به گزارش اصفهان زیبا؛ در سالهای اخیر، به آموزش خلاقانه و مهارتمحور برای کودکان و نوجوانان بیش از گذشته توجه میشود. «فکرونه» یکی از بسترهای نوآورانه در این حوزه است که با هدف پرورش خلاقیت و مهارت نوشتن کودکان و نوجوانان شکل گرفته و تلاش میکند کودک را از یک مصرفکننده محتوا به یک خالق فعال تبدیل کند.
یکی از بخشهای شاخص فکرونه، کتابساز آن است که بهعنوان اولین بستر کتابساز کودک و نوجوان در خاورمیانه شناخته میشود.
در این بخش، کودک یا نوجوان میتواند از ایدهپردازی تا تولید کتابش را بهصورت ساده و متناسب با سنش تجربه کند. فکرونه همچنین یک شبکه اجتماعی کودکمحور است که امکان خواندن کتاب، ساخت کتاب و تعامل با آثار دیگران را فراهم میکند.
در حوزه نشر، فکرونه خود را اولین ناشری میداند که نویسندگان کودک دارد؛ کودکانی که برای کودکان مینویسند. فکرونه در دو سال اخیر 500 عنوان کتاب منتشر کرده که از این میان، 380 نویسنده در رده سنی کودک یا نوجواناند. این آثار در قالب مجموعههای موضوعمحور تولید شدهاند که از جمله آنها میتوان به مجموعه ۵۰جلدی «مهارتهای زندگی»، ۲۰ جلد کتاب طنز، ۱۰ جلد کتاب هوش مالی و ۱۰ جلد مجموعه «داستانهای جنگل» اشاره کرد.
همچنین فکرونه در حوزه بزرگسال نیز فعال بوده و مجموعه ۳۰جلدی روانشناسی بزرگسال را با محوریت خودآگاهی، مدیریت هیجان و رشد فردی منتشر کرده است.
سید سعید طباطبایی، بنیانگذار مجموعه فکرونه، فعال در حوزه آموزش لذتبخش و مؤلف بیش از چهل عنوان کتاب و فعال در تولید بازیهای فکری و کتب آموزشی و متولد در اصفهان است.
با او در خصوص سازوکار تولید کتاب در مجموعه فکرونه با تمرکز بر رده سنی کودک و نوجوان گفتوگو کردهایم که شما را به خواندن آن دعوت میکنیم.
ابتدا درباره آموزش لذتبخش توضیح دهید.
مهمترین مفهومی که در آموزش لذتبخش به دنبالش هستیم، خلاقیت است. مشکلی جدی که از بدو ورود ما به مدرسه شکل میگیرد، مانور روی نیمکره چپ مغز است؛ درحالیکه در آن سن، نیمکره راست مغزمان فعالتر است. بچهها با ورود به مدارس وارد فضایی اداری میشوند که مشکلاتی را برایشان ایجاد خواهد کرد؛ مثلا در این سن اختلالات شایعی همچون استرس و پرخاشگری شکل میگیرد، چون تمرکز حوزه آموزش روی نیمکره چپ مغز است؛ اما شیوه ما تمرکز بر حوزه آموزش مبتنی بر مغز یکپارچه است که هر دو نیمکره را درگیر میکند و در نهایت، به پرورش خلاقیت میرسد.
پس تمرکز حوزه آموزشی کشور بر نیمکره چپ و آسیبهایش، شما را بر آن داشت که وارد فعالیت در این حوزه و تأسیس مجموعه فکرونه بیفتید. مجموعه فکرونه شامل چه بخشهایی است و در چه عرصههایی فعالیت میکند؟
فکرونه یک چرخه خلاقانه برای آموزش و آموختن است. ما یک بستر داریم که شامل کتابساز و بازیساز و یک شبکه اجتماعی امن محتوا برای کودک و نوجوان است. همچنین یک بخش آکادمیکساز برای مدارس و سازمانهایی دارد که میخواهند به جای یادگیری در قالب تکرار، محتواها را در قالب بازی و کتابسازی بیاموزند. بستر دیگری داریم به نام آنبورد که بینالمللی است و در حوزه آموزش کودک و نوجوان و بزرگسال براساس رویکرد آموزش لذتبخش کار میکند.
انتشارات فکرونه را نیز با هدف تکمیل زنجیره ارزشمان در بستر فکرونه سهسال پیش راهاندازی کردیم. رویکرد ناشران ایران در حوزه نشر کودک و نوجوان عمدتا ترجمه کتاب است؛ اما ما به واسطه شیوه آموزشی مغز یکپارچه، در قالب انتشارات توانستیم فضا را برای بچهها فراهم کنیم تا بتوانند ایدهها و خلاقیتهایشان را به یک کتاب واقعی تبدیل کنند.
