ما درست زمانی عدالت را فراموش کردیم که آن را ناچیز انگاشتیم و زمانی آن را ناچیز انگاشتیم که تعریفش به دست سفلگان افتاد. وقتی کوتولهها بلندگو دست بگیرند، تنها صدایی که به درستی شنیده نمیشود، سخن صواب است؛ تا آنجایی که انتقادها به فلسفه تأسیس مدارس سمپاد اوج میگیرد و فراموش میکنند سخن رهبر معظم انقلاب را که بارها گفته و میگوید: «عدالت به معنای این نیست که ما با همه استعدادها با یک شیوه برخورد کنیم؛ نه، استعدادها بالاخره مختلف است. نباید بگذاریم استعدادی ضایع شود. برای پرورش استعدادها باید تدبیری بیندیشیم؛ در این تردیدی نیست. اما ملاک باید استعدادها باشد و لاغیر»
اسمش بود: سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، سمپاد (به فتح سین). اما میخواندیمش سُمپاد! مخلوط درهمی بود از احساس خاصبودن، مسخرهبودن، سختیکشیدن، آزادی و همه چیزهای دیگر. این آش قلمکاری که میبینید محصول سالها تکامل سمپاد بود، راهنمایی و دبیرستان شهید اژهای. اکنون بعد از سالها وقتی به گذشته نگاه میکنم و سالهای دبیرستان (که خوشترین و شیرینترین روزهای زندگیام میدانمشان) معتقدم که با وجود آفتهای زیاد، مدارس سمپاد (حداقل سمپاد اصفهان) عملکرد خیلی خوبی داشتهاند.
شیوع ویروس کرونا در ایران در حالی سیر صعودی به خود گرفته است که در ماههای گذشته شمار بسیاری از نخبگان و چهرههای برجسته علمیو فرهنگی کشور به این بیماری مبتلا شده اند و حتی تعدادی نیز جان خود را بر اثر آن از دست دادهاند. یکی از این چهرههای دانشگاهی و علمی که خدمات بی بدیلی در راه علم و دانش انجام داده بود، حجتالاسلام جواد اژه ای بود که بر اثر ویروس کرونا جان خود را از دست داد. مرحوم حجتالاسلام جواد اژهای فرزند مکتبی مبارز و آگاه بود که در سابقه خود واضح است مشی اعتدال و تعلم را همیشه سرلوحه امور قرار داده و اهمیت تحصیل و تربیت انسان برای او مسئله محوری بوده است. او چهرهای رسانهای نبود و با توجه به تواضع درونیاش کمتر به چشم رسانهها آمد. مرحوم اژهای مایل نبود عملکردش در قالب تظاهر صدر اخبار باشد.
انجمن علوم سیاسی ایران با همکاری خانه اندیشمندان علوم سیاسی جمعهشب برنامهای با عنوان «غربت اندیشه سیاسی» برای یادبود دکتر داود فیرحی برگزار کرد. این مراسم به دلیل شرایط بیماری کرونا در بستر فضای مجازی و با حضور تعدادی از استادان علوم سیاسی برگزار شد. در این گزارش خلاصهای از این مراسم یادبود ذکر شده است.
انتخابات 2020 آمریکا حتی پیش از برگزاری نیز کلاف سردرگمی به نظر میرسید. رئیسجمهور مستقر از همان روزها در گفتوگوهایش از پذیرش انتقال آرام قدرت امتناع میکرد و این روزها تلاشی گستردهای را برای بازپسگیری موضع خود آغاز کرده و ظاهرا به این آسانی حاضر به تحویل قدرت نیست. با این حال در سوی دیگر «جو بایدن» پیروز اسمی انتخابات، فعالیتهای خود را برای حضور در کاخ سفید آغاز کرده است و یکی از مهمترین مقدماتی که لازم است رئیس جمهور آینده آمریکا تا پیش از استقرار انجام دهد، ترتیبدادن کابینه است.
بار دیگر دل فضیلت و پارسایی داغدار شد و چشم بصیرت و دانایی به اشک نشست. آیتالله دکتر داوود فیرحی در اوج شکوفایی و ثمربخشی سر بر آستانِ جانان گذاشت و به آسمانِ جان پیوست. چنین سزاوار است که در سوگِ سترگ آن نماد فرهیختگی و فرزانگی و فروتنی، لَختی قلم را بگریانم و بر او اشک حسرت و دریغ ببارم. شادروان فیرحی از نخبگان کمنظیر و دانشمندان عزیزالوجودی بود که از یک سو پایی در سنت داشت و همه مراتب علوم و دروس حوزوی را با موفقیتی چشمگیر تا رسیدن به قلهی اجتهاد پشت سر گذاشته و فقیهی برجسته و فیلسوفی ژرفنگر در شمار بود و از سویی دیگر با اندیشهی مدرن و عقلانیت جدید کاملاً آشنا و دمخور بود و در دانشگاه دانش و اندیشه سیاسی را تا بالاترین مراحل پیموده و استادی نامدار ونظریهپردازی تاثیرگذار محسوب میشد.
