به گزارش اصفهان زیبا؛ درحالیکه اصفهان یکی از قطبهای اصلی تولید فرش دستبافت کشور به شمار میرود، همچنان از وجود یک مرکز علمی و پژوهشی مؤثر و فعال در این حوزه بیبهره است؛ موضوعی که به گفته رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستبافت استان مانعی جدی در مسیر توسعه، نوآوری، بازاریابی و صادرات فرش دستبافت اصفهان محسوب میشود و تحقق آن مستلزم استانی شدن اتحادیه و هماهنگی دستگاههای مسئول است.
فرش دستبافت اصفهان، با همه شکوه و پیشینهاش، این روزها حالوروز خوشی ندارد. از تحریمها و تعهدات ارزی تا بیتوجهی نهادهای متولی، دستبهدست هم دادهاند تا یکی از اصیلترین صنایع فرهنگی کشور در مسیر فرسایش و فراموشی قرار گیرد؛ آنهم درحالیکه میلیونها ایرانی از این هنر – صنعت ارتزاق میکنند.
فرش دستبافت، میراثی کهن و نماد هنر و تمدن این سرزمین است؛ کالایی که نهتنها کاربردی، بلکه حامل روایتها، طرحها و رنگهایی از عمق فرهنگ ایرانی است. در طول قرنها، این هنر – صنعت به یکی از مهمترین نمادهای هویت ملی و دیپلماسی فرهنگی ایران بدل شده و جایگاهی بیبدیل در بازارهای جهانی پیدا کرده است.
بااینحال، در سالهای اخیر فرش دستبافت با چالشهایی عمیق مواجه شده؛ از تحریمها و محدودیتهای ارزی گرفته تا سیاستگذاریهای ناهماهنگ و بیتوجهی نهادهای تصمیمگیر؛ این در حالی است که میلیونها نفر در زنجیره تولید، توزیع و صادرات آن مشغول به کارند و میتوانند بدون نیاز به منابع دولتی، ارزآوری و اشتغالزایی پایدار برای کشور ایجاد کنند.
در این میان، استانهایی چون اصفهان که از قطبهای سنتی تولید فرش در ایران به شمار میروند، بیش از دیگر مناطق درگیر تبعات این رکود شدهاند.
مرکز تحقیقات فرش اصفهان؛ ضرورتی که محقق نشد
در این زمینه ساعد عصاچی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف استان اصفهان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» و با انتقاد از وضعیت موجود مراکز پژوهشی مرتبط با صنعت فرش گفت: تاکنون هیچ خروجی ملموسی از این نهاد دیده نشده و فعالیت آن تأثیری در بهبود وضعیت تولید و بازار نداشته است، البته مرکز تحقیقات فرش بیشتر در زمینه فرش ماشینی فعالیت میکند.
عصاچی با اشاره به سوابق نهادی موجود تصریح کرد: در اصفهان مرکز تحقیقات علمی فرش وجود ندارد و در سال ۱۳۸۲، مرکز ملی فرش، مسئولیتهایی در این زمینه بر عهده گرفت و بهنوعی مرکز تحقیقات را در اختیار دارد و در این زمینه فعالیتهای انجام میدهد.
عصاچی با تأکید بر اینکه هیچکدام از تشکلهای فعال در حوزه فرش از این مرکز اطلاعی ندارند، ادامه داد: در جلساتی که با کمیته فرش، اداره صمت و تشکلها این حوزه انجام شده، همچنان مشخص نیست کدام سازمان مسئول این کار است. عملاً با یک ساختار نمادین روبهرو هستیم که هیچگونه حرکت و دستاوردی نداشته است.
او به اقدامات جهاد کشاورزی نیز اشاره کرد و گفت: جهاد کشاورزی هم در این حوزه ورود کرده و خود در زمینه تولید ابریشم وارد عمل شده، اما عملاً نه توان تأمین نیاز داخل را دارد و نه کیفیت تولیدات به دلیل کمآبی قابلاستفاده در صنعت فرش است؛ همچنین نوغانهای وارداتی از کیفیت لازم برخوردار نبودند. برای مثال، در زمینه رنگپذیری یا استحکام تاب نخ، ابریشمهای تولیدی قابلاستفاده در چله فرش نیستند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف استان اصفهان با اشاره به تصمیمات ناهماهنگ دولت در این حوزه افزود: جهاد کشاورزی برای اینکه از تولیدات داخلی خود حمایت کند، بدون مشورت با بخش خصوصی، تعرفه واردات ابریشم را بالا برد که موجب شد در مقاطعی ناگهان این تعرفه از ۱۰ درصد به ۴۶ و حتی ۶۴ درصد برسید، درحالیکه تلاش شد، این افزایش تعرفه را با مکاتبه با وزارت صمت و پیگیریهای مستمر متوقف کنیم و موفق شدهایم تعرفه را به همان ۱۰ درصد قبل باز گردانیم.
