به گزارش اصفهان زیبا؛ جایگاه بیبدیل مجالس روضه و عزاداری در زنده نگهداشتن یاد و خاطره قیام خونین کربلا و سید الشهدا (ع) بر هیچکس پوشیده نیست. رهبر کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی (ره) دراینرابطه میگوید: «انقلاب اسلامی ایران پرتوی از عاشورا و انقلاب عظیم الهی آن است.»
جامعه بزرگ شیعی نیز با تأسی به نهضت حیاتبخش کربلا، هیچگاه از تکاپو نایستاده و علیرغم فرازوفرودها، سعی خود را برای ادامه و استمرار قیام حسینی(ع) بهکار گرفته است. مجالس عزاداری و روضه امام حسین (ع)، فرصتی مناسب برای زنده داشت یاد قیام حسینی(ع) و تجدید بیعت با سید و سالار شهیدان و پیشوای آزادیخواهان جهان است.
بله عزاداری امام حسین (ع) آثار، فواید و کارکردهای بسیار مهمی در زمینههای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی داشته است. مهمترین کارکردها و آثار عزاداری و گریه برای امام حسین (ع) عبارتاند از:
زنده نگاهداشتن نهضت عاشورا و پیامهای آن، معرفی الگوهای راستین و ایجاد پیوند عمیـق عـاطفی با آنـان، تعلیم معارف دینی، ایجاد معنویت در جامعه و آرامش روحی و روانی.
حالا تصور کنید این بار خرق عادت شده و این روضههای ارزشمند در خیابان برگزار شده است. نمیدانم نام روضه خیابانی به گوشتان خورده است یا نه؟ اصلا به تماشای یکروضه خیابانی نشستهاید یا نه؟ من که برای داشتن اطلاعاتی از این روضهها در اینترنت جستوجو کردم تا شاید بتوانم یک خط مطلب درباره آن بخوانم؛ اما موفق نشدم مطلبی پیدا کنم و تنها چند عکس نصیبم شد.
روضهای که به خیابان آمد
امسال به یک روضه خیابانی در چهارراه لاهور که در همین دهه سوم محرم برگزار شد برخورد کردم. در این روضه همه روی صندلیهای قرمز و سفیدرنگ مینشینند. فرقی نمیکند توانایی نشستن روی زمین را داشته باشی یا نه؛ چرا که فرشی پهن نشده و همه باید همچون یک سالن همایش، کفش در پا روی صندلی بنشینند. اما اینجا با سالن همایش هم فرق میکند؛ چرا که دیواری کشیده نشده است.
هم شما که در موکب نشستهاید از برنامه استفاده میکنید هم کسانی که با موتور، دوچرخه و ماشین در حال عبور هستند از روضه بهره میبرند. البته تفاوتی میان آن کسانی که در حال عبور هستند و کسانی که پشت چراغقرمز ایستادهاند وجود دارد؛ آن تفاوت این است که کسانی که پشت چراغ به انتظار تغییر رنگ قرمز به سبز چندثانیهای منتظر میمانند فرصت بیشتری برای شنیدن نام حسین(ع) پیدا خواهند کرد.
دورتادور موکب را داربستهایی همچون حصاری که باغ را سرتاسر از سایر باغها جدا کرده فراگرفته است تا محدوده موکب مشخص باشد. سمت راست موکب همچون ایستگاههای صلواتی چای نبات و دمنوش لیمو توسط چهار نفر ریخته میشد و برخی از مردم فقط تا زمان صرف چای از مراسم استفاده میکردند. در ایستگاه صلواتی کنار موکب دو لوستر سمت راست و چپ آویزان شده بود. آبِ لیموهای دمنوش را هر شب خانمها در پشت پرده میگیرند تا تازه باشد و عطر لیمو در قوری چای بپیچد. چایریزان هر شب ثابت هستند و فقط دو نفر بهصورت متغیر که علاقه دارند در مجلس امام حسین (ع) خدمتی انجام داده باشند به کمک چایریزان میآیند.
