به گزارش اصفهان زیبا؛ زایندهرود که تشنه ماند و دهانش بهخاطر بدعهدیها خشک شد، کمکم رگهایش که همان مادیها بودند و آب را بهصورت مویرگی به داخل شهر اصفهان میکشاندند و زمین و درختان سبز شهر را سیراب میکردند، خشکشده و بعد از آن با کاهش آبهای زیرزمینی، درختان شهر چهرهشان هرروز زردتر از روز قبل شد.
در این چند سال اخیر، تنه تنومند درختان شهری که ریشههای قوی آنها چند ده متر داخل زمین فرورفته بود، با تداوم خشکسالی و پایینرفتن سطح آبهای زیر زمینی، از دریافت آب مناسب بیبهره شدند و این مسئله منجر به ضعف تنه و پوکشدن از درون شد؛ تجسم این مشکل، زمانی که باد شدیدی مهمان شهر میشود، با سقوط شاخهای از یک درخت در خیابان و معبری، عمق خشکسالی در اصفهان رخ نشان میدهد.
درست مدتی پیش شکستهشدن یک شاخه بزرگ و سقوط آن در کوچه محل کارمان، دوباره ما را به سمت این قصه هدایت کرد که بر سر درختان وفضای سبز شهر چه آمده است؟ البته در این سالها شهرداری با سرمایه گذاری سنگین در حوزه تصفیه پساب، تلاش کرده است کمبود آب و کاهش آبهای زیر زمینی را جبران کند؛ اما مسیر سخت تصفیه پساب هنوز نتوانسته بهصورت کامل محقق شود و این مسئله نهتنها فقط با راهافتادن تصفیهخانهها که با پرداخت حقابه زایندهرود حل خواهد شد.
فضای سبز اصفهان
نیازمند ۷۲میلیون مترمکعب آب است
صحبت با مجتبی حقشناس، مدیرعامل سازمان سیما و منظر و فضای سبز شهرداری اصفهان را با درخواست آماری از سقوط درختان شهر شروع کردم و او ترجیح داد آماری دراینخصوص به روزنامه «اصفهانزیبا» ندهد و پاسخش به بحث آبیاری فضای سبز را از تصفیه پساب شروع کند و ادامه دهد: استفاده از پساب برای تأمین آب موردنیاز فضای سبز اصفهان در دستور کار قرار گرفته است. در حال حاضر پساب شمال در فضای سبز اصفهان مورداستفاده قرار میگیرد که ۱۴۰ لیتر بر ثانیه آن در تصفیهخانه المپیک تأمین میشود. این پساب در منطقه۷ مصرف میشود؛ اما قرار است با ایجاد خطوط کلکتوری که در مناطق ۱۴ و ۱۲ و در خیابان بعثت ساخته میشود، اتصال آن با مناطق ۱۴، ۱۰ و ۱۲ برقرار شود تا این مناطق نیز بتوانند از این آب استفاده کنند.
حقشناس با تأکید بر این موضوع که وقتی وضعیت آب خراب است ممکن است درختان و فضای سبز با مشکل مواجه شوند، ادامه داد: بر اساس گزارش وزارت نیرو، فضای سبز اصفهان برای پنجهزارو700 هکتار، نیازمند ۷۲میلیون مترمکعب آب است؛ درحالیکه مجموع پساب، آبهای زیرزمینی، چاهها و منابع موجود ما در شهر، حدود ۳۱میلیون مترمکعب در سال بوده و این میزان کمتر از نصف نیاز آبی فضای سبز شهر است. این مسئله باعث میشود درختان، چوبپنبهای و ضعیف شوند و آفات افزایش پیدا کنند؛ بهخصوص آفتهای پوستخوار و چوبخوارها بیشتر به درختان آسیب وارد کنند. این موضوع در نهایت باعث ضعیفشدن درختان و افزایش احتمال شکستگی شاخهها میشود.
او در ادامه افزود: امسال شرایطی غیرمتعارف ازنظر سرعت باد در سطح اصفهان اتفاق افتاد که نسبت به سالهای قبل متفاوتتر بود. این موضوع باعث شکستگی تعدادی از درختان شد. البته در سالهای قبل نیز باوجود نبود چنین شرایطی، آسیبهایی وجود داشت؛ اما امسال این خسارتها بیشتر مشاهده شد.