عصاچی با تأکید بر اینکه مرکز تحقیقاتی فعال، ضرورتی جدی برای استانی مانند اصفهان است، تصریح کرد: اصفهان یکی از قطبهای تولید فرش در کشور است و وجود یک مرکز تحقیقاتی فراگیر واجب است. این مرکز باید بتواند طرح توسعه، نوآوری، خلاقیت و بازاریابی را دنبال کند. کشورهای هدف را شناسایی کند، نوع بافت، سبک و مواد اولیه را بررسی کند و تمامی این موارد نیازمند یک تحقیق و پژوهش میدانی است.
او همکاری تمامی دستگاهها را برای تحقق چنین مرکزی ضروری دانست و افزود: اداره فرش، استانداری، جهاد کشاورزی، اتاق اصناف، اتاق بازرگانی، بخش توسعه صادرات و حتی وزارت امور خارجه باید پایکار بیایند. کار تحقیقاتی تنها یک بخش فنی نیست؛ یک فعالیت گسترده و چندجانبه است. باید در حوزه فرهنگ، تبلیغات، طراحی، مواد اولیه و حتی بررسی سلیقه کشورهای هدف ورود کند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف استان اصفهان گفت: ایجاد یک مرکز تحقیقاتی واقعی نیازمند تشکیل کارگروهها و کمیتههای مختلف تخصصی است و نمیتوان انتظار داشت با یک ساختار کوچک، خروجی اثرگذار داشت.
عصاچی افزود: متأسفانه امروز تنها یک نام به نام مرکز علمی تحقیقات وجود دارد که هیچ کار اجرایی جدیای پشت آن نیست. اما اگر اصولی پیش برویم و همه دستگاهها با هم هماهنگ شوند، قطعاً نتایج قابلتوجهی خواهیم گرفت.
او ادامه داد: در شرایط فعلی، لازمه تحقق چنین مرکزی، استانی شدن اتحادیه تولیدکنندگان فرش است. استان اصفهان ۱۳ سبک و نوع فرش در شهرستانهای مختلف دارد، اما اتحادیه فرش تنها محدود به شهر اصفهان است و امکان نظارت، حمایت و توسعه در سطح کل استان را ندارد. اولین خواسته ما این است که این اتحادیه، استانی شود تا بتوانیم بهصورت فراگیر ورود کنیم.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف استان اصفهان با اشاره به اقدامات انجامشده دراینخصوص گفت: مراحل اولیه سپری شده و اتاق اصناف اصفهان، کمیسیون تشخیص و اجلاس اصناف موافقت کردهاند. اکنون باید پرونده به اتاق اصناف ایران منتقل شود و در نهایت وزیر دستور آن را صادر کند. اگر این اتفاق بیفتد، راه برای ایجاد مرکزی علمی و پژوهشی در سطح استان هموارتر خواهد شد.
عصاچی تأکید کرد: اگر فرایند استانی شدن اتحادیه انجام نشود، همچون یک مجسمه چندتکه خواهیم بود؛ تکههایی جدا از هم که زیبایی خود را ازدستدادهاند. ما به مرکزی نیاز داریم که تمام استان را پوشش دهد، نه فقط یک شهر را و اگر ۱۳ سبک فرش در کنار هم قرار بگیرند، سلیقه و نیاز هر بازار داخلی و خارجی را پاسخ میدهند و استان اصفهان میتواند به قطب اصلی و مؤثر فرش کشور تبدیل شود.
تعهد ارزی، بیبرنامگی؛ دلایل اصلی رکود
او با انتقاد از بیتوجهی دستگاههای دولتی به جایگاه فرش ایرانی گفت: فرش دستبافت ایران سالهاست دچار رکود شده و باوجوداینکه بارها درباره علتها و راهکارهای آن هشدار دادهایم، متأسفانه همچنان مورد بیمهری قرار دارد. امروز در شرایطی هستیم که نهتنها صادرات، بلکه تولید و فروش داخلی فرش هم با بحران مواجه شده و ادامه این روند میتواند نسل آینده این هنر – صنعت را به طور کامل از بین ببرد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستبافت استان اصفهان با اشاره به نقش مهم فرش دستبافت در ارزآوری بدون اتکا به دولت، تصریح کرد: این هنر سنتی، بدون آنکه هزینهای به دولت تحمیل کند، برای صدها هزار نفر اشتغال و درآمدزایی ایجاد کرده، اما هیچکدام از نهادهای متولی حاضر به حمایت جدی از آن نیستند. بهواقع، فرش دستبافت ایران پرچم دوم کشور ماست؛ اما سالهاست فراموش شده است.
