به گزارش اصفهان زیبا؛ خبر سفر برخی از مداحان سرشناس به کربلا در دهه اول ماه عزاداری ، واکنشهای مختلفی را در پی داشت. منتقدان معتقدند این اقدام ممکن است به کمرونقشدن مجالس پرشور محرم، بهویژه در تهران، منجر شود.
از نگاه آنان، مداحان در چنین برهههایی وظیفهای اجتماعی و دینی دارند و نباید در اوج نیاز جامعه مذهبی، «میدان» را ترک کنند. برخی حتی این تصمیم را «فردگرایانه» و «خودخواهانه» توصیف کردند.
در مقابل، گروهی از کاربران از این تصمیم حمایت کردند و اعتقاد داشتند که این نگرانی بیمورد است و عزاداری امامحسین(ع) وابسته به فرد یا مداح خاصی نیست. آنان انتقادهای مطرحشده را ناشی از «مداحمحوری» دانستند و بر این باور بودند که این اتفاق میتواند زمینهساز رشد و رونق هیئتهای محلی شود.
بهزعم این دسته، تجربه عزاداری در هر محله و هر جمعی، اگر با نیت خالصانه باشد، میتواند موردقبول خداوند و اهلبیت(ع) قرار گیرد. این انتقادها باعث شد حاجمحمود کریمی در فضای مجازی با انتشار بیانیهای اعلام کند: «علت انصراف از این تصمیم باتوجهبه آمادگی صددرصد در روضه کربلا فقط و فقط ناراحتی و گلایهمندی شما عزیزان بوده است.»
محبوبیت فراوان حاجمحمود کار دستش داد
علت اصلی این ماجرا، بازتاب و انعکاس سرمایه اجتماعی و سیاسی فراوان برخی از مداحان، بهویژه حاجمحمود کریمی را نشان میدهد. شاید خود ایشان هم فکر نمیکرد روزی انتظارهای اجتماعی، اجازه حضور به او در کربلا را ندهد؛ انتظار و سرمایهای که البته بهخاطر سالها نوکری خالصانه در دستگاه امامحسین(ع) بهوجود آمده است.
از گذشته، هیئتها همیشه دستخوش تغییروتحول بودهاند
از دیرباز تا امروز دینداری ما شیعیان ایرانی بهخاطر عوامل فرهنگی و اجتماعی متعدد دستخوش تغییروتحولات زیادی شده است؛ برای مثال، در چند دهه گذشته، تعداد حسینیهها در ایران اندک بود و عمده مراسم عزاداری در مساجد به شکل سنتی برگزار میشد.
اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بخش فراوانی از هیئتهای مذهبی از بستر مسجد فاصله گرفتند و بهصورت مستقل در حسینیهها و مکانهای اختصاصی به اقامه عزاداری پرداختند و همزمان با این مسئله، خودشان را با تحولات جدید جامعه بهروز کردند یا در موردی دیگر، قبلا تا چند دهه پیش، نظم رایج مجالس عزاداری بر محور سخنرانی بود و مداحان در نقش مکمل پیش از منبر ظاهر میشدند.
اما در هیئتهای امروزی، این سخنران است که معمولا پیش از مداحی حاضر میشود تا زمینه را برای مدح اهلبیت(ع) فراهم کند. این مسئله نشانهای از جابهجایی تدریجی اولویتها در ساختار عزاداری معاصر است.
هیئتهای فرامرزی (شکل جدید هیئتها)
به دلیل تنوع بالای فرهنگی در ایران هر شهری سبک عزاداری خاص خوش را دارد. مثالهای زیادی از تغییروتحول هیئتها وجود دارد که نشان میدهد این مسئله پدیدۀ جدیدی نیست.
جدیدترین تحولی که هیئتها با آن مواجه شدهاند، هیئتهای فرامرزی به تأثیر از هویت دینی فرامرزی است. باتوجهبه تحول در شکل دینداری جامعه ایرانی، امروزه هیئت بیش از گذشته به یکی از مهمترین کانونهای تداوم و شکلگیری هویت دینی در جامعه بدل شده است.
احتمالا نگرانی منتقدان ناشی از بهخطرافتادن هویت دینی در جامعه و لزوم حفظ و تداوم آن در ایران است؛ اما نکته مغفول این ماجرا، روند تحول در شکل و مکان عزاداری شیعیان است.
درگذشته، عزاداری محدود به تکایا و محلههای شهر بود؛ اما در سالهای اخیر، باتوجهبه اینکه سفر به عتباتعالیات نسبت به گذشته بهمراتب آسانتر و قابلدسترستر شده است، بهویژه با گسترش پیادهروی اربعین و همچنین گسترش فضای مجازی که امکان تعامل بیشتری را فارغ از زمان، مکان و حتی مرز مشخصی برای کاربران فراهم کرده، شاهد نوعی فرامرزیشدن تجربه دینی شیعه هستیم.
بهعبارتدیگر، سفر مداحان به کربلا و هیئت فرامرزی را نیز میتوان در همین چهارچوب تفسیر کرد:
شیعه ایرانی امروز در حال گسترش عزاداری خود خارج از مرزهای این سرزمین است و این تحول بهرغم تعبیر منتقدان نهتنها «بدعت» نیست، بلکه تأثیری از پیادهروی اربعین است که سالبهسال بیشتر رونق خواهد گرفت و ما در سالهای آینده شاهد هیئت فرامرزی بیشتری خواهیم بود.
جای خالی گفتوگو
آنچه جای خالیاش احساس میشود، عدم شکلگیری گفتوگویی واقعی میان مداحان و منتقدان است.
منتقدان استدلال معروف «بعد از ۲۷ سال نوکری، یه دهه محرم کربلا به ما نمیرسه» را بهعنوان نشانهای از خودمحوری تلقی میکنند؛ اما مداحان نیز به جهت جلوگیری از بگومگوهای بیهوده و ایجاد تشنج در مقام پاسخگویی برنمیآیند.
ایجاد بستری مناسب برای گفتوگو میتواند از شدت سوءتفاهمها بکاهد؛ ولی نه رسانهها چنین بستری را فراهم میکنند و نه مداحان ارادهای برای گفتوگوی عمومی از خود نشان میدهند.
در عزاداری اولویت اخلاص است
یادمان نرود فارغ از تحولات پیشآمده تمام عاشقانی که میخواهند در دهه اول محرم اقامه عزا کنند، باید بدانند نه بهخاطر فردی خاص، بلکه بهخاطر اهلبیت و کسب رضایت الهی باید در جلسهها شرکت کرد. در هر مجلسی و با هر مداحی، اصل شرفیابشدن و عرض ادب محضر امام است و از مهمترین آداب آن، اخلاص و ادب است.
