فردوسی افزوده است. به همین دلیل به گفتگو با آقای منصور گلناری نشستیم که از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی، مسئولیت دفتر نمایندگی روزنامه رسالت را در این خیابان برعهده دارند.
***
جلوانی: با پیروزی انقلاب اسلامی، حزب توده که از قدیمیترین و بزرگترین احزاب ایران بود، تلاش کرد خود را به انقلابیون نزدیک کند و با اعلام حمایت از جمهوری اسلامی، خواستار حضور در صحنه شد. اما از آنجا که حزب توده به شوروی وابسته بود، نتوانست در مناسبات انقلابی نقشی ایفا کند. امام خمینی(ره) در تحلیلهای خود، این حزب را پوششی دانست که بیشتر برای منافع بیگانگان در ایران حضور دارد تا خدمت به مردم. در نهایت، در سال ۱۳۶۱ با افشای همکاری اعضای حزب توده با شوروی و انتقال اطلاعات به آنها، موج دستگیریها در این حزب آغاز شد و این پایان حزب توده ایران بود.
لطفا از فعالیت احزاب چپ در اصفهان برای ما بگویید.
گلناری: انقلاب اسلامی که پیروز شد، گروههای سیاسی و شبهنظامی مثل مجاهدین خلق و توده و چریکهای فدایی خلق، خُب آنها هم به تبع فعال شدند. چریکهای فدایی خلق در اصفهان کمتر فعال بودند، بیشتر در تهران و مثلا گلپایگان، اینجور جاها بیشتر فعالیت داشتند، البته اصفهان هم بودند. سازمان مجاهدین خلق، در واقع یک شعبهای داشت به نام جنبش ملی مجاهدین خلق، اسم “جنبش” را هم اضافه کرده بودند.
پس از پیروزی انقلاب، همان سال ۵۷، دفتر اداره اوقاف را که در چهار راه فلسطین هست اشغال کرده بودند و آنجا آموزش نظامی به عوام میدادند. من یادم هست، حتی روزها صف میبستند که روزی بیست تا، سی تا را پذیرش میکردند، میرفتند داخل و خود افراد سازمان مجاهدین بودند، اسلحه ژ۳ و کلاشینکف و اینجور چیزها را باز و بسته کردنش، نحوه تیراندازی و خشابگذاری را به مردم آموزش میدادند و مردم میآمدند بیرون. به این شیوه به خصوص از بین جوانان و دختران نیرو جذب میکردند. مدتی اینها اینجا بودند، انقلاب که تثبیت شد، اینجا را کمیته انقلاب از دستشان گرفت.
(دفتر اداره اوقاف در چهارراه فلسطین)
جلوانی: با دعوا از دستشان گرفت یا…؟
گلناری: نه درگیری نشد، میشود گفت که محترمانه گفتند بروید بیرون.
جلوانی: جای دیگری را گرفتند؟
گلناری: نه جای دیگری نبودند. خب اینها از سال ۵۸، اوایل ۵۸ کم کم مخفی شدند و وارد فاز نظامی علیه جمهوری اسلامی شدند. دیگه اینها بخصوص سازمان مجاهدین در اصفهان دفتر نداشتند. حزب توده خب قبلا هم بیشتر فعالیت فرهنگی میکرد. میدانید اکثر نویسندهها و داستاننویسهای قبل از انقلاب وابسته به توده بودند، توی این زمینه خیلی قوی کار میکردند.
جلوانی: اسم هم میتونید بیارید؟
گلناری: مثلا خسرو گلسرخی…
جلوانی: از اصفهانیها…
گلناری: اصفهانی نبود، ولی تودهای بود و بعد چریک فدایی خلق شد. البته خودش میگفت من سوسیالیست هستم و تا حدّی حضرت علی(ع) را هم قبول داشت.
جلوانی: گویا سخنان امام حسین(ع) را در دفاعیات دادگاهش میخواند.
گلناری: بله، یک مقداری میگفت من سوسیالیست اسلامیام، چنین تعابیری هم بکار میبرد.
جلوانی: در اصفهان چه کسانی بودند، از تودهای، مجاهدین خلقی؟
گلناری: اسمهایشان را به شخص الآن خاطرم نیست که دقیقا چه کسانی بودند.
جلوانی: مثلا گلشیری حزب توده بود؟
گلناری: گلشیری تودهای بود، هوشنگ گلشیری در زمینهی ادبیات و داستان کار میکرد، خیلی هم فعال بود.
