به گزارش اصفهان زیبا؛ هنر طراحی دکور و فضاسازی یکی از شاخههای کمترشـناختهشده هنر محسوب میشود که کاربرد آن در سینما، تئاتر، تلویزیون و… بسیار مهم است.
علاوه بر این، کاربرد این هنر در پشتپرده برگزاری مراسم رسمی، جشنوارهها، مجالس شادی و عزا، راهپیماییها و… نیز اهمیت دارد. یکی از کاربردهای هنر طراحی دکور و فضاسازی، طراحی محیط مجالس عزاداری در دهه محرم و ساخت دکور هیئتها و روضههای کوچک و بزرگ است.طراحی دکور شامل ترکیبی از هنرهای تجسمی است که هرکدام توسط هنرمندان متخصص در آن رشته هنری پیگیری میشوند.
دراینبین، بسیاری از فضاسازیها با کمک جوانان و نوجوانان هیئتها انجام گرفته است که این افراد نیز هرکدام به شاخههایی از هنرهای تجسمی علاقهمند میشوند. این خود نکته مهمی است که فضای هیئت چه پتانسیل قوی برای شکوفا شدن استعداد هنری و اجتماعی جوانان و نوجوانان دارد. با این وجود کار طراحی دکور مجالس عزاداری یک تخصص و دید هنری گستردهای را میطلبد که از عهده متخصصان این حوزه برمیآید. برای واکاوی بیشتر این هنر ترکیبی، «اصفهانزیبا» به گفتوگو با مهدی علیخاصی، طراح دکور و هنرمند آیینی اصفهانی پرداخته است.
در طراحی دکور مجالس عزاداری سیدالشهدا (ع) از چه هنرهایی میتوان استفاده کرد؟
در طراحی دکور مجالس عزای امام حسین (ع) از ترکیب هنرهای اسلامی ایرانی استفاده میشود. برای مثال ترکیبی از معماری ایرانی و اسلامی میتواند یک طرح مناسب ایجاد کند. درواقع با الهام گرفتن از معماری و نشانهای بهکاررفته در مساجد، حسینیهها، حرم مطهر امامان و… میتوان به طراحی یک دکور مذهبی رسید.
هنرهای ایرانی اصیلی همچون کاشیکاری، خاتمکاری، معرقکاری، نقوش اسلیمی و نگارههای آیینی در طراحی استفاده میشوند. نکته مهم ترکیب این هنرها در یکدیگر است که نهایتا به یک دکور جدید و تأثیرگذار ختم میشود؛ برای مثال استفاده از طرحهای هنرمندانه استاد محمود فرشچیان در طراحی ضریح و حرم ائمه و ترکیب آن با سایر نشانهای ملی و مذهبی، میتواند منجر به طراحی ترکیبی مطلوب شود.
فکر میکنید دکور یک مجلس عزاداری چقدر در انتقال مفاهیم تأثیر دارد؟
بدون شک فضایی که مردم در آن قرار میگیرند، تأثیر زیادی در معنویت و حال درونی آنان خواهد داشت. مخصوصا در مجالس عزاداری اهلبیت این نکته بسیار برجسته است. برای درک این موضوع میتوان به طراحی فضای حرم اهلبیت اشاره کرد که به بهرهمندی مخاطب از حال و هوای معنوی ناشی از نور حقیقی معصوم میافزاید؛ یا برای مثال در مساجد قدیمی، استفاده از محراب، نمازگزار را به معنویت و مفاهیم توحیدی نزدیک میکند.
در مجالس عزای اهلبیت نیز طراحی دکور تأثیر قدرتمندی در انتقال مفهوم آن جلسه به بیننده دارد. از طرف دیگر برخی از دکورها شامل نشانههایی از ضریح امام حسین (ع) یا ترسیمکننده یک روضه برای بیننده است که باعث میشود مخاطب ارتباطی دلی با دکور آن جلسه برقرار کند. همه این تلاشها برای این است که مخاطب ما بتواند به خواستهای که از حضور در این جلسه معنوی داشته برسد و هیئتها نیز شعار مدنظر خود را بهخوبی منتقل کنند.
برای طراحی دکور هیئتها، چه ملاکهایی را باید در نظر گرفت؟ چه دادههایی از مسئولان برگزاری خواهید گرفت؟
فضای یک هیئت، متراژ محیطی که میخواهیم در آن به طراحی بپردازیم، یک ملاک مؤثر برای ماست. علاوه بر این، آن پیام خاصی که یک هیئت یا مجلس به دنبال انتقال آن به مخاطبان خودش است نیز بسیار مهم است. درواقع هر هیئت دارای هدفی است که معمولا بهصورت شعار بیان میشود.