اگر قرار باشد بهعنوان شاگردی کوچک یادنامهای برای استاد فقید دکتر داوود فیرحی بنویسم ترجیح میدهم آن نوشتار همانطور که شاید خود ایشان همیشه دغدغه داشتند به بحث ایران و آیندهی توسعه در ایران گره بخورد. به همین دلیل سعی میکنم این نوشته در عین رعایت اختصار در سه قسمت اصلی باشد: معرفی شخصیت دکتر داوود فیرحی، آنطور که یک دانشجو او را شناخت. سپس نقل خاطرهای از کلاس درس فقه سیاسی در محضر ایشان، که طی آن به طرح دیدگاه استاد دربارهی گره اصلی راه توسعهی ایران و راهحلی که میتواند این گره را بگشاید پرداخته میشود. و در قسمت آخر، تبعات فقدان شخصیتی همچون داوود فیرحی را بر تارک اندیشه سیاسی در ایران به بررسی میگذارم. چراکه شاید بتوان با دکتر داوود فیرحی به لحاظ اندیشهای متفاوت یا مخالف بود، اما هیچگاه نمیتوان اهمیت پژوهشها و پروژهی فکری ایشان را دستکم گرفت. به گمان من پس از مرحوم دکتر حمید عنایت، تنها کتابهای دکتر داوود فیرحی بود که مخاطبانی با هر دیدگاهی را، علاقهمند به حوزهی مطالعاتی اندیشهی سیاسی در اسلام و ایران میکرد.
خبر بد بود و جانکاه، استاد ما دکتر داوود فیرحی یکی از ستونها و پایههای نواندیشیدینی و از شارحان اندیشههای سیاسی و کلامی معاصر به جوار رحمت حق شتافت. او مقدمات دروس حوزوی را بین سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۵ در حوزه علمیه شهرستان زنجان گذراند. پس از آن مقاطع سطح و دروس خارج را از ۱۳۶۶ تا ۱۳۸۰ درحوزه علمیه قم ادامه داد. از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۸ به تحصیل در مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای علوم سیاسی در دانشگاه تهران پرداخت. رساله دکترای او «دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام» نام داشت که با بهرهگیری از روششناسی فوکو و هرمنوتیک گادامر تنظیم شده بود. این کتاب بعدها به یکی از مهمترین کتابهای مرجع در حوزه اندیشههای سیاسی تبدیل شد.
ممکن نیست دانشآموخته سیاست یا علاقهمند به این حوزه باشید و حسرت نخورید و فغان برنیاورید از مرگ استادی که به انسانیت و دانش شهره بود. کرونا اینبار شخصیتی برجسته در اندیشه سیاسی را از ما گرفت که بهگونهای توأمان از حوزه و دانشگاه میراث میبرد و برای اهالی این هر دو محترم شمرده میشد. برای آنانی که این مرد را در میانه آثار و کلاسهایش دریافتهاند، فیرحی استادی بود که میکوشید اندیشه ایرانی را با تمامی عناصر موجود در آن بهویژه جنبه دینی که معمولاً در ساحت آکادمی نادیده گرفته میشد، نهادینه کند. وی به این منظور مسیری پرفرازونشیب را طی کرد، گاه از جانب اهالی حوزه و دانشگاه متهم شد اما آنان که میکوشیدند راهی میانه به حقیقت زندگی امروز ایرانیان بیابند، جان کلام سخن استاد را دریافتند تا او را بهعنوان نخبهای مرزی به نمادی از وفاق در اندیشه ایرانی مبدل کنند.
«داود فیرحی» استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران و پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی، صبح چهارشنبه، 21 آبان بر اثر کرونا درگذشت. رساله کارشناسی ارشد وی با عنوان «اندیشه سیاسی شیعه در دوره قاجاریه» بود. رساله دکترایش هم «دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام» نام داشت که با الهام از روششناسی فوکو و هرمنوتیک گادامر تنظیم شد. فیرحی به اخلاقمداری در بین دانشجویان و تمام کسانی که از نزدیک با او ارتباط داشتند، معروف بود و از آنجایی که علاوهبر ارتباط استاد-شاگردی با دانشجویانش دوست هم بود، در این گزارش با دانشجوی قدیمی او، دکتر علی علیحسینی، استادیار دانشگاه اصفهان گفتوگویی کردیم تا او از اندیشهها فیرحی برایمان بگوید.
حجتالاسلاموالمسلمین دکتر داوود فیرحی که از اندیشمندان و اساتید برجسته حوزه و دانشگاه کشورمان بود، صبح امروز (چهارشنبه ۲۱ آبان ماه) براثر کرونا درگذشت.
انتخابات اخیر ریاستجمهوری آمریکا به دلیل چهار سال ریاستجمهوری مــناقـــشهبرانـــگیز دونالد ترامپ از سوی جهان با حساسیت بسیار زیاد دنبال شد و در نهایت ترامپ کرسی ریاستجمهوری را به رقیب دمکرات خود یعنی جو بایدن واگذار کرد. البته برای ترامپ و دوستانش انتخابات هنوز به پایان نرسیده و آنها از روند برگزاری انتخابات به دادگاه عالی این کشور شکایت کردهاند. مردم ایران هم از روز سه شنبه لحظه به لحظه اخبار انتخابات آمریکا را دنبال کردند تا ببینند آیا باز هم ترامپ راهی کاخ سفید خواهد شد یا خیر. تحریمهای فلجکننده دولت ترامپ بیش از هر زمان دیگری معیشت و اقتصاد ایران را تحت تأثیر خود قرار داد. در چند روز منتهی به اعلام نتایج انتخابات آمریکا عده زیادی از مردم هر روز بر صفحه آمار گوگل، فاکسنیوز و دیگر رسانهها متمرکز بودند.