ما اینجا خانوادهها و بچههای علاقهمند در این حوزه را راهنمایی و مربیگری کردیم تا براساس استعدادشان کتابهایشان را بنویسند و منتشر کنیم. کتاب برای ما ابزار است، نه هدف. ما به دنبال تربیت نویسنده در میان بچهها نیستیم و روی لفظ نویسندگی تمرکز نمیکنیم. هدف ما کشف استعداد و توانمندسازی بچههاست تا افکار و ایدههایشان را در یک چارچوب در قالب کتاب به ظهور برسانند و این مزایای بسیاری خواهد داشت؛ همچون در درمان اختلالاتی مانند استرس و درونگرایی شدید که در کنارش، به بروز استعدادها و توانمندسازی بچهها منجر میشود.
سازوکار آموزشیتان برای تولید کتاب توسط بچهها چگونه است؟ چه کسانی به آنها آموزش میدهند و راهنماییشان میکنند؟
طی فرایندی، با راهنمایی و دورههای آموزشی، ابتدا موضوع استعداد یا نیاز کودک شناسایی میشود. برای مثال، ما یک مجموعه پنجاهجلدی تحت عنوان «مهارتهای زندگی» داریم. افرادی که در این مجموعه نویسنده ما بودهاند، خودشان موضوعات را براساس نیازشان انتخاب کردهاند.
در این مجموعه، کتابی داریم درباره اضطراب به نام «سرزمین ابرهای نگران» که با کمک خانواده و شیوههای شناسایی فکرونه متوجه شدیم این موضوع مناسب نویسندهاش است. او به کمک ما روی این موضوع کار کرد و نشانههایش را آموخت و یاد گرفت که چگونه این مسئله را حل کند. در این سازوکار، بچهها به مسائل روانشناختی و تربیتی زندگی با رویکرد مسئلهمحور بهجای مشکلمحور نگاه کرده و سعی میکنند برایش راهحل پیدا کنند که در نهایت به یک قصه یا کتاب علمی منتج میشود و استعدادهایشان نیز کمکم در آن زمینه بروز مییابد.
کتابها در قالبهای قصه و علمی و شعر نوشته میشوند و هرکس به سیاق خودش میتواند کتابش را بنویسد. هر کتاب باید یک موضوع اصلی و یک نتیجه را به مخاطبش منتقل کند و مفهوم اصلی کتاب به نظر ما این است که همه آدمها چیزهایی بلدند که بقیه بلد نیستند و آن کتاب کمک میکند یک مسئله حلشده را به بقیه منتقل کنیم.
در این مراحل آیا یک روانشناس یا فردی که در بحث داستاننویسی و شعر مهارت دارد، کودک را راهنمایی میکند؟
بله. ما کارگروههای مختلفی داریم. پس از استعدادیابی، کار به یک راهبر سپرده میشود تا در حوزه مرتبط با نیاز کودک یا نوجوان نویسنده را راهبری میکند تا به نتیجه مدنظر برسد.
این راهبرها چه ویژگیهایی دارند؟
آنها در حوزه خودشان متخصصاند؛ مثل حوزههای ادبیات و روانشناسی و شعر. در کنار راهبران، سفیرانی هم داریم که آنها نیز در فرایند نوشتن به بچهها کمک و تجربههای خودشان را به نویسنده منتقل میکنند. سفیران، نویسندگان کودک یا نوجوانی هستند که در زمینه نوشتن به خبرگی و مهارت دست یافتهاند.
در تصویرگری کتابها نیز از بچهها کمک میگیرید یا این بخش را به تصویرگران حرفهای سپردهاید؟
برای اینکه خروجی نهایی کتاب متناسب با ذائقه مخاطب و بازار شود، این بخش را جدا کردهایم؛ اما اگر نویسنده ایدهای در خصوص طراحی و تصویرگری کتاب داشته باشد، میتواند طرح اولیه را ارائه دهد و سپس، تصویرگر حرفهای آن طرح اولیه را تکمیل و اصلاح میکند؛ برای مثال، در یکی از کتابها نویسنده کودک شخصیتهای کتاب را با دستمالکاغذی درست کرده بود. ما همان طرح را بهصورت حرفهای تصویرسازی کردیم تا در راستای ذائقه مخاطب تجاریسازی شود.