در همین راستا، اقدامهای لازم برای رفع خطر در حال انجام است و پیگیری برای آوردن دستگاههای توموگرافی نیز انجام شده تا تنه درختان اسکن شده و از بروز مشکل برای شهروندان جلوگیری شود.
چاههای آبی در حریم رودخانه
هنوز آبگیری نکردند
باتوجهبه شرایط خشکسالی و موضوعهای مرتبط با جنگ و همچنین بحث بودجهای که احتمالا برای سال آینده مطرح است، میزان آب و به موقع رسیدن آن، اهمیت زیادی دارد. باتوجهبه شرایط موجود، ممکن است پروژههای توسعه تصفیهخانه بهموقع به اتمام نرسد و به سال آینده موکول شود.
او در خصوص برنامه سازمان فضای سبز برای تأمین آب موردنیاز درختان و کاهش احتمال آسیب به فضای سبز شهر اصفهان و اینکه میتوان امیدوار بود بازگشایی رودخانه زایندهرود تأثیری بر آبگیری چاههای شهرداری داشته باشد، گفت: باوجود بازشدن رودخانه، متأسفانه آبی که جریان پیدا کرده، به دلیل اینکه باید به شرق استان و کشاورزان برسد، به طور کامل در اختیار شهر نیست. این آب، تنها مادیهای ناژوان را پوشش داده و مادی نیاصرم داخل شهر نیز از آن بهرهمند شده که آنهم در اختیار کشاورزان قرار میگیرد تا به صحرای کردآباد و صحرای سواردز در محله کردآباد برسد. سایر مادیها همچنان از رودخانه بهرهمند نشدهاند؛ بههمیندلیل نمیتوان بهصورت کامل روی این آب حساب کرد؛ وضعیت چاهها نیز شرایط مناسبی ندارد که بتوان گفت وضعیت مطلوب است. باوجود بارندگی و افزایش آب و بازشدن رودخانه پس از حدود ۲۰ روز، هنوز چاههایی که در سالهای گذشته در همان روزهای ابتدایی بازگشایی، آبگیری میکردند، سیراب نشدهاند. سالهای قبل چند روز پس از بازگشایی، چاههای حریم رودخانه آبگیری میشد؛ البته این موضوع مربوط به چاههایی است که در حریم رودخانه قرار دارند و مناطق بافاصله بیشتر تأثیر چندانی از این جریان آب نمیگیرند.
بنا به گفته حقشناس، باتوجهبه مشکلات پیش روی فضای سبز اصفهان، برنامه کاهش برداشت از منابع زیرزمینی تا سال ۱۴۱۰ در دستورکار قرار گرفته است. در حال حاضر میزان برداشت ۲۳میلیون مترمکعب بوده و قرار است این میزان به ۱۲میلیون مترمکعب کاهش پیدا کند. این کاهش برداشت با استفاده از آبهای غیرمتعارف، از جمله پساب تصفیهشده، دنبال میشود.
هزینه تصفیه پساب برای شهرداری بسیار سنگین است
حقشناس با تأکید بر اینکه هزینه تصفیه پساب برای شهرداری بسیار سنگین است، افزود: علاوهبر فرایندهای سیستمی و مواد موردنیاز، ساخت ساختمان، سازه و تأسیسات موردنیاز برای تصفیه پساب، زمان بر است و هزینه زیادی بههمراه دارد؛ بااینحال، امید است با توسعه شبکههای کلکتوری و راهاندازی تصفیهخانهها و حلشدن گره مالی آنها، مشکلات موجود برطرف شود تا بتوان به هدف کاهش برداشت از منابع زیرزمینی رسید.
