تحولات اخیر خاورمیانه با وجود بحران ها و عدم ثبات سیاسی برخی از کشورهای آن نشان میدهد در آیندهای نزدیک ما شاهد تغییرات و چالشهای فراوانی در عرصه سیاسی، نظامی، امنیتی و ایدئولوژیکی منطقه خواهیم بود. موضوعی که کارشناسان و تحلیلگران این حوزه را به بررسی ابعاد این چشم انداز در منطقه و پیامدهای حاصل از چالشهای احتمالی آن وا داشته است. از این رو مرکز مطالعات راهبردی خلیج فارس با همکاری انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا و گروه علوم سیاسی خانه اندیشمندان علوم انسانی طی یک نشست علمی موضوع خاورمیانه، تغییرات ژئوپولیتیک و چالشهای پیشرو را با محوریت تأثیر محور مقاومت در ژئوپولتیک منطقه و با حضور اساتید حوزه بین الملل و تحلیلگران خاورمیانه در قالب آنلاین بررسی کردند.
سهشنبه (2 آذر) تهران میزبان مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود. این سفر رافائل گروسی که در راستای روشنشدن برخی مسائل میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی و در دیدار او با رئیس سازمان انرژی اتمی و وزیر امور خارجه ایران انجام شد، اهداف دیگری همچون گفتوگو در خصوص همکاریهای آینده ایران و آژانس و نحوه عملکرد ایران در مذاکرات با کشورهای 1+4 را نیز در برداشت. پس از آخرین دیدار گروسی با محمد اسلامی در 21 شهریورماه، این بار او در آستانه دور جدید مذاکرات وین (در هشتم آذر) وارد تهران شد.
طی ماههای گذشته درگیری در برخی استانهای یمن بالا گرفت و اخیرا ارتش یمن با همراهی کمیتههای مردمی در مقابله با ائتلاف عربی به رهبری عربستان سعودی و تحت حمایت آمریکا و انگلیس توانست بخشهای وسیعی از استانهای تحت اشغال این ائتلاف متجاوز را آزاد کند؛ آنچه باعث واکنشهایی نیز از سوی این ائتلاف و در حمله به برخی پایگاههای انصارالله یمن شد. حملات پهپادی و موشکی ادامهدار میان رزمندگان حوثی به مناطق جنوب عربستان سعودی و بالعکس این روزها تحلیلهای فراوانی را از سوی کارشناسان و در خصوص سرانجام بحران یمن در پی داشته است.
روز دوشــنــبــه (24 آبــــان)، حــســیــن امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان، میزبان مولود چاووش اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، در تهران بود؛ دیداری که باوجود برخی اختلافهای راهبردی میان ایران و ترکیه همچون بحران قرهباغ و روابط نزدیک ترکیه با رژیم صهیونیستی شکل گرفت و وزرای خارجه دو کشور بر توسعه هرچه بیشتر روابط منطقهای در آیندهای نزدیک تأکید و در خصوص همکاریهای دوجانبه گفتوگو کردند.
دیدارهای دوجانبه اخیر علی باقری کنی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه کشورمان با همتایانش در روسیه، فرانسه، آلمان، انگلیس و همچنین اسپانیا به همراه رایزنیهای از راه دور حسین امیرعبدالهیان، وزیر امور خارجه ایران با وزاری خارجه این کشورها به منظور تبادل نظر در خصوص برجام و شرایط پیش روی مذاکرات آتی در حالی طی این یک ماه اخیر رقم خورد که 8 آذر (29 نوامبر) دور هفتم مذاکرات هستهای ایران در وین کلید میخورد و تیم مذاکره کننده کشورمان محور اصلی گفت و گو های خود را لغو تحریمهای غیر قانونی آمریکا علیه ایران عنوان کرده است.
پس از قدرتگیری طالبان در افغانستان، این کشور با حجم عظیمی از بحرانهای اقتصادی (معیشتی)، سیاسی، اجتماعی و ناامنی شدید مواجه شد؛ فضایی برآمده از فقدان توازن و تقسیم قدرت که به گفته کارشناسان، تنها با تشکیل یک دولت فراگیر و حضور و مشارکت مؤثر و پایدار همه گروههای قومی و مذهبی افغانستان و البته بدون مداخله بازیگران خارجی برطرف خواهد شد. در این میان، کشورهای همسایه افغانستان با برگزاری اجلاسهای منطقهای در تلاش برای کشف راهحلهایی منطقی بهمنظور ایجاد صلح و آرامش در افغانستان برآمدهاند.
مجمع نمایندگان استان اصفهان روز پنجشنبه 20 آبان با رئیس جمهور در تهران دیدار خواهند کرد. این دیدار با دعوت رسمی دفتر ریاست جمهوری از این مجمع صورت گرفته است. قرار است حجت الاسلام سید ابراهیم رئیسی مشکلات و چالشهای استان اصفهان را از زبان نمایندگان مردم این ناحیه بشنود و دولت سیزدهم به منظور حل آنها چارهای بیندیشند. پیش از این دفتر نمایندگان استان اصفهان بارها نامههایی را خطاب به رئیس جمهور و در راستای دعوت از ایشان برای سفر به استان ارسال کرده است و برخی نمایندگان و مسئولان استانی همچون اعضای شورای اسلامی شهر اصفهان نیز شخصا به ارسال نامههایی در قالب رسیدگی رئیس جمهور به مشکلات استان و با اولویت رسیدگی به بحران آب زایندهرود، آلودگی هوا و فرسایش زمین پرداختهاند.
