به گزارش اصفهان زیبا؛ فعالیتهای نوآورانه و دیجیتال در موزهها و حتی کپیبرداری از نمونههای رایج آن در دنیا، هم باعث درآمدزایی بیشتر میشود و هم فضای جذابتری برای بازدیدکنندگان ایجاد میکند. از حدود سال 97 یا 98 موزههایی سعی کردند در بحث نوآوری دیجیتال شروع به کار کنند. موزه موسیقی و موزه مردم ارامنه دو موزه شاخص در این زمینه هستند. در بعضی موارد به دلیل کارشکنیهای ذینفعان موزههای متعلق به میراث مانند موزه چهلستون، فناوری دیجیتال توسعه پیدا نکرد و حتی بهعنوان یک حرکت نو شکست خورد و همان روال سنتی و کارهای موازیکاری ادامه یافت. برای حل این مشکل میتوان از صنایعی که در اصفهان آلایندگی محیطزیستی بالایی دارند، مطالبه کرد و بودجههایی را که در رسالت حمایتهای اجتماعی است در صندوقی جمعآوری کنند و این صندوق متولی این شود که استانداردسازی و مسیر دیجیتالیزهکردن اماکن تاریخی و موزههای اصفهان را طبق استانداردهای بهروز و بینالمللی و حتی بهصورت برونسپاری در پیش بگیرد.
موزهها بهخصوص در ایران، صرفا از بلیتفروشی کسب درآمد میکنند یا حتی مسافر خارجی که وارد ایران میشود، صرفا هزینه ورودی را به موزه پرداخت میکند؛ اما تمام موزهها در دنیا سعی میکنند در قالب پکیجهای نوآورانه و فعالیتهای دیگری که موردنیاز مخاطب است، درآمدهای جانبی را نیز به موزهها اضافه کنند. در این گزارش به مبحث نوآوریهای دیجیتال در حوزه موزهداری، چرایی و چگونگی آن پرداختهایم.
جذابیت موزه مردمشناسی ارامنه
مدیرعامل استارتاپ «تپ پرشیا» در پاسخ به این سؤال که چقدر نوآوریهای دیجیتال در موزههای اصفهان رواج پیدا کرده است، گفت: از حدود سال 97 یا 98 موزههایی سعی کردند در بحث نوآوری دیجیتال شروع به کار کنند. اولین موزه که در این حوزه دیدم، موزه موسیقی ارامنه بود که با شیوه بسیار جذاب توانسته بود مخاطب را به هر شکل جذب کند. نقشههای دیجیتالی که مسیر حرکتی و کوچ ارامنه را در دوران مختلف ایران نمایش میداد یا موسیقیها و ویدیوها و رویدادهایی که داشتند، در کنار لباسها و افراد فاخری که هنرمندهای ارامنه را نشان میداد، باعث شده بود که با روایتگری خاص، مخاطبان را به سمت خود جلب کند و صرفا موزهای که شاید به لحاظ تاریخی هم آثار تاریخی خاصی در آن دیده نمیشد نباشد.
هادی ناجی بیان کرد: دومین موزه، موزه مردمشناسی ارامنه در کلیسای وانک بود. آن موزه هم با یک استاندارد بسیار جذاب توانسته بود مخاطبان را جذب کند. هرچند نوآوری دیجیتال در موزه مردمشناسی کمتر بود؛ اما استانداردی که برای جایگذاری آثار تاریخی استفاده شده بود بسیار جذاب بود و مشخص بود بهصورت حرفهای و تخصصی در بخش تاریخشناسی و با استفاده از مشاوران معماری و فضاشناسی بسیار خوبی راهاندازی شده است. درمجموع به نظر بنده این دو موزه، جزو موزههای شاخص در این زمینه هستند.
او اذعان کرد: موزه سوم، موزهای است در خیابان عباسآباد به نام موزه ملی هنر اصفهان. این موزه به کمک بنیاد مستضعفان برنامهریزی و راهاندازی شده و آثار بسیار فاخری در آن به نمایش گذاشته شده است و به نظر من بعد از دو موزه قبل که درموردشان صحبت کردم، این موزه هم به لحاظ استاندارد توانسته موزه قابل قبولی از حیث چیدمان فضاها و معرفی آثار باشد.
موزه شاخص موسیقی اصفهان
ناجی ادامه داد: موزه دیگری که بهصورت شاخص بسیار نوآورانه قبل از کرونا شروع به کارکرد موزه موسیقی اصفهان است که در گذشته در خیابان مهرداد قرار داشت؛ ولی اکنون در خیابان چهارباغ، بین دروازهدولت و میدان انقلاب، روبه روی پارک شهید رجایی مکانی هست که به شهرداری تعلق دارد و این موزه در طبقه پایین آن مستقر شده است. بخش خصوصی در دوره کرونا مکانی را اجاره و این موزه را راهاندازی کرده بود؛ ولی به دلیل هزینههای زیاد و قادرنبودن به پرداخت آنها، تصمیم گرفتند در ساختمانی که شهرداری در اختیارشان قرار داده بود مستقر شوند. هرچند مکان جدید فضای خوبی بود؛ ولی حال و هوای مکان قبلی را نداشت؛ چون در طبقه زیرزمین هست.