استفاده کامل از پساب
برای فضای سبز مناسب نیست
مدیرعامل سازمان فضای سبز شهرداری اصفهان در ادامه با تأکید بر این نکته که امکان آبیاری فضای سبز شهر با پساب وجود ندارد، خاطرنشان کرد: ما اعتقاد داریم برخی مناطق مانند گلستانشهدا بهدلیل اهمیت و جایگاه خاص آن، با آب چاه آبیاری شده و بههیچعنوان با پساب سیراب نشود؛ همچنین استفاده کامل از پساب برای فضای سبز مناسب نیست؛ زیرا در طول زمان رسوب مواد در خاک میتواند باعث ایجاد سمیت و مشکلات دیگر شود. بر اساس اصول آبیاری فضای سبز، باید همراه با پساب، مقداری آب چاه یا آب معمولی نیز استفاده شود تا مشکلات ناشی از کمشدن کیفیت آب، کاهش پیدا کند. هدف این است که تا سال ۱۴۱۰ با بهرهگیری از منابع آبی دیگر، میزان برداشت از آبهای زیرزمینی به ۱۲ میلیون مترمکعب یا حتی کمتر برسد.
حقشناس در ادامه، استفاده از گونههای مقاوم گیاهی و حذف چمن را نیز در دستورکار سازمان فضای سبز بیان کرد تا بتواند فضای سبز شهر را در شرایط کمآبی حفظ کند. توجه به بحث آبیاری فضای سبز و نگهداشتن درختان تنومند شهر و کاهش پوسیدگی آنها برای مدیریتشهری بسیار اهمیت داشته است.
محمد نورصالحی، رئیس شورای شهر اصفهان، نیز با اشاره به چالش تأمین آب فضای سبز شهری در اظهارنظری گفته است که شهر اصفهان با حدود پنجهزارو700 هکتار فضای سبز، سالانه به حدود ۹۰میلیون مترمکعب آب نیاز دارد؛ درحالیکه مجموع منابع آبی موجود شامل چاههای شهرداری، منابع سطحی و پساب تصفیهشده، حدود ۳۰میلیون مترمکعب است و همین موضوع باعث شده آثار کمبود آب در فضای سبز شهری بهوضوح مشاهده شود.
او با انتقاد از عملکرد متولیان حوزه آب استان، افزود: بارها درباره تخصیص حقابه فضای سبز شهر اصفهان مکاتبه و پیگیری انجام شده است؛ اما متأسفانه سازمان آبمنطقهای در سالهای اخیر به این موضوع توجه لازم را نداشته و حقابه مناسبی برای فضای سبز شهر در نظر نگرفته است؛ حتی درزمینه تخصیص پساب نیز در برخی موارد کوتاهیهایی مشاهده میشود.
افق ۱۴۱۰ بر تأمین حقابه قانونی و زیستمحیطی شهر
از زایندهرود تأکید دارد
سید امیر سامع، عضو شورای شهر، نیز در گفتوگو با ایمنا، حفظ درختان تاریخی، پایداری فضای سبز و تأمین آینده زیستمحیطی شهر بدون احیای جریان طبیعی زایندهرود را امکانپذیر ندانسته و تأکید کرده است که در کنار این مسئله، توسعه رینگ پساب، افزایش ظرفیت تصفیهخانهها و کاهش برداشت از منابع زیرزمینی با جدیت دنبال شود.
او در تشریح وضعیت منابع آبی و فضای سبز اصفهان افزود: در طرح جامع فضای سبز شهر، موضوع منابع آب بهعنوان یکی از اصلیترین محورهای برنامهریزی موردتوجه قرار گرفته است. یکی از دلایل اصلی افت سفرههای زیرزمینی، تأمیننشدن حقابه طبیعی رودخانه در سالهای گذشته است. اگر حقابه زیستمحیطی زایندهرود که سالانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب برآورد میشود، در اختیار رودخانه قرار گیرد، سفرههای زیرزمینی، چاههای بستر رودخانه و چاههای مجاور نیز بهصورت طبیعی تغذیه خواهند شد؛ در شرایط فعلی نیز برای حفظ وضعیت موجود فضای سبز شهر حدود ۷۰ میلیون مترمکعب آب در سال موردنیاز بوده و برنامه مدیریتشهری در افق ۱۴۱۰ این است که شهر بتواند از حقابه قانونی و زیستمحیطی خود از زایندهرود بهرهمند شود. آنچه به نظر میرسد باید خطر سقوط درختان در سطح شهر را جدی گرفت و مسئولان استانی در کنار کمک برای تقویت و احداث تصفیهخانههای پساب، جدیتشان برای تأمین حقابه شهر اصفهان از زایندهرود بهصورت مداوم را دوچندان کنند.
