به گزارش اصفهان زیبا؛ در حین برگزاری جشنواره بینالمللی فیلمهای کودک و نوجوان، برنامههای جنبی متعددی در محلههای اصفهان در حال برگزاری است؛ از سینماسیار و تئاتر خیابانی گرفته تا مسابقات و کارگاههای فرهنگی. هدف این برنامهها گسترش نشاط اجتماعی و تحقق عدالت فرهنگی در شهر عنوان شده است، اما پرسش اینجاست که آیا همه مناطق شهر بهطور یکسان از این رویدادها بهرهمند میشوند؟
عدالت فرهنگی در گفتار و عمل
این روزها صحبتهای زیادی در خبرگزاریها و گزارشها از برنامههای جنبی جشنواره در محلههای شهر منتشر شده است. برخی از این برنامهها پیش از افتتاحیه در مناطق مختلف آغاز شده و تا بعد از آن نیز ادامه دارد؛ برنامههایی همچون اکران سیار فیلمهای جشنواره، برگزاری مسابقه برای کودکان، نمایش فیلمهای کوتاه و انیمیشن، اجرای بازیهای بومی و محلی، برپایی نمایشگاه و اهدای جوایز، اجرای تئاتر خیابانی و عروسکی، تجلیل از نوجوانان برتر در حوزههای فرهنگی، قطار شادی و کارگاههای متنوع.
حامد نظری، مسئول کمیته رویدادهای محلهمحور سیوهفتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان، در گفتوگو با اصفهانزیبا درباره هدف از اجرای این برنامهها در محلههای مختلف شهر میگوید: «یکی از اهداف ما از برگزاری برنامههای جنبی جشنواره، تحقق عدالت مکانی در ایام جشنواره بود تا مردم در محلههای مختلف بتوانند از عواید جشنواره بهرهمند شوند. همانطور که میدانید فیلمهای جشنواره در سینما اکران میشوند، اما برخی به دلایل گوناگون از جمله کمبرخورداری، امکان حضور در سالن سینما را ندارند؛ لذا برنامههای جنبی بر این اساس تدوین شد تا مردم بیشتر مناطق شهر در حالوهوای جشنواره قرار بگیرند و نشاط گسترش یابد.»
سینما سیار امسال فرق میکند
یکی از مهمترین برنامههای جنبی جشنواره همین سینماسیار است؛ اما نکته قابل توجه این است که بتوان اکثر مناطق را به وسیله آن به خوبی پوشش داد تا همه بچهها امکان تماشای فیلمها را داشته باشند. همچنین در سالهای گذشته بیشتر این اکرانها از فیلمهای سالهای قبلتر یا فیلمهایی بودند که از بسترهای دیگر مثل اینترنت یا فروشگاههای محصولات فرهنگی نیز قابل تهیه بود؛ اما امسال کودکانی که به هر دلیلی از حضور در جشنواره محروم اند، میتوانند به تماشای جدیدترین فیلمهای جشنواره بنشیند.
نظری درباره این موضوع توضیح میدهد: «در کنار اکران فیلمهای سینمایی کودک و نوجوان در فرهنگسراها و مدارس، امسال سه تیم تحت عنوان سینمای سیار هماهنگ کردهایم که روزانه بین سه تا پنج سانس در نقاط مختلف شهر فیلم نمایش میدهند. تفاوت مهم این دوره با سالهای گذشته در این است که این اکرانهای سیار، همان فیلمهایی را نمایش میدهند که در بخش مسابقه جشنواره حضور دارند و هماکنون بر پرده سینماها در حال رقابتاند.»
او در رابطه با استقبال مردم از این برنامهها ادامه میدهد: «مزیت اصلی این طرح آن است که تماشاگران در محلات مختلف شهر میتوانند همزمان با جریان جشنواره، فیلمهای جدید را ببینند. این اکرانها چند روزی است در مناطق مختلف اصفهان آغاز و با استقبال خوبی هم روبهرو شده است. در کنار نمایش فیلم، برنامههای شاد، کارناوالهای شادی، مسابقات تفریحی و هنری و بازیهای بومی و محلی نیز برگزار میشود تا فضای جشنواره برای کودکان و نوجوانان جذابتر شود.»
از فرهنگسراها تا میدانهای شهر
مسئول کمیته رویدادهای محله محور در مورد گستردگی فعالیتهای امسال توضیح میدهد: «در کنار اکران فیلمهای سینمایی کودک و نوجوان در فرهنگسراها و مدارس، امسال بیش از ۱۷۰ برنامه در نقاط مختلف شهر در حال اجراست. بیشتر این برنامهها با همکاری همکاران ما در فرهنگ مناطق و فرهنگسراهای گوناگون برگزار میشود. فرهنگسراها در واقع ویترینی برای نمایش توانمندیهای فرهنگی و هنری شهر و نیز محلی برای ارتباط مردمی جشنواره هستند.»
