اقتصاد در مقاطع مختلف روی مفاهیم متفاوتی متمرکز بوده است، مفاهیمی که هنوز هم همگی کموبیش در کنار هم مطرح هستند و اقتصاددانها بسته به علاقه و دغدغهشان به سراغ آنها میروند.
اقتصاد رفتاری رشتهای است که با روش علمی در فضای روانشناسی شناختی، فاکتورهای مربوط به احساسات و جامعه را در تحلیل و فهم بازارها و عوامل اقتصادی بهکار میگیرد. ازآنجاکه ملاک تحلیل در این دو علم فرد و رفتار اوست، تعامل بین علم اقتصاد و روانشناسی میتواند برای نظریهپردازی اقتصادی مورداستفاده اقتصاددانان قرار گیرد.
درحقیقت اقتصاد رفتاری، یکی از شاخههای نوظهور و جذاب علم اقتصاد است که به بررسی تأثیر عوامل روانشناختی، اجتماعی و هیجانی بر رفتار و تصمیمگیری افراد و گروهها در موقعیتهای اقتصادی متفاوت میپردازد. این اقتصاد را میتوان بهعنوان ترکیبی از علم اقتصاد و روانشناسی تعریف کرد.
مصطفی نصراصفهانی، متولد 1365، دانشآموخته رشته اقتصاد رفتاری و از نخبههای محله نصرآباد اصفهان است. او دوره دبستان را در مدرسه شهدای نصرآباد گذراند و بعد از آن مقطع راهنمایی را در مدرسه شهید قدوسی همان محله طی کرد. او دوران دبیرستان را در دبیرستان صائب سپری کرد و از سال 83 تا 98 در دانشگاه به تحصیل در مقاطع مختلف پرداخت. این استاد نخبه به بیانی دیگر تنها حدود 25 سال از عمر خود را بهعنوان دانشآموز و دانشجو سر کلاسهای درس برای یادگرفتن طی کرده است.
طیکردن پلههای ترقی و تحصیل در رشته اقتصاد رفتاری
او درباره رمز موفقیتش در رشته اقتصاد و طیکردن پلههای ترقی رفتاری به «هممحله» میگوید: «بنده برای اینکه رساله دکتریِ فاخر و اصیلی در لبههای دانش داشته باشم، ضروری دیدم که در کنار استادان بزرگ حوزه تخصصیام در دنیا تلمذ کنم؛ برای همین به ایتالیا رفتم و رسالهام را زیر نظر پروفسور جوانی دوزی (Giovanni Dosi) به انجام رساندم. این فرصت مطالعاتی باعث شد درصد زیادی از پسانداز خودم و همسرم صرف این سفر شود؛ علاوهبراین، در مسیر تکمیل رساله دکتری مجبور شدم در دورهها و کارگاههای مختلفی در سراسر دنیا (ایتالیا، آمریکا) که مدرس آنها استادان برتر رشتهام بودند، شرکت کنم. اگر این تلاشی که صرف تحصیل کردم، در کسبوکار صرف میکردم، قطعا جزو بهترینهای آن حوزه میشدم و الان از نظر سطح ثروت و شادکامی، مرتبه بالایی را تجربه میکردم.»
استاد رشته اقتصاد رفتاری و نخبه محله نصرآباد ادامه میدهد: «سختکوشیام منجر به کسب رتبه برتر کنکور دکتری اقتصاد و رتبه اول آزمون جذب متمرکز وزارت اقتصاد شد؛ البته برای کار به وزارت اقتصاد نرفتم؛ به دلیل اینکه جنس کار کارمندی را دوست ندارم. یکعمر عشق تحصیل و تدریس و پژوهش را در خودم پرورش داده بودم و کارمند اداره دولتیشدن برایم زجرآور بود. در حال حاضر هم مدیر پژوهش کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار هستم.»
برگزاری دورهها و کارگاههای تخصصی اقتصاد رفتاری
او در خصوص تدریس و فعالیتهایش در دانشگاهها تصریح میکند: «درزمینه تدریس دانشگاهی، اولینترمی که بهطور رسمی استاد درس بودم، مربوط به 1392 در دانشگاه علامه طباطبایی به مدت دو سال و برای درس مدیریت مالی دانشکده بود. از آن زمان در دانشگاههای مختلف، اعم از دانشگاههای برتر کشور و سایر دانشگاهها تدریس داشتهام؛ همچنین در دورهها و کارگاههای تخصصی اقتصاد رفتاری و مالی رفتاری (حوزه تخصصیام است) در دانشگاهها، مؤسسات و نهادهای مالی مختلف دوره برگزار کردهام.»