این شعار و هدف باید در داخل طراحی و دکورسازی ما قرار بگیرد. درنتیجه اصلیترین دادهای که از مسئولان جلسه یا هیئت برای ما اهمیت پیدا میکند، مفهومی است که آنها میخواهند به بیننده منتقل شود. نکته مهم دیگر این است که مخاطب یک مجلس از چه قشر و محدوده سنی است. برای مثال فضاسازی که برای خانواده انجام میشود کاملا متفاوت با دکوری است که برای نوجوانان تولید خواهد شد؛ یا برای نمونه برای هیئتهایی که مخاطب با گروه سنی کودکان دارند، از طرحهای کودکانه و فانتزیتری استفاده میشود؛ در حالی که طراحی برای خانوادهها و بزرگسالان، سنگینتر و مفهومیتر انجام میگیرد.
از مهمترین چالشهای موجود در مسیر طراحی دکور مجالس عزاداری امام حسین (ع) بگویید.
اینکه یک دکور یا فضاسازی در شأن یک جلسه باشد و بتواند حق مطلب را ادا کند، چالش مهمی است. از هر ایده و طرحی نمیتوان استقبال کرد. قطعا یک طرح جشنوارهای یا دکور مراسمهای ملیمذهبی با فضاسازی یک مجلس عزاداری متفاوت است.
فکر میکنم بزرگترین چالش در طراحی دکور یک روضه این است که طراحی ما نباید به سمت جشنوارهای شدن حرکت کند؛ بلکه باید در عین تازگی و بهروز بودن، انتقالدهنده مفاهیم عمیق مرتبط با مسیر امام حسین (ع) باشد. چالش مهم دیگر این است که دکور مجلس روضه اباعبدالله (ع) نباید به سمت تجملی شدن و گرانقیمت شدن برود؛ بلکه باید در عین زیبایی، سادگی و صفای خود را نیز حفظ کرده باشد.
در دهه محرمی که گذشت، چه طرحی توسط گروه هنری شما انجام شد؟ برای اجرای طرحتان از چه کسانی کمک میگیرید؟
بهعنوان یک شغل یا پروژه اقتصادی به طراحی دکور مجالس عزای امام حسین (ع) نگاه نمیکنم؛ بلکه این کار را یک وظیفه متفاوت میدانم. معتقدم باید به هیئتها کمک کنیم؛ چراکه ما از دل همین مجالس و همنشینیها با هنر آشنا شدیم و چیزهای زیادی یاد گرفتهایم.
در دههای که گذشت نیز وظیفه طراحی دکور یکی از هیئتهای برگزارشده در شهر اصفهان را بر عهده داشتیم که باعث افتخار من است. در گذشته افتخار طراحی دکور و فضاسازی در حرم زینبیه را نیز پیدا کردیم.درباره پرسش دوم باید بگویم قطعا از اعضای خود هیئتها هم برای اجرای طراحی خود کمک میگیریم. همانطور که اشاره کردم دید تجاری به این کار وجود ندارد و همه افراد میتوانند سهمی در ساخت و فضاسازی مجلس روضه امام حسین (ع) داشته باشند. درنتیجه اعضای یک هیئت نیز در اجرای طرح به تیم سازنده دکور کمک خواهند کرد.
آیا طراحی ویژهای در ذهن دارید که هنوز موفق به اجرای آن نشده باشید؟
خدا را شکر افتخار طراحی و فضاسازی مجالس متعددی را در این سالها داشتم و کارهای خوبی انجام شده است. با این وجود طرحهای زیادی وجود دارد که هنوز عملی نشدهاند و امیدوارم توفیق اجرای آنها را به دست بیاورم. برای نمونه خیلی دوست دارم طراحی با الگوبرداری از ایوان نجف انجام بدهم که بتواند همان عظمت و شکوه را یادآوری کند.
یکی دیگر از آرزوهای من طراحی فضایی الهامگرفته از قبرستان بقیع و قبر مطهر امام حسن(ع) است تا بهنوعی ادای دین به ایشان باشد. انشاءالله که بتوانیم در طراحی و فضاسازی صحن مبارک ایشان نیز نقشآفرینی کنیم.