با وجود اجرای برنامهها هنوز هم افرادی در سطح شهر هستند که از این رویدادها غافلاند. البته یکی از دلایل آن میتواند عدم انتخاب صحیح محل برگزاری ویژهبرنامهها باشد. بیش از نیمی از این رویدادها در فرهنگسراها، مساجد و کتابخانهها برگزار میشود و تعداد کمتری به برنامههای سطح محله یا شهر تعلق دارد. به نظر میرسد اگر این رویدادها بیشتر در پارکها یا محلهای تجمع خانوادهها برگزار بشود با استقبال بیشتری مواجه خواهد شد.
مسئول رویدادهای محلهمحور جشنواره کودک، در ادامه به شیوه انتخاب محل اجرای برنامهها اشاره میکند و میگوید:«ما از ظرفیتهای موجود در محلهها بهره میبریم. گاهی فضاهای روباز مانند بوستانها یا گذرهای شهری انتخاب میشوند و اگر شرایط آبوهوا اجازه ندهد، برنامهها در فضاهای سرپوشیده مانند فرهنگسراها، مدارس یا مساجد برگزار میشود. امسال بستههای ویژهای برای مدارس منتخب تدارک دیدهایم که برنامههای نمایشی، مسابقات فرهنگی و اکران فیلم را شامل میشود. علاوه بر این، چهار گروه نمایش خیابانی در سطح شهر فعالاند که هرکدام حدود ده اجرا دارند. اکرانهای سیار هم شبها در فضای باز برگزار میشوند و در روزها به دلیل نور زیاد، در فضاهای بسته انجام میگیرند.»
برنامههای متنوع برای همه
باتوجه به این نکته که برنامههای متنوعی تدارک دیده شده است، نظری درباره رده سنی مخاطبان اشاره میکند: «برنامهها بهطور عمده برای کودکان و نوجوانان طراحی شدهاند، اما تلاش کردهایم خانوادهها هم در این تجربه فرهنگی سهیم باشند. به عنوان نمونه، در یکی از محلهها برنامهای داریم که در آن نوهها همراه با پدربزرگها و مادربزرگها شرکت میکنند. هدف ما ایجاد فرصتی برای گفتوگو و نزدیکی میان نسلهاست؛ چون در شرایط امروز جامعه، این دیدارها کمتر اتفاق میافتد. بازی، تماشای فیلم یا حتی یک مسابقه میتواند بهانهای باشد تا اعضای خانواده در کنار هم لحظاتی شاد و خاطرهانگیز بسازند. این برنامه در محله حسینآباد برگزار میشود و با همکاری پاتوق گنجینههای زندگی ویژه سالمندان و فرهنگسرای ادب اجرا خواهد شد.»
وی همچنین در مورد اکران فیلم در بیمارستان امام حسین(ع) بیان میکند: «برای کودکانی که امکان حضور در سینما را ندارند، هم برنامههایی تدارک دیدهایم. مثلا در بیمارستان امام حسین(ع) که ویژه کودکان و نوجوانان است، علاوه بر اکران فیلم، هدایایی از سوی جشنواره به بیماران اهدا شد. همچنین برنامه مشابهی نیز در بیمارستان غرضی و همچنین در کانون اصلاح و تربیت برگزار شده است. هدف این است که کودکانی که به دلیل بیماری یا شرایط خاص نمیتوانند در جشنواره شرکت کنند، از این حالوهوای شاد بینصیب نمانند.»
البته باید به این نکته اشاره کرد که متاسفانه برخی از این برنامهها با لیست مندرج در برنامه تدوین شده متفاوت است؛ به عنوان مثال در سرفصلهایی که اعلام شده بود، تاریخ یازدهم تا شانزدهم مهر به عنوان زمان اجرای برنامه در نظر گرفته شده بود؛ اما برخی مناطق هر سرفصل را تنها یک روز برگزار کردند که به دلیل مشخص نبودن زمان، مخاطبان و رسانهها امکان بهرهبرداری از آن برنامه را نداشتند. اگر در برنامهریزی و اجرا بهتر عمل شود، این مشکلات به وجود نخواهد آمد و از برنامهها استقبال نیز بیشتر میشود.
