نگاهی به انتخابات؛ از مشروطه تا امروز

از این زمان به بعد با مجالس چهارساله مواجهیم. عمر این دوره تا 13 مهر 1346 ادامه یافت. ریاست این دوره از مجلس بر عهده عبدالله ریاضی، نماینده ادوار مجلس، بود.
مجلس بیست‌ویکم در دوره آغاز شکوفایی اقتصادی ایران شکل گرفت و 660 قانون درون این مجلس تصویب شد. در این دوره سه کابینه از مجلس رأی اعتماد گرفتند: کابینه اسدالله اعلم، حسنعلی منصور (ترور شد) و امیرعباس هویدا (اعدام شد). انتخابات در ۲۶ شهریور ۱۳۴۲ برگزار شد و طبق قانون جدید که در سال ۱۳۳۹ تصویب شده‌بود، تعداد کرسی‌های مجلس به ۲۰۰ نفر افزایش یافت.
انتخابات برای تصاحب ۱۹۶ کرسی برگزار شد و انتخابات حوزه‌های انتخابیه شیروان و بیجار انجام نشد. در این دوره برای نخستین‌بار زنان نیز در انتخابات شرکت کردند و برای اولین‌بار شش کرسی مجلس به زنان رسید. دو حزب اصلی این دوره مجلس حزب ایران نوین و حزب مردم بودند. حزب ایران نوین به ریاست حسنعلی منصور حدود ۱۷۵ نماینده داشت و اکثریت مجلس را به دست گرفت. حزب مردم نیز تحت رهبری هلاکو رامبد بود و ۱۶ کرسی کسب کرد. این دوره از مجلس با مشکلات سیاسی زیادی نیز روبه‌رو بود.
مجلس بیست‌ویکم از معدود مجالس شورای ملی است که انتخابات آن مورد تحریم مراجع تقلید و علمای اعلام قرار گرفت. پس از دستگیری امام ‌ خمینی، علما در صدد راه چاره‌ای برای آزادی ایشان برآمدند و علمای طراز اول حوزه‌های قم و مشهد و دیگر شهرها به منظور نشان دادن اتحاد میان خود و پشتیبانی از آیت‌الله خمینی به تهران مهاجرت کردند و رسما خواستار آزادی بی‌قیدوشرط ایشان شدند (گفته می‌شود که پیشنهاد مهاجرت از طرف آیت‌الله گلپایگانی بوده است). ازجمله تنش‌های موجود در این دوره، ترور منصور پس از طرح کاپیتولاسیون بود. لایحه مصونیت مستشاران و تبعه آمریکا در ایران در 13 مهرماه 1342 در مجلس به تصویب رسید و در 21 مهرماه 1343 مجددمورد تصویب نمایندگان دو مجلس سنا و شورای ملی قرار گرفت که منجر به درگیری‌هایی در نقاط مختلف کشور شد.
 این طرح تا اردیبهشت 58 در قوانین وجود داشت؛ اما پس از آن با تصویب شورای انقلاب به کلی از قانون حذف شد. حضرت امام (ره) به‌دنبال به‌دست‌آوردن مدرک خیانت جدید رژیم نطقی کوبنده (که نوار آن موجود است) در 4 آبان 1343 علیه آن ایراد فرمود. حضرت امام(ره)، علاوه بر نطق کوبنده و تاریخی فوق، اعلامیه‌ای نیز علیه اقدام رژیم صادر کرد. به دنبال نطق و اعلامیه حضرت امام، مردم اعتراض کردند و روحانیان شهرها طی نامه و تلگراف و طومار خواستار الغای فوری کاپیتولاسیون شدند.
 رژیم شاه، که با بالاگرفتن موج نارضایتی مردم وحشت کرده بود، دریافت که با بودن حضرت امام(ره) در ایران، ممکن است قیام دیگری همچون قیام 15خرداد 1342 به وقوع بپیوندد؛ لذا تصمیم گرفت ایشان را تبعید کند. پس از تبعید امام، هیئت موتلفه در اعتراض به این اقدام دست به ترور نخست‌وزیر می‌زند. روز پنجشنبه وقتی منصور مقابل مجلس از ماشین بیرون می‌آید، هنوز گارد محافظش از ماشین پیاده نشده بودند که بخارایی به طرفش می‌رود و در دو متری منصور، اسلحه‌اش را که بالای دفترچه پنهان کرده بود بیرون آورده، شلیک می‌کند. تیر اول به شکم منصور می‌خورد و دولا می‌شود و تیر دوم پس گردنش می‌خورد.در این لحظه، یکی از گارد زیر دست بخارایی می‌زند و اسلحه او پرت و او دستگیر و اعدام می‌شود.
در طی عمر چهارساله این مجلس با وجود اصلاحات اقتصادی و ساختاری در مدیریت کشور شاهد شکل‌گیری هیئت موتلفه، حزب ملل اسلامی، سازمان مجاهدین خلق، نهضت آزادی و سازمان فداییان هستیم که به‌جز نهضت آزادی، باقی گروه‌ها تماماً رویکرد مبارزه مسلحانه داشتند و این نشان از ضعف سیستم شاه در زمینه توسعه سیاسی بود.
در این دوره از مجلس شاهد تشکیل سازمان بورس، کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور، مرکز آمار سازمان گسترش و نوسازی صنایع، وزارت آب و برق، وزارت آبادانی و مسکن و سپاه بهداشت هستیم. فرخ رو پارسا، ابوالقاسم پاینده، عبدالله ریاضی و امامعلی حبیبی از چهره‌های مطرح این دوره از مجلس بودند.
منابع:
مرکز پژوهش‌های مجلس
سرنوشت کاپیتولاسیون در ایران-اصغر حیدری
مجلس بیست‌ویکم شورای ملی در مواجهه با نهضت اسلامی، پژوهشکده امام‌خمینی