در اصفهان و کشور، ناشران متعددی در حوزه کودک و نوجوان فعالیت میکنند. وجه تمایز فکرونه با دیگر ناشران کودک و نوجوان در چیست؟
بیشتر ناشران کشور، هر کتابی را که در بازار جهانی پرفروش میشود، ترجمه میکنند. این ناشران به سراغ سایت آمازون رفته و پرفروشها را انتخاب و دانلود و ترجمه میکنند و در کنارش توزیع حرفهای دارند؛ اما متناسب با نیاز مخاطب تولیدی ندارند. تمایز اصلی ما در وهله اول، تمرکز بر تألیف کتب باکیفیت است و در وهله دوم، کتاب را ابزاری برای توانمندسازی نویسنده میبینیم و نگاهمان به کتاب متفاوت است. تمایز دیگرمان در نحوه بازاریابی است. مدل چاپ اغلب ناشران، چاپ با تیراژ بالاست. یکی از خلاقیتهای ما چاپ براساس تقاضاست که به POD مشهور است. همانطور که میدانید، هزینههای تولید انبوه بسیار سنگین است؛ اما ما با هزینهای بسیار کم، کتاب را براساس سفارش نویسنده از مشتریاش چاپ میکنیم؛ حتی اگر یک نسخه باشد.
اینجا اگر نویسنده را یک کودک یا نوجوان فرض کنیم، او چه کاری میتواند در خصوص فروش کتاب به مشتریاش انجام دهد؟
اگر بخواهیم از یک کتاب هزار نسخه چاپ کنیم، باید مثلا صدمیلیون تومان بپردازیم که این عدد برای یک خانواده و حتی یک بزرگسال عدد بزرگی است. ما در روش POD کتاب را تجاریسازی کرده و براساس تقاضا چاپش میکنیم.
مثلا نویسنده میخواهد ده نسخه چاپ کند و آنها را هدیه بدهد یا بفروشد، ما برایش ده نسخه چاپ میکنیم. در این صورت، نویسنده بدون پرداخت هزینه سنگین، به ازای هر فروشش درآمد حاصل میکند و پولش درگیر این ماجرا نمیشود.
پس در این صورت، به فکر تولید انبوه نیستید.
چرا، تولید انبوه هم داریم؛ اما برای اینکه علاوهبر دیگر فعالیتهایمان، کمکی به نویسنده کنیم، این شیوه را پیش گرفتهایم تا نویسنده بتواند گامبهگام درآمدزایی کند. در کنارش تیراژ انبوه در دیگر موضوعات هم داریم.
در صحبتهای قبلیتان به تمرکز صرف برخی ناشران کودک روی ترجمه کتب خارجی اشاره کردید. این ترجمهها آسیبی هم به دنبال دارند؟
بسیاری از این کتابها با فرهنگ ما متناسب نیستند و برایم سؤال است که برخی از کتابها با چه ساختاری مجوز دریافت میکنند. برخی از این کتابها آسیبهایی به همراه دارند. تمرکز آن ناشران بیشتر بر پرفروشهای بازار بینالملل است و براساس بازارسنجی مفهومی را تولید نکرده و در این حوزه خطر نمیکنند. آنها هزینه تصویرسازی نمیدهند و کپیرایت را نیز رعایت نمیکنند و فقط برای ترجمه هزینه میکنند. آسیب اصلی این شیوه، بیتوجهی به نیازسنجی است.
در فضای نشر با چه مشکلاتی درگیر هستید؟
بیشترین مشکل ناشران در خصوص توزیع است؛ چون شبکه توزیع، کتاب را از ناشر امانی میگیرد و چندین ماه بعد آن را با ناشر تسویه میکند. این شیوه هزینههای سرسامآوری را به ناشر تحمیل میکند. روش چاپ براساس تقاضا این مشکل را رفع میکند و این یکی از خلاقیتهای فکرونه است.
به بحث توزیع اشاره کردید که کل ناشران درگیرش هستند. از چالشهای ویژه نشر کودک بگویید.
بزرگترین چالش این است که ناشران مشخصی بازار را قبضه کردهاند و ورود برای ناشران جدید سخت و پرچالش است. آن ناشران با سرمایه بزرگی وارد بازار میشوند و شیوه ارائه و قدرت مانورشان در مدلهای مختلف باعث میشود ناشران تازهکار بهسختی به حوزه فروش وارد شوند.
علاوهبر این، هزینه تولید کتاب کودک نسبت به کتاب بزرگسال بهدلیل تصویرسازی و توجه به جزئیات و حساسیتهای بیشتر در حوزه تألیف سنگینتر است که این نیز چالشهایی را به دنبال دارد.