چایریز ها در لیوانهای شیشهای چای میریزند تا استفاده از مصارف پلاستیکی کمتر شود و آسیب کمتری به محیطزیست وارد شود. پشت پرده دو خادم بهصورت مرتب لیوانهای شیشهای دستهدار را میشویند. هر شب قبل از شروع مراسم مداحی و کلیپ مراسم شب قبل نمایش داده میشود تا رهگذران و افرادی که هرسال در این روضه خیابانی شرکت میکنند از شروع مراسم باخبر شوند و در موکب گرد یکدیگر جمع شوند. اکثر شبها 10 دقیقه به شروع مراسم 50 صندلی پر میشود. دخترخانم جوانی با مانتو بلد مشکیرنگ هر شب همچون روضههای داخل مساجد سینی چای را از چایریزان تحویل میگیرد و شروع میکند به تعارفکردن از ردیف اولی که خانمها نشستهاند.
سپس گروه سرودی برای خواندن سرودی مذهبی در جلوی مجلس حاضر میشود. خواندن سرود توسط گروههای سرود مختلف شهر اتفاقی است که هر شب قبل از سخنرانی میافتد. زمانی که گروهی از کودکان و نوجوانان سرود میخوانند توجه و حال مردم برای گوشدادن به برنامه بعدی که سخنرانی باشد بهخوبی به جلوی صحنه آماده میشود. سخنران مجلس یک آقای جوان است که موفق شده توجه مخاطب را بهخوبی جلب کند و صدای سکوت را در مجلس ساکن کند. پس از سخنرانی نیز برنامه مداحی دارند. در حین برنامه برای کودکان و نوجوانان در پشت موکب با پردههای مشکیرنگ دورتادور مکانی کشیده و کف مکان فرش شده بود.
کودکان و نوجوانان دختر و پسر که حدود 200 نفر بودند بر روی فرشها نشسته بودند. در غرفه کودکان و نوجوانان مفاهیم دینی با بازی، شعر و مسابقه توسط روحانیهای مختلف هر شب آموزش داده میشد. پس از سخنان روحانی نقاشی، درستکردن کاردستی و انجام بازیهای مختلف صورت میگرفت. برخی از کودکان و نوجوانان که محل سکونتشان نزدیک به موکب هیئت احباب الحسین (ع) بود به خاطر علاقهای که به برنامههای غرفه کودکان و نوجوانان داشتند، بهتنهایی در مراسم شرکت میکردند و در انتهای مراسم پدر و مادرشان به دنبال فرزندشان میآمدند. اینجا نهتنها افراد بزرگ مهم اند و از برنامههای مذهبی در دهه سوم محرم بهره میبرند، بلکه کودکان و نوجوانان نیز ارزشمند شمرده میشوند و همچون بزرگترها از آموزش مفاهیم دینی و آشنایی با سیره اهلبیت (ع) در روضه استفاده میکنند.
حضور اقشار مختلف مردم به دلیل تمایز با سایر روضهها
من که از فضای متفاوت روضه خوشم آمده بود، برای اینکه نظر مردم را هم دررابطهبا روضه بدانم چندین مرتبه مکان نشستنم روی صندلیها را عوض کردم تا از حاضران در مجلس سؤالاتی را که در ذهن داشتم بپرسم. خانم مسنی که منزلشان نزدیک به موکب بود، برایم از سخنران خوب برنامه گفت که باعث شده بود هر شب در مجلس شرکت کند.
خانمی با مانتو سورمهای که همراه با مادرش در ردیف آخر نشسته بود، با لبخند از ماجرای آمدنش به موکب برایم میگفت: زمانی که از این خیابان رد میشدیم دخترم برگه غرفه کودکان و نوجوانان را دید و از ما درخواست کرد او را به موکب بیاوریم. از زمانی که در غرفه کودکان و نوجوانان شرکت کرده است، هر روز از ما میخواهد تا شب او را به موکب بیاوریم و من اکنون بهخاطر دخترم اینجا حضور دارم.