مدیرعامل استارتاپ «تپ پرشیا» با تأکید بر اینکه موزه موسیقی اصفهان را بخش خصوصی بنیانگذاری کرده است، بیان کرد: این موزه توانسته بسیار جذاب با یک ایده نوآورانه و تلفیقی از موسیقی با روایتگریهای دیجیتال جایگاه خوبی بین مسافران خارجی پیدا کند و یکی از جاذبههای اصلی گردشگران خارجی در اصفهان نیز شود؛ بهحدی که حتی در پلتفرم تریپ اد وایزر که یک نرمافزار نظرسنجی در حوزه گردشگری است توانستند در کنار آثار تاریخی مثل مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطفالله یا حتی میدان نقشجهان بهعنوان یکی از جاذبههای گردشگری اصفهان شوند و این تنها به همت کارهای نو و جدیدی بود که این موزه ارائه داده است؛ برای مثال چون نمیتوان به سازها دست زد، آنها را در قالب اسکرین هایی که نوازنده آن را مینوازد به زبانهای مختلف نشان دادهاند تا به این صورت از آن ساز مطلع شوند و یا در بحث تعاملی بودن این موزه بسیار توانسته اثرگذار باشد؛ حتی در پایان هم با نواختن موسیقی زنده توسط گروه موسیقی بسیار هنرمندانه و جالب بازدیدها به اتمام میرسند.
او درباره روشهای استفاده از فناوریهای دیجیتال در موزهها توضیح داد: از حدود سال 97 یا 98 موزههایی سعی کردند در بحث نوآوری دیجیتال شروع به کار کنند. یکی از آنها موزه چهلستون بود که برای مثال تعدادی ویس رکوردر و یا موبایلهایی را در اختیار مسافران قرار میدادند که اینها در مکانهای مختلفی در چهلستون تعبیه شده بود. شمارهها وارد میشد و پیام صوتی یا روایتگری صوتی پخش میشد و مسافران با فضاها آشنا میشدند؛ بدون اینکه حتی راهنمای حضوری وجود داشته باشد.
ناجی تصریح کرد: البته این سادهترین نوآوری دیجیتالی است که در موزههای سراسر دنیا وجود دارد؛ هرچند به نظر من نحوه ارائه آن در موزه چهلستون بهصورت غیراستاندارد انجام میشد. شاید چون صرفا به دنبال درآمدزایی از این موزه بودند و متأسفانه دنبال اصلاحکردن خبرها و واکنشهای مسافران نبودند. البته به نظر من این روش سطحیترین و ابتداییترین نوع نوآوری بود که در موزههای اصفهان شروع شد و از طرفی تجربه ناموفقی نیز بود؛ چون خیلی از افراد از آن استقبال نکردند. البته روش دیگر اسکنکردن روی گوشی است که باوجوداینکه این روش در تعدادی از اپلیکیشن های ایرانی نیز شروع به کار کرد؛ولی ظاهرا به دلیل منافع ذینفعان موزه چهلستون، همچنان روشهای سنتی در این موزه به کار گرفته میشود.
مدیرعامل استارتاپ «تپ پرشیا» درباره نمونه دیگر فناوری دیجیتال در موزهها ادامه داد: یک شرکت دانشبنیان حدود سال 97 یا 98 نوآوری دیگری را شروع کرد؛ ولی متأسفانه به دلیل عدمحمایت و یا رانتهایی که در موزه چهلستون وجود داشت و نمیخواستند این نوآوریها جایگزین روشهای ابتدایی شود، اجازه ندادند که از آن استفاده شود. آن روش این بود که با گرفتن دوربین گوشی روبهروی نقاشیهای موزه چهلستون که روی دیوارهای فضای بالا نقش بسته، میتوانند روایتگری پویا و متحرک را روی آن نقاشیها ببینند و باعث میشد که مخاطب بتواند آنها را فضاسازی کند؛ برای مثال جنگها یا میهماننوازیهای مراسمهای شاهان ایرانی را ببینند و یا روی نقاشیها، ویدیوهایی بهصورت پویا آماده شده بود، نقاشیها متحرک بود و داستانها و روایتها را میشنیدند که هم بسیار فضای جذابی بود و مخاطب را جذب میکرد، هم بازدیدکنندگان جریانهای تاریخی را خیلی خوب درک میکردند و هم شیوه بسیار نوآورانهای بود. متأسفانه به نظرم این موضوع نیز به دلیل کارشکنیهای ذینفعان موزههای متعلق به میراث توسعه پیدا نکرد و بهعنوان یه حرکت نو، شکست خورد.
