تفاوتهای سرشتی بین افراد باعث میشود میزان غذاخوردن و سلیقههای غذایی آنها شبیه هم نباشد. رشد کودکان و نوجوانان بستگی به عوامل متعددی دارد و سرعت رشد و زمان جهش رشد کودکان تفاوتهای زیادی دارد؛ بنابراین نمیتوان رشد دو کودک حتی در یک خانواده را با یکدیگر مقایسه کرد. در برخی سنین مانند دوتاپنجسالگی که سرعت رشد بهطور طبیعی کمتر از سایر سنین است، نیاز به غذا در کودک کاهش مییابد؛ ولی خانواده بدون درنظرگرفتن این روند فیزیولوژیک، نگران کمغذاخوردن فرزندشان هستند.
از طرفی، بسیاری از خانوادهها این باور نادرست را دارند که هرچه بیشتر فرزندان خود را به غذاخوردن وادار کنند، به او بیشتر توجه و محبت کرده و به رشد او کمک کردهاند؛ درحالیکه همین رفتارهای اشتباه از قبیل تشویقکردن، جــایــزهدادن و تــهــدیــدکــردن برای غذاخوراندن باعث بروز اختلالهای رفتاری و امتناع از غذاخوردن در کودک میشود و گاهی تا سالها بعد پایدار میماند. جالب است بدانید که این قبیل کودکان در سنین بعدی، بیش از سایرین در معرض خطر چاقیهای مفرط هستند.دلایل بیاشتهایی در کودکان
معمولا بیاشتهایی بهدلیل مشکلات رفتاری خانواده ایجاد میشود؛ ولی ابتدا باید کودک توسط پزشک معاینه شود و در صورت لزوم، آزمایشهای موردنیاز ارسال شود. بیماریهای زمینهای اصلی که باعث بیاشتهایی میشوند، عبارتاند از:
عفونتهای حاد؛
عفونتهای مزمن مانند عفونت ادراری؛
مشکلات گوارشی مانند ریفلاکس و کمبود املاح معدنی مانند آهن و زینک(روی).
اگر به نظر پزشک، اختلالهای فوق وجود نداشته باشد، علل زیر ممکن است باعث بیاشتهایی شده باشند:
توجه و واکنش بیشازحد خانواده برای غذاخوراندن به کودک؛
رعایتنکردن تنوع و تعادل در موادغذایی مصرفی؛
مصرف زیاد مایعات قبل و همراه با غذا؛
زیــادهروی در مــصــرف مـیــانوعده غذایی، حتی مصرف بیشازحد میوه؛
وقتگذرانی و طولانیشدن مدت غذاخوردن؛
اجازهندادن به کودک برای مشارکت در خوردن غذا؛
رعایتنکردن حس استقلال کودک در مصرف غذا و توقع بیشازحد خانواده از میزان غذای موردنیاز کودک.
راهکارهایی برای درمان بیاشتهایی
اگر به نظر پزشک، بیماری زمینهای در فرزندتان وجود ندارد با استفاده از راهکارهای زیر میتوانید علاقه او را به غذاخوردن بیشتر کنید:
در سال اول غذای اصلی، شیر است و غذا جنبه کمکی دارد؛ پس اصرار به خوراندن مقادیر زیاد غذا نکنید؛ در سال دوم باید اول غذا داده شود، بعد شیر. با کمکردن دفعات شیر اشتها برای غذا بیشتر میشود.
بین دوتاپنجسالگی بهطور طبیعی اشتها کم میشود. باید غذا را در حجم کم و بهدفعات زیاد در اختیار کودک بگذارید. در سنین مدرسه با افزایش فاصله بین مصرف میانوعده با وعده اصلی غذا و حذف میانوعدههای ناسالم اشتها بهتر میشود. در سنین نوجوانی با رعایت روحیه حساس
و آسیبپذیر دوران بلوغ، مشکل بیاشتهایی رفع میشود.
از ابتدای شروع غذای کمکی تا سنین بعدی کودک را در خوردن غذا مشارکت دهید تا حس استقلال او رعایت شود. با حذف تمامی تشویقها و تهدیدها برای غذاخوردن از طرف اطرافیان، کمکم اشتها به حالت عادی برمیگردد.
بهجای اینکه برای رفع بیاشتهایی فرزندتان به دنبال داروهای اشتهاآور باشید، توصیههای فوق را قاطعانه انجام دهید و مطمئن باشید به نتیجه مطلوب دست خواهید یافت.
