به گزارش اصفهان زیبا؛ با توجه به نقشه پهنهبندی زلزله کشور و همچنین با نگاه به سالهای گذشته میتوان به این نتیجه رسید که احتمال وقوع زمینلرزه در استان اصفهان بسیار کم است.
این شرایط بهویژه در شهر اصفهان قابلمشاهده است؛ اما آنچه نگرانیهایی در استان ایجاد کرده، وقوع زمینلرزهها و لرزشهایی است که اخیرا در منطقه خور و بیابانک اتفاق افتاده؛ بهطوریکه مرکز زلزلهنگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، اعلام کرده جندق اصفهان از توابع شهرستان خور و بیابانک با وقوع ۹زمینلرزه در بازه زمانی بیستم تا بیستوششم مردادماه، لرزهخیزترین منطقه کشور بوده است؛ همچنین براساس گزارش این مرکز، ۱۰۷ زمینلرزه طی یک هفته اخیر در کشور رخ داد که استان اصفهان ۱۶ بار لرزید و بیشترین وقوع زمینلرزه را داشت؛ اتفاقی که علامت سؤالی را ایجاد و این پرسش را به ذهن متبادر میکند که آیا اصفهان که نرخ فرونشست در آن بسیار بالاست و تمامی مناطق را درگیر کرده، زلزلهخیز نیز است؟
دراینباره مهدی زارع، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی میگوید: «شهر اصفهان لرزهخیزی، یعنی تعداد زلزلههایی که طی یک سال یا یک قرن اتفاق میافتد، کمتری نسبت به شهرهایی مانند تهران یا تبریز دارد؛ زیرا میزان تغییر شکل صفحات پوسته زمین در شهر اصفهان نسبت به سایر شهرها خیلی کمتر است. همچنین اگر فرض کنیم در هر ۲۰۰ سال در شهر تبریز و هر 500 سال در تهران، میتوان انتظار زلزله بزرگ را داشت، در شهر اصفهان این فاصله زمانی بسیار طولانیتر خواهد بود؛ مثلا هر سه تا پنجهزار سال یکبار ممکن است این اتفاق در اصفهان رخ دهد؛ بنابراین احتمال وقوع زلزله وجود دارد؛ منتها این احتمال بسیار کم و با فواصل زمانی بیشتر نسبت به سایر شهرهاست.»
او در ادامه از احتمال آسیبدیدن مناطقی از اصفهان با وقوع زمینلرزه در کانونهایی دورتر از شهر خاطرنشان میکند: «در فواصل بیش از ۵۰کیلومتری شهر اصفهان، مناطق زلزلهخیزی مثل چهارمحالوبختیاری با گسلهای فعال وجود دارد؛ منطقهای که کانون اکثر زمینلرزههایی است که در آنجا اتفاق میافتد. در بیشتر موارد کانون این زمینلرزهها در فاصله بین ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتری شهر اصفهان قرار داشته است؛ اما اگر همین گسلها با یک زلزله خیلی بزرگ گسیخته شوند، میتوانند بر ساختمانهای بلند اصفهان تأثیر بگذارند. ساختمانهای بلند اصفهان بهخصوص ساختمانهای آسیبپذیر حتی با زلزلههای نسبتا دور ولی در مقیاس بزرگ میتواند بهشدت به لرزه درآید و خسارت ببیند؛ بنابراین گرچه ممکن است احتمال زمینلرزه در شهر اصفهان کم باشد؛ ولی زلزلههای بزرگ در فاصلههای دور میتواند روی اصفهان یا حداقل بخشی از ساختمانهای این شهر اثر بگذارد.»
جندق؛ نقطه سهگانه گسلها
این پژوهشگر در ادامه به زلزلهخیزبودن مناطقی از استان اصفهان اشاره میکند و در این رابطه میگوید: «در استان اصفهان مناطقی مانند خوروبیابانک زلزلهخیز هستند. این منطقه ویژگیهای شهر اصفهان را ندارد. خوروبیابانک جزو ایران مرکزی است. ایران مرکزی از مناطقی است که گسلهای فعالی دارد.»
او بهوجود گسلهای مهم و فعال در این منطقه اشاره و روند حرکتی این گسلها را اینگونه تشریح میکند: «جنوب دشت کویر مرکزی یا کویر بزرگ درواقع محل تلاقی سه روند گسلی مهم است؛ گسلهای شرقیغربی جنوب دشت کویر، شمالشرقی جنوبغربی که تا منطقهای بین شمال انارک و جندق ادامه دارند و گسلهای شمالغربی جنوبشرقی که در منطقهای بین خور و جندق قرار دارند و سه روند گسلی مهم این منطقه را تشکیل میدهند. در منطقه جندق این سهروند اصلی با یکدیگر تلاقی دارند. جایی که تلاقی گسلهای مهم رخ میدهد، حرکت یک گسل میتواند بهشدت سایر گسلها را تحت تأثیر قرار داده و به حرکت درآورد. در منطقه جنوب دشت کویر بزرگ یا همان جندق بهاصطلاح نقطه سهگانه شکلگرفته و انتظار لرزهخیزی چنین مناطقی زیاد است.»