خانم جوانی تنها در یکگوشه نشسته بود. از او که خواستم علت حضورش در این روضه خیابانی را بیان کند درددلش باز شد. میگفت: من به دو دلیل شرکت در این روضه را دوست دارم. اول اینکه در فضای باز برگزار میشود. دوم اینکه هر قشری با هر پوششی که دارد بهراحتی میتواند در مجلس شرکت کند درصورتیکه در مکانهای دیگر این اتفاق رخ نمیدهد. هرکس نسبت به یک مزیتی که در این روضه خیابانی دیده بود، در آن شرکت کرده بود.
جایگاه والاتر کودکان و نوجوانان در روضه
نظرات خوب مردم نسبت به سخنران مراسم سبب شد تا به دنبال فرصتی برای گپوگفت با او باشم و از دیدگاه مجید عروجی نسبت به برگزاری یک روضه خیابانی آگاه شوم.
مجید عروجی، کارشناس ارشد معارف اسلامی است. او با صبر و حوصله مزیتهای برگزاری یک روضه خیابانی نسبت به سایر روضهها را برایم شرح داد: هیئتهای دیگری هم بودند که چنین برنامههایی را در سطح شهر برگزار میکردند؛ اما برنامه آنها به این اندازه نظم و برنامهریزی نداشت و کار فرهنگی و رسانهای قوی مثل این مجلس نداشتند. این مراسم برای قشر مذهبی و غیرمذهبی فعالیت میکند و تنها قشر مذهبی شرکت نمیکند. من هم تلاش میکنم مطلب را بهصورتی تنظیم کنم که تمام اقشار مردم با هر عقاید و سلیقهای که دارند، بتوانند از مطالب استفاده کنند و مطالب بیانشده برای آنها جذاب باشد.
او در ادامه صحبتهایش از کار زیبا و فرهنگی که انجام دادند گفت: حتی کودکان و نوجوانان نیز میتوانند در این موکب فعالیت کنند. قسمتی از موکب را برای کودکان و نوجوانان قرار دادهاند و در آن قسمت فعالیتهای فرهنگی انجام میدهند. کاری که انجام شده است اکثریت مردم را در برمیگیرد؛ درصورتیکه در مساجد حدودا اقشار خاصی شرکت میکنند. در این برنامه که مخاطب از هر قشری وجود دارد کنترل عموم مردم کار سختتری است؛ چرا که سلایق اشخاص را نمیشناسیم، درصورتیکه قشر مذهبی سلایق یکدیگر را میدانند. کنترل جمعیت هم سختتر است؛ چرا که هیچکس نمیداند هر شب چند نفر شرکت میکند و فقط از این موضوع اطلاع دارند که قرار است جمعیت زیادی در برنامه شرکت کنند. میتوان گفت یکی از متفاوتترین جلساتی که حضور داشتم همین جلسه بود.
پژوهشگر حوزه معارف اسلامی ماجرای سخنرانیاش در مجلس و اینکه مردم از آن استقبال خوبی کرده بودند را هم تعریف کرد: زمانی که برای سخنرانی در هیئت دعوت شدم به من اعلام کردند که فقط 15 دقیقه سخنرانی کنم و بیان کرده بودند که مردم به سخنرانی گوش نمیدهند و همهمه و سروصدا ایجاد خواهد شد؛ اما زمانی که مطلب را برای مردم ارائه دادم و شب اول به اتمام رسید شب دوم مسئولان جلسه اعلام کردند مردم میخواهند زمان سخنرانی بیشتر باشد و هر شب زمان سخنرانی بیشتر میشد و برای مردم جذاب بود که به سخنرانی گوش کنند. انگار مردم تشنه شنیدن مطالب مربوط به مهدویت آخرالزمان بودند. آنها علاقهمند بودند بیشتر بشنوند و بدانند و بسیاری از مستمعانی که در جمع حضور داشتند، از قشر مذهبی نبودند و از اقشاری بودند که برای اولین بار در جلسه امام حسین(ع) نشستهاند.
