دور جدید روابط دیپلماتیک ایران با تأکید بر اولویت سیاست همسایگی و منطقهای و بر مبنای گفتوگوهای دوجانبه و چندجانبه دردولت سیزدهم آغاز شده است. تعاملاتی که این روزها بر پایه سفــرهای منطقهای حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان میچرخد و موضوع تحولات مرزی شمال غربی ایران نیز پایه ثابت دیدارهای او با همتایانش در کشورهای میزبان بوده است.
با وجود هشدارهای مکرر مقامات امنیتی ایران به سران کردستان عراق نسبت به تحرکات اخیر گروهکهای تروریستی ضد انقلاب، این گروهکها همچنان در راستای نفوذ به کردستان ایران و انجام اقدامات ضدامنیتی علیه کشورمان فعالیت میکنند. این در حالی است که توافقی میان ایران و اقلیم عراق به منظور جلوگیری از اقدامات ضد امنیتی در مرزهای دو کشور وجود دارد، اما پایگاههای عملیاتی این گروهکها در این منطقه دایر و اصل حسن همجواری از سوی اقلیم و دولت مرکزی عراق زیر سؤال رفته است. این عامل باعث نفوذ دشمنان به مرزهای غربی ایران و نا امنی در این ناحیه از کشورمان شده است.
همزمان با مناقشات مرزی جمهوری آذربایجان با کشورمان، دوشنبه گذشته (12 مهرماه) وزیر خارجه ارمنستان نیز به منظور دیدار و گفتوگو با همتای ایرانی خود وارد تهران شد. سفری دو روزه با هدف بررسی روابط همسایگی و البته با محوریت بازگشایی و بهرهبرداری از تمام مسیرهای ارتباطی ایران و ارمنستان که این روزها جمهوری آذربایجان نسبت به آن واکنش نشان داده و راههای ارتباطی این دو کشور همسایه را در تضاد با ارمنستان به چالش کشانده است. پس از استقلال ارمنستان در سال 1992، ایران همیشه در یک رابطه متعادل و نزدیک با این کشور همسایه خود قرار داشت و همزمان با جنگ قرهباغ و اعمال رویکرد عدم حمایت از هر دو طرف آذربایجان و ارمنستان این رابطه را حفظ کرد.
اواسط هفته گذشته و در آستانه اولین سالگرد آزاد سازی قره باغ (در 27 سپتامبر)، الهام حیدر اوغلو علیاف، رئیس جمهوری آذربایجان، طی مصاحبهای به برخی اقدامات ایران همچون برگزاری رزمایش سپاه ایران در جدار مرزی کشور آذربایجان در نزدیکی رود ارس واکنش نشان داد و همچنین از تردد غیر قانونی کامیونهای ایرانی از منطقه قرهباغ به سمت ارمنستان گفت؛ اظهاراتی که پیشتر از سوی برخی مقامات این کشور همچون نمایندگان پارلمان آذربایجان به شکلی دیگر و در قالبی ضد ایرانی مطرح شده بود و ائمه جمعه و نمایندگان مجلس ایران نیز در اعتراض به آنها پاسخهایی داده بودند.
درحالیکه به باور برخی کارشناسان مذاکرات نیمهکاره ایران و کشورهای عضو برجام بهزودی به سرانجام خواهد رسید، عدهای نیز معتقدند که این مذاکرات راه درازی تا توافق در پیش دارد؛ چراکه آمریکا حاضر به قبول تعهدهای خود درقبال برجام و بازگشت به این توافقنامه تا لحظهای که ایران اولین گام را در این رابطه بردارد، نخواهد شد و در مقابل ایران نیز بهشرط لغو کلیه تحریمهای آمریکا علیه کشورمان، غنیسازی اورانیوم را بر اساس توافقهای برجام پیش خواهد برد. در میانه انبوه گمانهزنیها، مواضع دستگاه دیپلماسی ایران در خصوص این موضوع با تأکید بر ادامه مذاکرات مفید و نتیجهمحور و دوری از مذاکره برای مذاکره است.
درحالیکه مذاکرات ایران با کشورهای 1+4 در وین به حالت تعلیق درآمده است، وزرای امور خارجه ایران و آمریکا بر آغاز دور جدید این مذاکرات تأکید دارند. امیر عبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران با 50 مقام سیاسی در نیویورک ملاقات کرد که وزرای خارجه فرانسه، آلمان و انگلیس (طرفهای برجام) و نماینده عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا از جمله آنها بودند و با آنها در خصوص چگونگی بازگشت ایران به برجام و مذاکرات وین نیز گفتوگو کرد. او در دیدار روز سهشنبه هفته گذشته (21 سپتامبر) خود با مسئول سیاست خارجی اروپا در نیویورک مطرح کرد که با جدیت در حال بررسی سوابق مذاکرات وین است و دولت جدید آنها را از سر خواهد گرفت.