زایندهرود که تشنه ماند و دهانش بهخاطر بدعهدیها خشک شد، کمکم رگهایش که همان مادیها بودند و آب را بهصورت مویرگی به داخل شهر اصفهان میکشاندند و زمین و درختان سبز شهر را سیراب میکردند، خشکشده و بعد از آن با کاهش آبهای زیرزمینی، درختان شهر چهرهشان هرروز زردتر از روز قبل شد. در این چند سال اخیر، تنه تنومند درختان شهری که ریشههای قوی آنها چند ده متر داخل زمین فرورفته بود، با تداوم خشکسالی و پایینرفتن سطح آبهای زیر زمینی، از دریافت آب مناسب بیبهره شدند و این مسئله منجر به ضعف تنه و پوکشدن از درون شد؛ تجسم این مشکل، زمانی که باد شدیدی مهمان شهر میشود، با سقوط شاخهای از یک درخت در خیابان و معبری، عمق خشکسالی در اصفهان رخ نشان میدهد.
درست مدتی پیش شکستهشدن یک شاخه بزرگ و سقوط آن در کوچه محل کارمان، دوباره ما را به سمت این قصه هدایت کرد که بر سر درختان وفضای سبز شهر چه آمده است؟ البته در این سالها شهرداری با سرمایه گذاری سنگین در حوزه تصفیه پساب، تلاش کرده است کمبود آب و کاهش آبهای زیر زمینی را جبران کند؛ اما مسیر سخت تصفیه پساب هنوز نتوانسته بهصورت کامل محقق شود و این مسئله نهتنها فقط با راهافتادن تصفیهخانهها که با پرداخت حقابه زایندهرود حل خواهد شد.
فضای سبز اصفهان
نیازمند ۷۲میلیون مترمکعب آب است
صحبت با مجتبی حقشناس، مدیرعامل سازمان سیما و منظر و فضای سبز شهرداری اصفهان را با درخواست آماری از سقوط درختان شهر شروع کردم و او ترجیح داد آماری دراینخصوص به روزنامه «اصفهانزیبا» ندهد و پاسخش به بحث آبیاری فضای سبز را از تصفیه پساب شروع کند و ادامه دهد: استفاده از پساب برای تأمین آب موردنیاز فضای سبز اصفهان در دستور کار قرار گرفته است. در حال حاضر پساب شمال در فضای سبز اصفهان مورداستفاده قرار میگیرد که ۱۴۰ لیتر بر ثانیه آن در تصفیهخانه المپیک تأمین میشود. این پساب در منطقه۷ مصرف میشود؛ اما قرار است با ایجاد خطوط کلکتوری که در مناطق ۱۴ و ۱۲ و در خیابان بعثت ساخته میشود، اتصال آن با مناطق ۱۴، ۱۰ و ۱۲ برقرار شود تا این مناطق نیز بتوانند از این آب استفاده کنند.
حقشناس با تأکید بر این موضوع که وقتی وضعیت آب خراب است ممکن است درختان و فضای سبز با مشکل مواجه شوند، ادامه داد: بر اساس گزارش وزارت نیرو، فضای سبز اصفهان برای پنجهزارو700 هکتار، نیازمند ۷۲میلیون مترمکعب آب است؛ درحالیکه مجموع پساب، آبهای زیرزمینی، چاهها و منابع موجود ما در شهر، حدود ۳۱میلیون مترمکعب در سال بوده و این میزان کمتر از نصف نیاز آبی فضای سبز شهر است. این مسئله باعث میشود درختان، چوبپنبهای و ضعیف شوند و آفات افزایش پیدا کنند؛ بهخصوص آفتهای پوستخوار و چوبخوارها بیشتر به درختان آسیب وارد کنند. این موضوع در نهایت باعث ضعیفشدن درختان و افزایش احتمال شکستگی شاخهها میشود.
او در ادامه افزود: امسال شرایطی غیرمتعارف ازنظر سرعت باد در سطح اصفهان اتفاق افتاد که نسبت به سالهای قبل متفاوتتر بود. این موضوع باعث شکستگی تعدادی از درختان شد. البته در سالهای قبل نیز باوجود نبود چنین شرایطی، آسیبهایی وجود داشت؛ اما امسال این خسارتها بیشتر مشاهده شد.