زمانی که صدای کودکان و نوجوانان به آن سمت مجلس رسیده بود و دیگران از مربی درخواست کرده بودند تا صدا کمتر باشد. سخنران مجلس درخواست میکند تا مزاحمتی برای بچهها ایجاد نشود و آنها بهراحتی فعالیتهای خودشان را انجام دهند و بر این نکته اشاره میکند که کودکان و نوجوانان بااهمیتتر از ما هستند. این اتفاق سبب شد تا در میان سؤالات خود از او بپرسم چرا چنین واکنشی نشان داده است؟
عروجی در پاسخ به سؤال من توضیح داد: نسل آینده ما باید پرورش پیدا کنند. کسانی که در روضه امام حسین (ع) شرکت میکنند، قطعابا شناخت و پیشزمینه اعتقادی به این مجلس میآیند؛ اما کودک و نوجوانی که در این مجالس شرکت میکند، باید چیزی بهعنوان یک خاطره خوب در ذهن خود داشته باشد که اگر روزی نام امام حسین(ع) را شنید یا روضه امام حسین(ع) را دید، دلش بلرزد. حتی اگر در آینده مسیر آن کودک یا نوجوان مسیر جدایی بود، راه برگشت و خاطره خوبی از اهلبیت(ع) داشته باشد. در آینده کودکان و نوجوانان روضهها را برپا خواهند کرد و در 40 سال دیگر ما بزرگترها توان فعالیت نداریم. نسل آیندهای که باید روضه امام حسین(ع) و اعتقاد تشیع را به نسل دیگر برساند، همین کودکان و نوجوانان هستند و باید روی آنهابیشتر کار کرد؛ چرا که در آینده هر کدام از آنها حرفی برای گفتن دارند. در زمان ماهم پدر و مادر، ما را به روضه اهلبیت (ع) بردند و در مجلس به ما مسئولیتی دادند که امروز توانستیم به اینجا برسیم. پس باید به نسل بعدی نیز توجه شود، به آنها مسئولیتی داد و آنها را دید تا در آینده بتوانند برای خودشان حرفی برای گفتن داشته باشند.
او در انتهای گفتوگویی که داشتیم از مسئولان درخواست و از مردم خواهش داشت و بیان کرد: درخواست میکنم مسئولان زمانی که شاهد فعالیتهای مردمی برای اهلبیت (ع) هستند و گروهی را میبینند که دغدغه کار فرهنگی دارند، به آنها کمک کنند؛ چراکه این افراد برای مردم کار میکنند.
از مردم هم خواهش میکنم دستشان را از دست اهلبیت (ع) جدا نکنند. ما از بدو تولد خاک تربت را در دهانمان قرار دادند و با اهلبیت (ع) تا آخر عمر کار داریم. نباید امام حسین (ع) را نادیده بگیریم؛ چرا که عشق به اهلبیت(ع) تنها سلاح ما در مقابل دجال آخرالزمان است و هیچ سلاح دیگری نداریم.
نظافت نیاز به دقت دارد
از موکب بیرون آمدم تا بفهمم آیا همانگونه که مخاطبان روضه از شرکت در چنین برنامهای احساس رضایت و خشنودی میکنند، مغازههای اطراف موکب در خیابان هم مشکلی دارند یا نه؟
پای حرفهای مغازهداران که مینشینیم، تعدادی از آنها مشکلی با وجود موکب نداشتند؛ اما تعدادی نسبت به ترافیک ایجادشده و نبود جای پارک برای خودروهای خود معترض بودند. یکی از مغازهداران نیز نسبت به آدمهایی که ظروف غذای نذری خود را در جلوی درِ مغازه ریخته بودند معترض بود؛ چرا که او مجبور شده بود هر روز قبل از باز کردن مغازه به جمعکردن زبالههای دیگران مشغول شود.