در آستانه 13 آبان، روز ملی مبارزه با استکبارِ جهانی (شامگاه چهارشنبه هفته گذشته)، آبهای عمان شاهد درگیری نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نظامیان آمریکا بود. داستان ازاینقرار بود که آمریکا یک نفتکش را که حامل نفت صادراتی ایران بود، مصادره و با انتقال آن محموله نفت به یک نفتکش دیگر آن را بهسوی مقصدی نامعلوم هدایت کرد. همزمان نیروهای دریایی سپاه ایران با اجرای عملیات هوایی (هلیبرن) روی عرشه نفتکش آن را به تصرف خود درآوردند و این نفتکش را بهسوی آبهای سرزمینی ایران هدایت کردند. در ادامه، نیروهای آمریکا نیز با استفاده از چندین فروند بالگرد و ناو جنگی به تعقیب نفتکش پرداختند و در جهت سدکردن مسیر حرکت نفتکش برآمدند که موفق نشدند. این نفتکش هماکنون در آبهای سرزمینی ایران است.
عصر سهشنبه 4 آبان بود که خبر ازکارافتادن پمپ بنزینها در سراسر کشور منتشر و به علت اختلال در زیر ساختهای سامانه هوشمند سوخت، توزیع بنزین در 4300 جایگاه به مدت چند ساعت در کل کشور به صفر رسید. گزارشها حاکی از حملات سایبری گسترده به این سامانه را میداد. حجتالاسلام سید ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور کشورمان در اولین واکنشها به این موضوع و با تأکید بر ضرورت پیشبینی، پیشگیری و تجهیز در مقابل حملات سایبری گفت: «عدهای قصد دارند با ایجاد بینظمی و اخلال در زندگی مردم آنان را عصبانی کنند. باید در عرصه جنگ سایبری آمادگی جدی داشت و دستگاههای مربوطه با تقسیم کار مناسب، اجازه ندهند دشمن در این عرصه اهداف شوم خود را پیگیری کرده و در روند زندگی مردم مشکل ایجاد کند.»
جلاس سران گروه بیست، 30 و 31 اکتبر در ایتالیا برگزار شد. نشستی سالانه با حضور 20 کشور قدرتمند اقتصادی (ایالات متحده آمریکا، فرانسه، انگلیس، آلمان، ایتالیا، چین، ژاپن، روسیه، عربستان، اندونزی، استرالیا، ترکیه، برزیل، آرژانتین، کانادا، هند، کره جنوبی، آفریقای جنوبی، مکزیک و اتحادیه اروپا) که با سهم دوسوم از جمعیت زمین، 85 درصد کل اقتصاد جهان را نیز مدیریت میکنند. این نشست که مقر دائمی ندارد و هر ساله ریاست آن به صورت دورهای و به یکی از اعضای آن محول میشود، سال گذشته بهصورت مجازی و با مدیریت عربستان برگزار شد و حالا پس از گذشت نزدیک به دوسال از شیوع کرونا به قالب اولیه خود بازگشت و میزبان برترینهای اقتصاد جهان در رم بود که البته سران کشورهای چین و روسیه کماکان ترجیح دادند به صورت مجازی شرکت کنند.
چند روز پس از دیدار علی باقری کنی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه کشورمان، با انریکه مورا، معاون دبیرکل سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا، در بروکسل، به منظور بررسی عناصر ضروری و موانع مذاکرات وین، روز جمعه (7 آبان) وزارت خزانهداری آمریکا نیز نام چهار شخص و دو نهاد ایرانی را به لیست تحریمها علیه کشورمان اضافه کرد. اتهامزنیهای جدیدی که باعث واکنش ایران آن هم در آستانه آغاز دور جدید مذاکرات وین شد و در موقعیتی که یکی از شروط ایران برای بازگشت به برجام، لغو کامل تحریمهای پیشین آمریکا علیه کشورمان است، ادامه تحریمها میتواند موانع جدیدی را پیش پای مذاکرات برجامی در وین بگذارد.
چهارشنبه هفته گذشته (5 آبان) تهران میزبان دومین نشست کشورهای همسایه افغانستان به اضافه روسیه با هدف ارسال پیام همکاری به مردم این کشور و تمرکز بر وضعیت جدید افغانستان بود، اجلاسی با حضور وزرای امور خارجه ایران، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و البته چین و روسیه و دبیرکل سازمان ملل متحد بهصورت آنلاین، که گفتوگو و تفاهمهای میان آنها منجر به خروجی بیانیهای در باب شرایط کنونی افغانستان شد.