در همین راستا، اقدامهای لازم برای رفع خطر در حال انجام است و پیگیری برای آوردن دستگاههای توموگرافی نیز انجام شده تا تنه درختان اسکن شده و از بروز مشکل برای شهروندان جلوگیری شود.
چاههای آبی در حریم رودخانه
هنوز آبگیری نکردند
باتوجهبه شرایط خشکسالی و موضوعهای مرتبط با جنگ و همچنین بحث بودجهای که احتمالا برای سال آینده مطرح است، میزان آب و به موقع رسیدن آن، اهمیت زیادی دارد. باتوجهبه شرایط موجود، ممکن است پروژههای توسعه تصفیهخانه بهموقع به اتمام نرسد و به سال آینده موکول شود. او در خصوص برنامه سازمان فضای سبز برای تأمین آب موردنیاز درختان و کاهش احتمال آسیب به فضای سبز شهر اصفهان و اینکه میتوان امیدوار بود بازگشایی رودخانه زایندهرود تأثیری بر آبگیری چاههای شهرداری داشته باشد، گفت: باوجود بازشدن رودخانه، متأسفانه آبی که جریان پیدا کرده، به دلیل اینکه باید به شرق استان و کشاورزان برسد، به طور کامل در اختیار شهر نیست. این آب، تنها مادیهای ناژوان را پوشش داده و مادی نیاصرم داخل شهر نیز از آن بهرهمند شده که آنهم در اختیار کشاورزان قرار میگیرد تا به صحرای کردآباد و صحرای سواردز در محله کردآباد برسد. سایر مادیها همچنان از رودخانه بهرهمند نشدهاند؛ بههمیندلیل نمیتوان بهصورت کامل روی این آب حساب کرد؛ وضعیت چاهها نیز شرایط مناسبی ندارد که بتوان گفت وضعیت مطلوب است. باوجود بارندگی و افزایش آب و بازشدن رودخانه پس از حدود ۲۰ روز، هنوز چاههایی که در سالهای گذشته در همان روزهای ابتدایی بازگشایی، آبگیری میکردند، سیراب نشدهاند. سالهای قبل چند روز پس از بازگشایی، چاههای حریم رودخانه آبگیری میشد؛ البته این موضوع مربوط به چاههایی است که در حریم رودخانه قرار دارند و مناطق بافاصله بیشتر تأثیر چندانی از این جریان آب نمیگیرند.
بنا به گفته حقشناس، باتوجهبه مشکلات پیش روی فضای سبز اصفهان، برنامه کاهش برداشت از منابع زیرزمینی تا سال ۱۴۱۰ در دستورکار قرار گرفته است. در حال حاضر میزان برداشت ۲۳میلیون مترمکعب بوده و قرار است این میزان به ۱۲میلیون مترمکعب کاهش پیدا کند. این کاهش برداشت با استفاده از آبهای غیرمتعارف، از جمله پساب تصفیهشده، دنبال میشود.
هزینه تصفیه پساب برای شهرداری بسیار سنگین است
حقشناس با تأکید بر اینکه هزینه تصفیه پساب برای شهرداری بسیار سنگین است، افزود: علاوهبر فرایندهای سیستمی و مواد موردنیاز، ساخت ساختمان، سازه و تأسیسات موردنیاز برای تصفیه پساب، زمان بر است و هزینه زیادی بههمراه دارد؛ بااینحال، امید است با توسعه شبکههای کلکتوری و راهاندازی تصفیهخانهها و حلشدن گره مالی آنها، مشکلات موجود برطرف شود تا بتوان به هدف کاهش برداشت از منابع زیرزمینی رسید.