دلیل استفادهنکردن از فناوریهای نوین در موزهها
ناجی درباره استفاده از نوآوریها و استقبال از موزهها ادامه داد: کمترین نمونهای که وجود دارد و مربوط به آثار هم نیست، این است که وقتی بازدیدکنندگان وارد یک موزهای میشوند باکسهای زیبایی برای نگهداری وسایلشان قرار داده شده تا همراه خود، به فضای داخل موزه نبرند؛ بهخصوص در موزههایی که آثار تاریخی خیلی فاخر و مهمی را نگهداری میکنند و هیچکس نمیتواند با خودش وسیلهای را ببرد، این باکسها تعبیه شده و کلید آن نیز دست خود بازدیدکننده میماند و هزینه آن را پرداخت و از آن استفاده میکنند؛ اما متأسفانه در اصفهان تا جایی که بنده اطلاع دارم چنین نیست.
او افزود: نکته دیگری که بنده چندین سال است که متولیان گردشگری را سعی کردهام به آن آگاه کنم،اما در شهر اصفهان به خاطر تعدد متولیان و موازیکاری هیچوقت رواج پیدا نکرده است و یا حرکت و اقدام عملی صورت نمیگیرد، بحث استانداردسازی ورودی اماکن است. این طرح را ابتدا من به اتاق بازرگانی دادم در جلسات متعددی در میراث مطرح شد؛ اما متأسفانه کسی دغدغه این موضوع را ندارد.
مدیرعامل استارتاپ «تپ پرشیا» تأکید کرد: مشکلی که الان وجود دارد این است که تمامی ورودی اماکن تاریخی، بالأخص موزههای ایران استاندارد لازم برای ورود و شروع داستان را ندارند؛ ولی در موزههای بینالمللی در ابتدای ورود از طریق اسکرینهای دیجیتال یا از طریق حتی بروشورهای فیزیکی، فضا را بهخوبی مهیا میکنند و اطلاع میدهند که در این موزه چه چیزهایی در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهند و آن نوآوریهای دیجیتال را از ابتدا به شکلی بسیار زیبا و حرفهای معرفی میکنند تا مخاطب را تشویق کنند که از این خدمات نوآورانه استفاده کنند.
او خاطرنشان کرد: برای مثال یک نمونه فعالیت نوآورانهای که خیلی هم تکنولوژی جدید و بهروزی نیست و در تخت جمشید نیز وجود دارد، این است که عینکهای ویآر را به چشم میگذارند و با چرخاندن سر به اطراف میتوان بعضی از فضاهایی را که در طی سالها تخریب شده تصور کرد و از طریق عکسهایی که آماده شده است خود را در آن فضا و دوره تاریخی تجسم کنند؛ ولی چنین چیزی در اصفهان نیست.درحالیکه با کمکگرفتن از جوانهای مستعد که با دنیای امروز و دنیای هوش مصنوعی و تعاملات هم در ارتباط هستند، میتوان بهصورت گسترده از نوآوریهای دیجیتال در این زمینه استفاده کرد؛ ولی متأسفانه به دلیل اینکه موزهها متولیان زیاد و گوناگون مانند میراث فرهنگی و … دارند که فعالیتهای موازی زیادی نیز انجام میدهند، هیچوقت نتوانسته استاندارد لازم را پیدا کنند و همیشه یک شلختگی در مدیریت این موزهها وجود دارد.
ناجی تصریح کرد: البته موزههایی که زیر نظر میراث فرهنگی هستند اوضاع وخیمتری دارند و مشخص است که اصلا نمیخواهند تغییری صورت بدهند و اجازه ورود به کسی هم در این فضا نمیدهند؛ چون ذینفعانی طی سالهای گذشته در این زنجیره وجود داشتهاندکه قرار نیست حذف شوند و جایی هم برای نوآوریهای جدید وجود ندارد؛ هرچند در بخش خصوصی مثل موزه ارامنه این فضا کاملا متفاوت بوده است و از رویکردهای جدید و فعالیتهای نوآورانه دیجیتالی که توانسته به جذب مخاطب بیشتر کمک کنند استقبال و حتی حمایت کردهاند.