عصاچی با اشاره به اینکه اولین ضربه بزرگ به فرش دستبافت از مسیر تحریمهای آمریکا وارد شد، افزود: فرش سومین کالای ایرانی بود که بهوسیله آمریکا تحریم شد و این تحریمها موجب شد انتقال پول از کشورهای مقصد با مشکل مواجه شود. به همین دلیل، بسیاری از صادرکنندگان ما عطای صادرات را به لقایش بخشیدند، چون امکان بازگشت ارز نداشتند.
او با بیان اینکه بیش از ۸۰ درصد فرش تولیدی کشور صرف صادرات میشود، گفت: در شرایط فعلی که هم اقتصاد داخلی ضعیف شده و هم تقاضای خارجی بهخاطر محدودیتهای بینالمللی کاهش پیدا کرده، تولیدکننده دیگر انگیزهای برای تولید ندارد. تعهد ارزی و پیمانسپاری نیز مزید بر علت شده است. مسئولان از تولیدکننده فرش همان انتظاری را دارند که از صادرکننده پتروشیمی یا فولاد دارند، درحالیکه فرش کالایی هنری و فرهنگی است که ممکن است ماهها طول بکشد تا در بازار خارجی به فروش برسد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف استان اصفهان با انتقاد از پیچیدگیهای اداری و دستورالعملهای خلقالساعه، اظهار کرد: سامانه جامع تجارت هیچ تناسبی با وضعیت و گردش فرش ندارد. زمانی که فرشی از یک مغازه در اصفهان به تهران منتقل میشود، باید ثبت و رهگیری شود؛ کاری که نه امکانپذیر است و نه منطقی؛ چنین موانعی موجب ریزش شدید در صنف شده و بسیاری از فعالان حوزه تولید و فروش فرش از ادامه کار منصرف شدهاند.
عصاچی ادامه داد: تصمیمگیریهای بدون مشورت با بخش خصوصی، برای هشتمیلیوننفری که بهنوعی درگیر فرش دستباف هستند، فاجعهبار است. متأسفانه هر روز با بخشنامهای تازه مواجه میشویم، بدون آنکه به پیامدهای آن توجه شود.
مرکز ملی فرش و رایزنهای اقتصادی؛ غایبان بزرگ میدان
او با بیان اینکه مرکز ملی فرش ایران به طور عملی اقدام مؤثری برای ارتقای صادرات فرش انجام نداده، گفت: مشکلات ما به طور کامل روشن است و انتظار داریم نهادهای متولی برای رفع آنها برنامه عملیاتی داشته باشند. در حال حاضر، حتی نمایشگاههای خارجی که درگذشته برگزار میشد هم متوقف شده، درحالیکه حضور در این رویدادها میتوانست به معرفی سلیقه بازار جهانی، برندینگ و فروش کمک کند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف استان اصفهان افزود: متأسفانه درحالیکه در کشورهای مختلف رایزن اقتصادی داریم و سفارتخانهها میتوانند بستری برای معرفی فرش ایرانی فراهم کنند، عملاً هیچکدام از آنها وارد عمل نمیشوند، چون حوزههایی سودآورتر وجود دارد که برای آنها اولویت دارد. این در حالی است که فرش میتواند، سفیر فرهنگی ایران در جهان باشد.
افت ۳۰ درصدی تولید در اصفهان
عصاچی با اشاره به وضعیت بحرانی تولید در اصفهان گفت: تنها در چند ماه ابتدایی سال جاری، با افت ۳۰ درصدی تولید در شهر اصفهان مواجه بودهایم و این روند همچنان ادامه دارد. اصفهان که زمانی قطب تولید فرش کشور بود، حالا به نقطهای نزدیک شده که دیگر تولیدی باقی نمانده است. این اتفاق تنها در اصفهان نیست؛ تبریز، قم و سایر شهرهای فرش خیز هم با همین مشکل مواجهاند.
او با بیان اینکه فرش ایران از مشکل زیرساختی و نبود یک مرکز تحقیقاتی مناسب رنج میبرد، اظهار کرد: بیش از سه سال است پیگیر ایجاد خوشه فرش در اصفهان هستیم تا بتوانیم مجموعهای از مشکلات حوزه تولید، فروش و صادرات را در قالب یک ساختار منسجم حل کنیم، اما هنوز در همان مراحل اولیه متوقف ماندهایم. کمیته فرش استان که باید ماهانه برگزار شود، ماههاست تشکیل نشده، این در حالی است که دستگاههای اجرایی و متولی اولویت را به موضوعات دیگر همچون تخممرغ و معیشت میدهند.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستبافت استان اصفهان افزود: اگر نتوانیم زیرساختهای لازم را ایجاد کنیم، نمیتوانیم انتظار رشد و توسعه داشته باشیم. در حال حاضر، پیشنهاد ایجاد میز فرش هم در پیچوخم اداری مانده و هنوز به سرانجام نرسیده است.