جلوانی: در اصفهان شناخته شده بود؟
گلناری: بله، بله شناخته شده بود. یکی از پسران برادرش الآن هم هست، کار داستاننویسی انجام میدهد. تودهایها وارد فاز نظامی نشدند. برای همین مقداری ماندگاریشان در انقلاب بیشتر بود. یک دفتر وسطهای خیابان فردوسی داشتند، آخر یک کوچه بن بست، نزدیک شما هم هست. نزدیک یکسال دفترشان اینجا بود، تابلو هم داشتند، رسماً عضوگیری و فعالیت میکردند.
جلوانی: چه سالی است؟
گلناری: اینکه میگویم تا اواخر ۵۸، حتی اوایل ۵۹ هم بودند، یکسال و خردهای، منتهی خب بعد چون گروههای دیگر وارد فاز نظامی شدند اینها هم به تبع آنها به هر حال پشتیبانی فکریشان حزب توده بود دیگر. خلاصه بچههای حزب الله یک روز اینجا آمدند. تابلو را کشیدند پایین و بعد از اینجا اخراجشان کردند.
جلوانی: سال ۵۹ تابلوشان را کشیدند پایین؟
گلناری: بله، اواخر فکر میکنم ۵۸ باشد.
جلوانی: بعد دیگر حزب توده دفتری در اصفهان نداشت؟
گلناری: فکر میکنم فقط همین دفتر بود.
گفتگو با آقای گلناری در روزنامه اصفهان زیبا
جلوانی: خیابان فردوسی قبل از انقلاب بسیار خلوت و بیشتر باغ بود که در خاطرات خواندهام در تظاهرات علیه رژیم طاغوت که به میدان انقلاب (میدان مجسمه سابق) ختم میشد، عدهای از ترس ساواک در این باغها قایم میشدند. حالا با توسعه شهری مغازههای موبایلی و لوسترفروشی زیادی راه افتاده است و ترافیک نسبتا بالایی را هم شاهد هستیم. گاراژ فردوسی از تعمیرگاههای خودرو قبل از انقلاب است که آقای زادهوش و دیگران همچنان حضور دارند. لطفا برای ما از مکانهای شاخص دیگر در خیابان فردوسی بگویید.
گلناری: مسجد ستاری از مساجد زیبا و قدیمی اصفهان است که قبل از انقلاب آقای فضلالله صلواتی در آن جلسات نهجالبلاغه داشت و مجید شریف واقفی هم در آن رفت و آمد داشت. مسجدالاقصی نیز از مساجد فعال سر چهارراه فلسطین است که دقیقا در ضلع مقابل آن کنیسه قدیمی یهودیان است و نام آن با مسما انتخاب شده است. دفتر نمایندگی روزنامه رسالت در اصفهان نیز در طبقه فوقانی همین مسجد است. دفتر نمایندگی روزنامه اطلاعات نیز در قسمت دیگری از این خیابان واقع است. روزنامه اصفهان زیبا نیز در سمت دیگر این خیابان است.
اداره آبفا منطقه 1، اداره کل کمیته امداد امام خمینی استان اصفهان و هتل زهره، اینها نسبتاً جدیدالتأسیس هستند. مدرسه دخترانه ملک از زیرمجموعه موقوفههای ملک التجار است و قدیمی است. مادی نیاصرم از وسط خیابان میگذرد که در امتداد این مادی و همچنین محله چرخاب، فضای مسکونی سطح بالایی احداث شده و از محلههای پولدارنشین محسوب میشود.
روضهخوانیهای متعددی نیز در ایام سال در منازل و کوچهها برگزار میشود و نهایتا بافت مذهبی در خیابان فردوسی حاکم است.
نمایی از چهارراه فلسطین
درب ورودی کنیسه کترداوود از سمت خیابان آمادگاه که تابلویی بر سردر آن مشاهده نمیشود
نمای داخلی کنیسه یهودیان
اداره کل کمیته امداد امام خمینی(ره)
سازمان آب و فاضلاب اصفهان منطقه 1
روزنامه اصفهان زیبا
مسجد ستاری
درب ورود مسجد ستاری
نمای داخلی مسجد ستاری
نمایی از لابی هتل زهره
نمای داخلی مسجدالاقصی چهارراه فلسطین
پل فردوسی قبل از تعریض