نصراصفهانی خاطرنشان میکند: «اگر بگویم بهندرت دانشگاهی پیدا میکنید که در آن دوره برگزار نکرده باشم، شاید بزرگنمایی نباشد. در دانشگاه تهران، شهید بهشتی، علامه و دانشگاه اصفهان تا شرکتهای کارگزاری مختلف این دورهها را برگزار کردم؛ در ترم حاضر هم به دعوت دانشگاه امامصادق(ع)، مشغول تدریس مالی رفتاری پیشرفته به دانشجویان مقطع کارشناسیارشد هستم. تاکنون حدود 9 کتاب درزمینه اقتصاد رفتاری و مالی رفتاری و چند مقاله پژوهشی نیز تألیف کردهام.»
او برای موفقیت به افراد علاقهمند به تحصیل در رشته اقتصاد رفتاری توصیه میکند: «علاقهمندان به حوزه اقتصاد رفتاری باید در گام اول اقتصاد کلاسیک را فهمیده باشند تا بتوانند اقتصاد رفتاری را خوب بفهمند. در گام دوم اگر بخواهند روی لبههای دانش کار کنند، باید زبان انگلیسی را مسلط باشند. افراد بسیاری را دیدهام که اقتصاد رفتاری را تدریس میکنند؛ اما تنها فهم آنها محدود به خطاهای شناختی میشود و متوجه جایگاه این جنبهها در دانش اقتصاد نیستند.»
استاد رشته اقتصاد رفتاری و نخبه محله نصرآباد درباره زمان سکونتش در این محله قدیمی اصفهان میگوید: «بنده دوران کودکی و نوجوانیام را در این محله سپری کردم. بخش عمدهای از خاطرههای کودکی و نوجوانی من در مسجدها و تکیه نصرآباد بود؛ البته برخی از خاطرههای نوجوانیام به علت عضویتم در مرکز فرهنگی شهید بهشتی لنبان وابسته به آن محیط بود. درحقیقت محله نصرآباد اصفهان با حضور پدر و مادرم در آنجا برای من جایی است که هر جای دیگر دنیا را برایم موقتی میکند. این محله از دیرباز «نخبهپرور» بوده است و بیشتر نخبهها در این محله درزمینه علمی یا سیاسی هستند.»
او اضافه میکند: «مثالهای متعدد مؤید این ادعاست. این مسئله البته چیزی طبیعی است و ریشه در تکامل تاریخی چندصدساله محله نصرآباد دارد و در سایر جاهای کشور هم این پدیده را میبینیم؛ برای مثال، شهر جویبار متخصص پرورش کشتیگیرانی در سطح جهانی شده است و محله نصرآباد اصفهان هم باوجود خانقاه و مدرسهای که مربوط به قرن هشتم هجری است و مساجدی که متعلق به قرون چهارم هجری هستند، اهالی خود را به سمتوسوی مشخصی هدایت کرده است؛ باوجوداین بعد از انقلاب از نظر معماری شهری بعضی اشتباهها در این محله قدیمی صورت گرفته است که در این زمینه متخصصان مربوط بهتر میتوانند اظهارنظر کنند؛ برای مثال، شبیه همه جای کشور، وضعیت خیابانها متناسب با تراکم جمعیتی این محله نیست.»
پیشنهادهایی برای ایدههای توسعهآفرین در محله
نصراصفهانی در خصوص پیشرفتهای بیشتر این محله و بروز ایدههای توسعهآفرین با ارائه پیشنهادهایی اظهار میکند: «با توجه به اینکه اعتقاد دارم اصلاحات و بهبود از طریق ساکنان محلهها بهتر از روشهای دستوری توسط دولت محلی (شهرداری و موارد دیگر) است، به اهالی محله، پیشنهادم این است که “گفتوگو (Dialogue)” و همبستگی را تقویت کرده و از این طریق، مزیتهای سنتی را بارور کنند؛ بهعنوانمثال، بد نیست “خانواده بزرگ نصر” هرساله تجمعی داشته باشند و افراد موفق در آن سال مورد تجلیل واقع شوند. چنین تجمعهایی منجر به جوشش ایدههای توسعهآفرین و اجرای خودجوش آنها خواهد شد.»
استاد رشته اقتصاد رفتاری و نخبه محله نصرآباد تصریح میکند: «برای مثال، وقتی اسم شهیدی را روی یک معبر میگذاریم، هدف همین الهامبخشبودن است. البته باید توجه کرد همانطور که در زندگی شخصی درصد عمدهای از وقت و منابعمان صرف امور مادی میشود، درزمینه الهامبخشی در نامگذاری معابر هم باید این موضوع موردتوجه قرار داشته باشد.