بیاشتهایی فیزیولوژیک
بسیاری از خانوادهها با غذاخوردن فرزندان خردسال خود مشکل دارند و به دنبال راهکارهای مختلف برای درمان بیاشتهایی آنها هستند. بهطور طبیعی در حدود سنین دوتاششسالگی روند رشد کاهش مییابد؛ بنابراین نیاز کودک به موادغذایی کم میشود؛ از سوی دیگر در این سن کودک کنجکاو و بهدنبال بازی است و توجه زیادی به غذا ندارد.به این حالت، «بیاشتهایی فیزیولوژیک» گفته میشود که بعد از مدتی خودبهخود برطرف میشود؛ ولی بهطور معمول خانوادهها با فشارآوردن به کودک برای او مشکل رفتاری ایجاد میکنند و بیاشتهایی او پایدار میماند.
راهکارهای کنترل بیاشتهایی فیزیولوژیک
حتما خود کودک باید غذایش را بخورد و اصلا نباید شما بزرگترها به او غذا بدهید؛ فقط باید مراقب او باشید.
مایعاتی مانند شربت و نوشابه به کودک ندهید. اصلا همراه غذا مایعات (حتی آب) در اختیار کودک قرار ندهید.
حجم غذای زیادی در ظرف کودک نکشید.
طول مدت غذاخوردن را به حدود ۲۰ دقیقه محدود کنید.
درباره غذا با کودک صحبت نکنید.
میانوعده، حتی میوه را وقتی در اختیار کودک بگذارید که وعده اصلی غذا را خورده باشد.
غذاخوردن همراه خانواده و در ظرف غذای خانواده باعث افزایش تمایل کودک به مصرف غذا میشود.
همیشه به یاد داشته باشید «نوع» غذای مصرفی توسط خانواده تعیین میشود؛ ولی «مقدار» مصرف غذا در هروعده باید بنا به میل کودک باشد.
غذادادن حین تماشای تلویزیون و بازی با گوشی همراه و… درست نیست. باید این عادت نامطلوب را هرچه زودتر حذف کنید.
توجه بیشازحد و افراطی به کودک و همچنین بیتوجهی به او باعث بروز اختلالهای رفتاری ازجمله بدغذایی میشود.
وجود تنشهای خانوادگی باعث واکنشهای منفی ازجمله بدغذایی در کودکان میشود.
در برخی موارد، تمایلنداشتن کودکان به خوردن برخی موادغذایی، «نوهراسی یا Neophobia » است. آنها از تجربهکردن مواد غذایی جدید هراس دارند. وقتی مواد غذایی بهطور مکرر در اختیار آنها قرار گیرد، ولی خانوادهها اصراری به خوراندن آنها نکنند، کمکم کودک با آن غذاها آشنا میشود و آنها را مصرف میکند.
نکته
پرسشی که در اینجا ممکن است مطرح شود، این است که در چه مواردی بیاشتهایی کودک فیزیولوژیک نیست و نیاز به بررسی و درمان دارد؟
در این رابطه میتوان گفت؛ بیشترین علت، تمایلنداشتن خردسالان به غذا خوردن طبیعی، کند شدن سرعت رشد در این سن و همچنین کنجکاوی و بازیگوشی کودکان است که رفتارهای نادرست و افراطی خانواده باعث تشدید آن میشود؛ اما در برخی موارد لازم است علت بیاشتهایی بررسی و درمان شود. اگر کودک علاوه بر تمایلنداشتن به غذاخوردن، هرگونه علامت دیگری مانند استفراغ، تب، دلدرد، رنگپریدگی، اختلال رشد، بیحالی و… دارد حتما باید با نظر پزشک پیگیری شود تا علل زمینهای مشخص و درمان شوند. شایعترین علل در این زمینه؛ آلرژیهای غذایی، ریفلاکس، عفونت ادراری و فقر آهن هستند که هرچند شایع نیستند، ولی لازم است بررسی شوند.متأسفانه بسیاری از خانوادهها به دنبال «شربت اشتهاآور» هستند تا معجزه کند و فرزندشان خیلی خوب غذا بخورد. بر اساس توضیحاتی که دادهام، علت بیاشتهایی باید برطرف شود. اگر بیماری زمینهای وجود دارد، باید بیماری را درمان کرد تا اشتهای طبیعی کودک به حالت عادی برگردد. اگر روشهای اشتباه غذایی مثل دادن مایعات زیاد یا میانوعده حجیم نزدیک وعدههای غذایی و… وجود دارد، این روشها باید اصلاح شوند و اگر مشکل رفتاری خانواده و اصرار بیشازحد به غذا خوراندن به کودک مطرح است، باید رفتار خانواده را اصلاح کرد و درنهایت اگر بیاشتهایی طبیعی و فیزیولوژیک است، بعد از مدتی خودبهخود برطرف میشود. بنابراین برای بدغذایی کودکان بهجای اینکه به دنبال «شربت اشتهاآور» باشید، باید علت زمینهای بیاشتهایی را برطرف کنید.