اکتبر (18 مهرماه) انتخابات پارلمانی در کشور عراق برگزار خواهد شد؛ رقابتی با بیش از سههزار کاندیدا که نتایج آن در ابعاد سیاسی، امنیتی و اقتصادی و در سه سطح داخلی، منطقهای و بینالمللی قابلتبیین است؛ رقابتی که انتخاب نخستوزیر، رئیسجمهور و رئیس پارلمان آینده عراق از مهمترین چالشهای آن است و از هماکنون موردبحث احزاب و ائتلافهای سیاسی با گرایشهای شیعه، سنی و کرد در کسب کرسیهای بیشتر پارلمان است.
در روزهای اخیر شاهد برگزاری اجلاسهای بین المللی همچون شصت و پنجمین نشست مجمع عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین و همچنین هفتاد و ششمین نشست سران مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک هستیم و طبق روال سالهای گذشته دیدار مقامها و سران کشورهای عضو این مجامع با نمایندگان کشورمان در حاشیه این نشست ها صورت میگیرد. از سوی دیگر عضویت دائم ایران در سازمان شانگهای که از مدتها پیش مقدمه آن پی ریزی شده بود به امضای سران کشورهای عضو رسید. کارشناسان معتقدند این تعاملات بین المللی و عضویت در سازمانهای منطقهای همچون شانگهای علاوه بر خلق فرصتهای اقتصادی برای ایران، مسیر مذاکرات وین را نیز با حمایت چین و روسیه به عنوان دو قدرت جهانی عضو پیمان شانگهای و البته برجام برای کشورمان هموارتر میکند.
سفر اخیر رئیس آژانس بین المللی انرژی اتمی به تهران در 20 شهریور و توافق درخصوص دسترسی آژانس به دوربینهای نظارتی برای تعمیر و نگهداری و تعویض کارتهای حافظه، علاوه بر اینکه واکنشهای خوبی از سوی جامعه جهانی نسبت به ایران در بر داشت، شورای حکام این آژانس را قانع کرد که در نشست فصلی خود هیچ قطعنامه علیه ایران صادر نکند. آنچه که قطعا بیارتباط به این توافق و صحبتهایی رافائل گروسی درخصوص فعالیتهای هستهای ایران در این نشست پنجروزه (از 13 تا 17 سپتامبر) نبوده است. از طرفی، ابهام افکنی درخصوص فعالیتهای هستهای ایران همچنان از سوی آژانس وجود دارد تا جاییکه گروسی در نشست شورای حکام از نگرانی درمورد برنامه هستهای ایران، از جمله درخصوص چهار اختلافنظر باقیمانده پادمانی گفت.
اواخر هفته گذشته خبر کلیدخوردن طرحی در مجلس شورای اسلامی با عنوان «انتخاب وزرای منطقهای» منتشر شد که بر اساس آن، کشور به 10 منطقه تقسیم و هر منطقه زیر نظر 10 وزیر منتخب اداره میشود. این موضوع که با هدف تمرکززدایی و هماهنگی برای پیگیری مشکلات استانی در سطح ملی از سوی برخی نمایندگان مجلس مطرح شده است، هشت سال پیش از این و در آذر1392 عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور، به نوع دیگری آن را در جلسات مطرح کرده بود تا با اجرای آن مدیریت استانی، منطقهای شود. در آن زمان، پیشبینی وزیر کشور این بود که با تغییر شیوه مدیریت استانها و شکلگیری نظام منطقهای، تصمیمگیریهای استانی تسهیل شده و موانع بوروکراتیک از پیش روی توسعه مناطق مختلف کشور برداشته میشود؛ موضوعی که تنها در حد یک نقلقول از سوی وزیر کشور باقی ماند.
آنچه این روزها از خاورمیانه به گوش میرسد، پیشبینی آینده را پیچیدهتر کرده است. تحولات مهم و سرنوشتساز افغانستان و قدرتگرفتن طالبان از یکسو و سیاستهای کشورهای منطقه در قبال آنچه در خاورمیانه رخ میدهد از سوی دیگر، روزهای پرالتهابی را رقم زده است. در این میان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه را شاید بتوان یکی از بلندپروازترین رهبران منطقه نامید. اردوغان چندی قبل و در یک اظهارنظر جنجالی گفت که بدون اجازه او سنگی در منطقه جابهجا نمیشود. اوایل شهریورماه رئیسجمهور ترکیه در مراسم رونمایی از یک پهپاد پیشرفته تأکید کرد کوچکترین تحرکی در منطقه باید با اجازه ترکیه صورت گیرد.
همزمان با تشکیل دولت سیزدهم و به فاصله یک از روز از اعلام رأی اعتماد مجلس شورای اسلامی به کابینه حجتالاسلام سید ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور در اولین نشست با اعضای هیئت دولت (در روز 4 شهریور) از وزرای خود در خصوص برنامههایشان و در قالب عهدنامهای امضاء گرفت تا آنها را نسبت به اجرای وظایفشان متعهد سازد. پروتکلی با عنوان «مدیران دولت مردمی» که شامل اصول و ارزشهای دهگانه برآمده از آرمانهای انقلاب اسلامی و گفتمان انقلاب ناظر بر برنامههای دولت است تا هیئتوزیران آنها را سرلوحه کار و تصمیمگیریهای خود قرار دهند.