زارع دلیل لرزشهای اخیر در منطقه جندق را اینگونه شرح میدهد: «فعالیت همین گسلها زمینلرزههای منطقه جندق را ایجاد کرده است. درواقع این گسلها همچنان فعال هستند. امکان دارد این گسلها به مدت زیادی فعالیتی نداشته باشند؛ ولی بهمحض فعالیت یک گسل، سایر گسلها نیز به حرکت درمیآیند و زمینلرزه ایجاد کنند. فعالیت گسلها بهگونهای است که میتواند انرژی ذخیرهشده سایر گسلها را فعال کرده و به حرکت درآورد. حتی ممکن است برخی گسلها دچار قفلشدگی باشند؛ به این معنا که مدتهای زیادی نتوانستهاند حرکت کنند و حرکت یک گسل منجر به آزادشدن گسلهای قفلشده میشود. بهاینترتیب با فعالیت یک گسل، زمینلرزه ایجاد میکند. آنچه در منطقه جندق شاهد بودهایم نیز حاصل همین رخداد است.»
مهمترین گسل ایران در نزدیکی اصفهان
رضا اسلامی، مدیرکل سابق زمینشناسی مرکز اصفهان نیز دراینباره میگوید: «طبق نقشه پهنهبندی زلزله کشور، اصفهان منطقه زلزلهخیزی نیست و احتمال زمینلرزههای بزرگ در این شهر بسیار کم است.»
این کارشناس در ادامه درباره علت وقوع زمینلرزه در خور و بیابانک به «اصفهان زیبا» میگوید: «خور و بیابانک در نزدیکی دشت بیاضه است؛ منطقهای که زلزلههای تاریخی در آن رخ داده است. دلیل این زمینلرزهها وجود یکی از مهمترین و بزرگترین گسلهای ایران است که گسل درونه نام دارد. این گسل از شمالشرق تا نزدیکی نائین ادامه دارد.»
اسلامی معتقد است در خود اصفهان نمیتوان انتظار زلزله بزرگی داشت و آخرین زمینلرزهای که در اصفهان رخ داد نیز مربوط به بیش از 10 سال پیش است که خسارتی در پی نداشت.
مدیرکل سابق زمینشناسی مرکز اصفهان در ادامه از وضعیتی که ممکن است شهر را به خطر بیندازد میافزاید: «زلزلهای که سال 92 در اصفهان رخ داد خسارتی نداشت؛ اما اگر همان زلزله اکنون رخ دهد، مطمئنا آسیبهای زیادی به بار میآورد. متأسفانه در حال حاضر وضعیت ساختمانهای اصفهان، بهویژه در شمال اصفهان، بهدلیل فرونشست بسیار ناپایدار شده است. ساختمانها در منطقه گز و برخوار تا دولتآباد و حبیبآباد حتی در خود اصفهان از بیمارستان غرضی تا خیابان امام خمینی، به دلیل فرونشست ناپایدار شده است؛ فرونشستی که همچنان به سمت جنوب پیشروی کرده و ناپایداری را بیشتر میکند. ترکهایی که روی ساختمانهای شهر ایجادشده حاصل همین فرونشست است. حتی در مرکز اصفهان به گنبد مسجد سید توجه کنید؛ این گنبد با ترک بزرگی که دارد منتظر یک تلنگر است تا فروبریزد. تلنگری که ممکن است یک زلزله با بزرگی کم باشد؛ اما گنبد این مسجد را از بین میبرد. شرایطی که فرونشست در اصفهان ایجاد کرده میتواند خسارت یک زلزله با بزرگی کم را بهاندازه یک زلزله بزرگ افزایش دهد.»
او معتقد است، بر اساس ساختار زمینشناسی اصفهان احتمال زلزلههای بزرگ در این شهر بسیار کم است؛ اما فرونشست علاوه بر ایجاد خسارتهای بزرگ میتواند عاملی برای ایجاد زمینلرزه باشد. به گفته او، «صفحات پوسته زمین همواره دارای انرژی و بهدنبال تخلیه انرژی هستند که فرونشست میتواند کاتالیزور خوبی برای تخلیه این انرژیها و ایجاد زمینلرزه باشد.»
