به گزارش اصفهان زیبا؛ آثار تاریخی بهعنوان نمادهایی از هویت ملی و فرهنگی میتوانند نشاندهنده هنر، معماری و سبک زندگی گذشتگان باشند. این آثار به ما کمک میکنند ریشههای خود را بهتر درک کنیم و به نسلهای آینده انتقال دهیم.حفظ آثار تاریخی عامالمنفعه یکی از مسئولیتهای مهم هر جامعه است؛ زیرا این آثار نهتنها نشاندهنده تاریخ و فرهنگ یک ملت هستند، بلکه بهعنوان پلی بین گذشته و آینده عمل میکنند؛ علاوهبراین، حفظ این آثار به معنای حفظ دانش و مهارتهای گذشتگان است.
حفظ این آثار نهتنها یک وظیفه ملی، بلکه یک مسئولیت جهانی است. این آثار بهعنوان بخشی از میراث بشریت، باید برای نسلهای آینده حفظ شوند تا آنها نیز بتوانند از این گنجینههای فرهنگی و تاریخی بهرهمند شوند.
عمارت ملکالتجار، بنایی تاریخی در میان انگورستانی به قدمت افشاریان است. نادرشاه افشار در زمان پادشاهی، انگورستانی را که برای مردم بود، از آن خود کرد تا آنکه در زمان حکومت ناصرالدینشاه قاجار محمدملک این باغ را خریداری کرد. سالها بعد حاج محمدابراهیمخان، فرزند محمد، خانهای را در میان این انگورستان بنا کرد تا وقف کارهایی نظیر مراسم تعزیه و عزاداری شود. حالا وقتی به انگورستان ملکالتجار واقع در خیابان هشتبهشت غربی، خیابان ملک شمالی شهر اصفهان پا میگذاری و به شاهنشین آن وارد میشوی، چشمت از دیدن این همه هنر و زیبایی خیره میماند: لوسترهای زیبای بازمانده از عهد قاجار، ستونهای چوبی با تزیینات مقرنس، سنگاب نفیس، ارسیهای باشکوه، نقاشیهای دیواری، آیینهکاری و… .
به همین بهانه در این شماره هممحله با علیرضا جوانمردی، مدیر انگورستان ملک، گفتوگو کردهایم.
بنای تاریخی انگورستان ملک مربوط به چه زمانی است؟
این بنای تاریخی به عهد قاجار برمیگردد که توسط پدر و پسر، یعنی محمدملک و محمدابراهیم ملک بنا شده است. در ابتدا ساختمان ملک دولتی و باغ انگور و تاکستان بوده که توسط این خاندان خریداری شده است.
آیا محمدملک ملقب به ملکالتجار، تاجری بینالمللی بود؟
بله، ایشان در زمان قاجار بهغیراز تجارت داخلی با کشورهای اروپایی و آسیایی مبادلههای تجاری داشت؛ ازجمله هندوستان، انگلیس و عثمانی و اسناد بسیاری وجود دارد که ملکالتجار تنها یک بازرگان و تاجر متمول نبود، بلکه تاجری مسلمان و شیعه بود که کارهای عامالمنفعه زیادی انجام میداد؛ بهخصوص کمک به نیازمندان، ساخت مدارس، کمک به روزنامهها و نشریات آن دوران و خرید چراغ و روشنکردن شمع برای حرمین در کربلا.
نکته مهم اینکه او بهعنوان ملکالتجار به اختلافها و مسائل بین تاجران نیز رسیدگی میکرد؛ علاوهبراین ابراهیم ملک، از نمایندگان اصفهان در دوره اول مجلس شورای ملی و از اعضای انجمن ملی مقدس اصفهان به ریاست حاجآقا نورالله هم بود.
از دیگر اموال ملکالتجار میتوان به خیریه او در تکیه ملک در تختفولاد، تیمچه ملک در بازار و مسجد ملک جنب انگورستان اشاره کرد؛ همچنین تعمیرات مساجد و اتمام ساختمان طارمی غربی ابنیه تاریخی اصفهان و حفاظت صحن کاظمین از فعالیتهای این تاجر بوده است.
چرا لقب ملکالتجار به او داده شد؟
این لقب ازجمله القاب خاصی بود که از طرف ناصرالدینشاه داده میشد و معمولا در هر شهری به یک نفر میدادند که به معنای سرپرست تجار و بازرگانان شهر بود. این فرد بهعنوان تاجر برتر به حلوفصل امور بین تجار میپرداخت و از اعتبار و موقعیت خاصی برخوردار بود.
این بنای تاریخی تا چه زمانی در دست ملکالتجار بود؟
تا زمان مرگ محمدابراهیم ملکالتجار این بنا متعلق به ایشان بود و طبق وصیتی که کرده بود، بعدازآن وقف شد تا حفظ شود.
آیا اکنون طبق وقفنامه او عمل میشود؟
بله، بر اساس درآمد حاصلشده توسط متولی موقوفه و با نظارت عالیه اداره اوقاف تمامی موارد وقف، طبق نیت واقف عملی میشود.
کاربری امروز انگورستان ملک چیست؟
این بنا در حال حاضر بهصورت موزه درآمده است که به معرفی شخصیت مرحوم ملک و همچنین آثار وقفشده در آن برای گردشگران میپردازد؛ البته مطابق با وقفنامه و نیت واقف در اینجا مراسم عزاداری هم برگزار میشود؛ مثل روضهخوانی در ایام محرم و صفر یا جشن اعیاد مذهبی.
باید گفت که فعالیتهای این بنا برحسب نیت واقف انجام میشود. با شروع ایام محرم و صفر خود ملکالتجار برنامههایی در این مکان برگزار میکرد و تاسوعا و عاشورا از صبح تا ظهر مراسم عزاداری در آن برپا بود.
وجه تمایز بنای انگورستان با دیگر بناهای تاریخی کشور چیست؟
این بنای تاریخی بیشتر شاهنشین بود و آثار بهجامانده و حتی در و پنجرههای ساختمان ویژگیهای خاص و منحصربهفردی دارند. مشخصه بارز این بنا آن است که به دلیل وقفبودن ساختمان و وسایلش تا آنجایی که میشود ضمن استفاده حفظ شده است؛ مثل مبل، صندلی و… .
هزینه حفظ و نگهداری بنا از محل درآمد موقوفهها تأمین میشود؛ بنابراین برخلاف سایر ابنیه تاریخی اینجا ثابت و بدون استفاده نیست؛ یعنی محل درآمد دارد که فکر میکنم در سایر آثار تاریخی نبوده و نیست. آثار تاریخی دیگر منبع درآمد ندارند و بیشتر دولت برای حفظ و نگهداریشان هزینه میکند.