برون سپاری استاندارد سازی استفاده از روش های فناوری دیجیتال
مدیرعامل استارتاپ «تپ پرشیا» درباره راهکار استفاده از روشهای فناوری دیجیتال در موزههای اصفهان پیشنهاد داد: اولازهمه باید یکپارچگی بین ارگانها به وجود بیاید. تا زمانی که ما در گردشگری و موزههای اصفهان متولیان موازیکاری داریم که بهصورت جزیرهای عمل میکنند، نمود گردشگری را که واقعا باید بهصورت حرفهای در این شهر اتفاق بیفتد مشاهده نمیکنیم. اول اینکه باید همه متولیان تصمیم بگیرند، استانداردسازی را به یک مجموعه کاملا متخصص برونسپاری کنند و اجازه بدهند که یک شرکت چه در اصفهان، چه در تهران یا حتی یک شرکت بینالمللی خارج از ایران، این استانداردسازی اماکن و فراهمکردن نیازهای هر مکان و ایجاد فرصتهای درآمدسازی را به دست بگیرند.
او اذعان کرد: این سرمایهگذاری یک بار برای این اماکن اتفاق میافتد؛ سرمایهگذاریای که در بلندمدت قطعا بازگشت سرمایه خواهد داشت. حتی میشود از صنایعی که در اصفهان باعثوبانی آلودگی محیطزیست هستند مطالبه کرد و بودجههایی را که در رسالت حمایتهای اجتماعی است در صندوقی جمعآوری کنند و این صندوق متولی این شود که استانداردسازی و مسیر دیجیتالیزهکردن اماکن تاریخی و موزههای اصفهان را در پیش بگیرد. ناجی بیان کرد: این حرکت باید بدون نقص و با الگوبرداری کاملا استاندارد از فضای بینالمللی باشد؛ نه اینکه کسی با رانت در یکی از این ارگانها مثل میراث فرهنگی و… مدیریت موزهها را به دست بگیرد و حرکتی انجام دهد و نهایتا با یک فیلمبرداری و فعالیت در شبکههای اجتماعی وانمود کند که حرکت جدیدی بوده است و درنهایت این سرمایه سوخت شود. اگر کار تخصصی نباشد، باز هم این مسیر، مسیر درست خود را پیدا نمیکند و باید برای یک بار، این استانداردکردن بر اساس اتفاقات بینالمللی باشد و حتی از کسانی که توانستند موزههای بینالمللی را اداره کنند و حتی از راهنماییها و مشورتهای مشاوران آنها نیز استفاده کرد و بعد آنها را در اصفهان هم پیادهسازی کرد.
کاربرد محدود فعالیت های نوآورانه در بخش خصوصی
مدیرعامل استارتاپ «تپ پرشیا» بیان کرد: فعالیتهای نوآورانه و دیجیتالی در اصفهان در سطح بسیار محدود و آن هم بیشتر در بخش خصوصی دیده شده است. بخش دولتی بهخصوص میراث فرهنگی و سایر نهادها متأسفانه هیچوقت به سمت حرکت اصولی نرفتند و اتلاف سرمایههای مردمی و بیتالمال در عملکرد آنها در سالیان گذشته در حوزه گردشگری و موزهها محسوس بوده است. البته بنده موافق این نیستم که نوآوریهای جوانهای ایرانی و اصفهانی کنار گذاشته شود؛ اما مهم این است که استانداردها باید توسط مجموعهای که موزهها و آثار تاریخی متعددی را استانداردسازی و برنامهریزی کردهاند تعیین شود؛ یعنی اول باید چارچوب چیده شود و بعد نهایتا پیمانکارهایی با نظر مشاور انتخاب شود و پیمانکاران موظف شوند براساس استانداردهای بینالمللی و استانداردی که مشاور تعریف کرده، فعالیتهای نوآورانه و دیگر فعالیتها را انجام دهد و اگر کار بهدرستی انجام نشده بود، هزینهای نیز به پیمانکار پرداخت نشود؛ چراکه در حوزه رقابت استانداردسازی و کیفیت خودبهخود بالا میرود و حتی از ایدههای خلاقانه و نوآورانه به بهترین شکل ممکن بهرهبرداری میشود؛ اما متأسفانه فرصتسوزی و اتلاف سرمایههای مالی و زمانی در ایران زیاد است.
او خاطرنشان کرد: بنده در اصفهان بهعنوان یک فعال در حوزه گردشگری بارها و بارها در جلسات متعددی که در میراث فرهنگی و سایر نهادها و یا هرکسی که در این حوزه بوده است، مشکلات و این مسائل را مطرح کردهام؛ ولی متأسفانه دوستان صرفا بهعنوان یک حرف از یک گوش میشنوند و از گوش دیگر بیرون میکنند. درنهایت مشاهده میکنیم که حرکتهای ناقصی در سطح توان خودشان و یا نزدیکان خودشان انجام میدهند و بودجهای را تلف میکنند و منجر به اتفاقی ویژه و نوآورانه در شهر نمیشوند.