استفاده کامل از پساب
برای فضای سبز مناسب نیست
مدیرعامل سازمان فضای سبز شهرداری اصفهان در ادامه با تأکید بر این نکته که امکان آبیاری فضای سبز شهر با پساب وجود ندارد، خاطرنشان کرد: ما اعتقاد داریم برخی مناطق مانند گلستانشهدا بهدلیل اهمیت و جایگاه خاص آن، با آب چاه آبیاری شده و بههیچعنوان با پساب سیراب نشود؛ همچنین استفاده کامل از پساب برای فضای سبز مناسب نیست؛ زیرا در طول زمان رسوب مواد در خاک میتواند باعث ایجاد سمیت و مشکلات دیگر شود. بر اساس اصول آبیاری فضای سبز، باید همراه با پساب، مقداری آب چاه یا آب معمولی نیز استفاده شود تا مشکلات ناشی از کمشدن کیفیت آب، کاهش پیدا کند. هدف این است که تا سال ۱۴۱۰ با بهرهگیری از منابع آبی دیگر، میزان برداشت از آبهای زیرزمینی به ۱۲ میلیون مترمکعب یا حتی کمتر برسد.
حقشناس در ادامه، استفاده از گونههای مقاوم گیاهی و حذف چمن را نیز در دستورکار سازمان فضای سبز بیان کرد تا بتواند فضای سبز شهر را در شرایط کمآبی حفظ کند. توجه به بحث آبیاری فضای سبز و نگهداشتن درختان تنومند شهر و کاهش پوسیدگی آنها برای مدیریتشهری بسیار اهمیت داشته است.
محمد نورصالحی، رئیس شورای شهر اصفهان، نیز با اشاره به چالش تأمین آب فضای سبز شهری در اظهارنظری گفته است که شهر اصفهان با حدود پنجهزارو700 هکتار فضای سبز، سالانه به حدود ۹۰میلیون مترمکعب آب نیاز دارد؛ درحالیکه مجموع منابع آبی موجود شامل چاههای شهرداری، منابع سطحی و پساب تصفیهشده، حدود ۳۰میلیون مترمکعب است و همین موضوع باعث شده آثار کمبود آب در فضای سبز شهری بهوضوح مشاهده شود.
او با انتقاد از عملکرد متولیان حوزه آب استان، افزود: بارها درباره تخصیص حقابه فضای سبز شهر اصفهان مکاتبه و پیگیری انجام شده است؛ اما متأسفانه سازمان آبمنطقهای در سالهای اخیر به این موضوع توجه لازم را نداشته و حقابه مناسبی برای فضای سبز شهر در نظر نگرفته است؛ حتی درزمینه تخصیص پساب نیز در برخی موارد کوتاهیهایی مشاهده میشود.
افق ۱۴۱۰ بر تأمین حقابه قانونی و زیستمحیطی شهر
از زایندهرود تأکید دارد
سید امیر سامع، عضو شورای شهر، نیز در گفتوگو با ایمنا، حفظ درختان تاریخی، پایداری فضای سبز و تأمین آینده زیستمحیطی شهر بدون احیای جریان طبیعی زایندهرود را امکانپذیر ندانسته و تأکید کرده است که در کنار این مسئله، توسعه رینگ پساب، افزایش ظرفیت تصفیهخانهها و کاهش برداشت از منابع زیرزمینی با جدیت دنبال شود.
او در تشریح وضعیت منابع آبی و فضای سبز اصفهان افزود: در طرح جامع فضای سبز شهر، موضوع منابع آب بهعنوان یکی از اصلیترین محورهای برنامهریزی موردتوجه قرار گرفته است. یکی از دلایل اصلی افت سفرههای زیرزمینی، تأمیننشدن حقابه طبیعی رودخانه در سالهای گذشته است. اگر حقابه زیستمحیطی زایندهرود که سالانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب برآورد میشود، در اختیار رودخانه قرار گیرد، سفرههای زیرزمینی، چاههای بستر رودخانه و چاههای مجاور نیز بهصورت طبیعی تغذیه خواهند شد؛ در شرایط فعلی نیز برای حفظ وضعیت موجود فضای سبز شهر حدود ۷۰ میلیون مترمکعب آب در سال موردنیاز بوده و برنامه مدیریتشهری در افق ۱۴۱۰ این است که شهر بتواند از حقابه قانونی و زیستمحیطی خود از زایندهرود بهرهمند شود. آنچه به نظر میرسد باید خطر سقوط درختان در سطح شهر را جدی گرفت و مسئولان استانی در کنار کمک برای تقویت و احداث تصفیهخانههای پساب، جدیتشان برای تأمین حقابه شهر اصفهان از زایندهرود بهصورت مداوم را دوچندان کنند.