راهنمایی از بزرگان ایجادکننده موفقیت در هیئت
دوباره به موکب بازگشتم و این بار برای اطلاع بیشتر از روند فعالیتهای هیئت احباب الحسین (ع) و پاسخدادن به سؤالاتی که هنوز جوابی برای آنها پیدا نکرده بودم تصمیم گرفتم با یکی از مسئولان هیئت صحبت کنم. بالاخره موفق شدم با حامد قربانی یکی از مسئولان هیئت به گفتوگو بپردازم.
او در ابتدای گفتوگویی که داشتیم، از نحوه تشکیل هیئت صحبت کرد: حدود 12 سال است که هیئت احبابالحسین(ع) را تأسیس کردیم. در سالهای ابتدایی هر هفته برنامه داشتیم و تعداد نفرات بیشتر بود. بهمرورزمان تعداد نفرات هیئت و همکاری اعضا کم شد و تصمیم گرفتیم برنامههای هفتگی را برگزار نکنیم. از ابتدای تأسیس هیئت احبابالحسین(ع) در دهه سوم محرم موکب بهصورت مداوم تا امروز برگزار شده است.
از قربانی سؤال کردم با چه هدفی روضه خیابانی برگزار کردید و او پاسخ داد: در سالهای ابتدایی در موکب صرفا پذیرایی میکردیم. پنج سال است در چهارراه لاهور مراسم بهصورت روضه برگزار میشود. هدف ما این بود که روضههایی که در مساجد، حسینیهها، منازل و… برگزار میشود را در سطح خیابان برگزار کنیم؛چرا که افراد مذهبی به مکانهایی همچون مساجد، حسینیهها و… برای شنیدن روضه در مراسم مذهبی مختلف مراجعه میکنند. اما هدف ما قشری است که در ایام شهادت اهلبیت (ع) به این مکانها مراجعه نمیکنند. تلاش کردیم با حضور در خیابان این اقشار را جذب کنیم. در محرم با برگزاری این مراسم تلاش کردیم تا نام امام حسین(ع) حتی برای یکمرتبه به گوش این قشر نیز برسد. در همین راستا در موکب تلویزیون شهری تأسیس کردیم تا تصاویر سخنرانیها و مداحیها برای مردم پخش شود. غرفهای نیز برای کودکان تهیه شده است و کسانی که تمایل به نشستن و استفاده از برنامه ندارند، به خدمه در جهت فعالیتهایی از جمله پذیرایی کمک میکنند.
از مسئول هیئت احباب الحسین (ع) خواستم تا چگونگی رسیدن هیئت به چنین نظم و برنامهریزی را که اکنون دارند، بیان کند و او گفت: دو ماه قبل از برگزاری مراسم چندین جلسه برگزار میکنیم. در این جلسه از افرادی که سال گذشته در برنامه حضور و انتقادی از برنامه داشتند دعوت میکنیم تا با شنیدن صحبتهای آنها نواقصی را که در مراسم و جود داشته است، برطرف کنیم؛ همچنین از ارگانها و تجارب و صحبتهای افراد بزرگتر نیز در جلسات بهره میبریم؛ بهعنوانمثال غرفه کودکان و نوجوانان امسال به برنامههای هیئت اضافه شد و اکنون بازخورد خیلی خوبی از این کار دیدیم؛ چرا که والدین از وجود چنین برنامهای خوشحال بودند و از طرف دیگر برنامه نظم متفاوتی داشت.
اینها دلایلی است که سبب شد هر شب حداقل بالغ بر 1300 نفر در برنامه شرکت کنند و تعداد مخاطبان ما نسبت به سال گذشته بیشتر شود.آنچه گزارش شد، روایت قشر جوان با دغدغه مندی بود که با ایدهای نو در مسیر فعالیتهای فرهنگی و مذهبی قدم گذاشته بودند. آنها روضهای برپا کرده بودند که مخاطبش خاص نباشد و اقشار مختلف مردم از آن بهرهمند شوند. روضهای که در آن هرکس با هر سن و سالی در پایان مجلس از مفاهیم دینی و سیره زندگی اهلبیت (ع) آموزهای کسب کند.