نکته قابل توجه دیگر این است که گستره برنامههای امسال تنها محدود به ایام جشنواره نیست. حامد نظری شرح میدهد:«برنامههای جنبی چند روز پیش از آغاز جشنواره شروع شدهاند تا فضای شهر را برای میزبانی آماده کنند و حالوهوای جشنوارهای در اصفهان ایجاد شود. همچنین برخی برنامهها تا یکی دو روز بعد از پایان رسمی جشنواره ادامه دارند تا این نشاط در شهر تداوم پیدا کند. در مجموع، بیش از دوازدههزار دانشآموز از مدارس مناطق کمبرخوردار برای حضور در برنامههای ویژه هماهنگ شدهاند تا ضمن تماشای فیلم، از امکانات تفریحی شهر رؤیاها نیز بهرهمند شوند.»
او با تأکید بر استقبال مردمی از برنامههای اکران میگوید: «سینما سیار با استقبال بسیار خوبی مواجه شده است. در یکشنبه مورخ 13مهر، در یکی از اکرانها در فرهنگسرای کوثر خوراسگان، سالن اجتماعات با ظرفیت ۴۶۰ نفر کاملا پر شده بود و حتی صندلیهای اضافی هم چیده بودند. میانگین مخاطبان ما در هر سانس حدود ۳۰۰ نفر است، اما در برخی مناطق، جمعیت به بیش از هزار نفر هم میرسد. با توجه به آغاز مدارس و محدودیت زمانی خانوادهها، این استقبال برای ما بسیار دلگرمکننده است.»
نظری درباره انتخاب سالن اجلاس اصفهان برای برنامه اصلی جشنواره بیان میکند: «انتخاب این سالن بر اساس ظرفیت بالا و امکانات مناسب آن بوده است. سالن اجلاس از نظر پارکینگ، دسترسی و فضای خدماتی شرایط ایدهآلی دارد و میتواند جمعیتی حدود دههزار نفر را پوشش دهد. غرفههای متنوع، نمایشگاههای کودک و نوجوان، و حضور موسسات فرهنگی فعال در حوزهکودک از جمله امتیازهای این مکان است. البته ما در نقاط مختلف شهر هم برنامههایی همزمان داریم تا شهروندان در هر محله بتوانند سهمی از فضای شاد جشنواره داشته باشند.»
باوجود تمام تلاشها و برنامههای متنوع، به نظر میرسد هنوز چالشهایی در نحوه اجرای این رویدادها وجود دارد. یکی از نکات قابلتوجه، عدم هماهنگی کامل در انتخاب محل برگزاری برنامههاست. بسیاری از این رویدادها در فرهنگسراها، مساجد و کتابخانهها برگزار میشوند؛ مکانهایی که در طول سال نیز میزبان فعالیتهای فرهنگی هستند. در نتیجه، بخش زیادی از مخاطبان بالقوه جشنواره که در فضاهای عمومیتری چون پارکها یا میادین حضور دارند، از این برنامهها بیاطلاع میمانند.
این در حالی است که هدف از برگزاری برنامههای محلهمحور، گسترش عدالت فرهنگی و دسترسی برابر همه کودکان به فضای جشنواره عنوان شده بود. شاید اگر محلهای اجرای برنامه با دقت و شناخت بیشتری از بافت محلهها انتخاب شود، جشنواره بتواند حضور مؤثرتری در میان خانوادهها و اقشار کمبرخوردار شهر پیدا کند.
از سوی دیگر، بخشی از این برنامهها طبق جدول اعلامشده برگزار نشد یا تنها در یک روز اجرا شد که نشان میدهد در حوزه اطلاعرسانی و زمانبندی نیز نیاز به بازنگری وجود دارد. در مجموع، اگرچه گستره فعالیتها گسترده و متنوع است، اما کیفیت و استمرار در اجرا، همان چیزی است که میتواند این برنامهها را از سطح فعالیتهای روتین فرهنگسراها فراتر ببرد و به هویت واقعی جشنواره کودک و نوجوان معنا ببخشد.
او در پایان میگوید: «در کنار همه این فعالیتها، برنامههای هنری و صنایعدستی هم تدارک دیده شده است. در گذر صنایعدستی که به تازگی در بوستان شهید رجایی افتتاح شده، کودکان و نوجوانان هنرمند آثار خود را در قالب کارگاههای زنده به نمایش میگذارند و مخاطبان میتوانند ضمن تماشا، آثارشان را خریداری کنند. این اقدام با هدف ترویج فرهنگ هنر و حفظ میراث صنایعدستی در میان نسل جدید انجام میشود. همچنین نمایشهای پرفورمنس و جنگهای شادی در نقاط مختلف این گذر برگزار میشود تا فضای جشنواره متنوعتر و مردمیتر باشد.»
در مجموع، گستره فعالیتهای محلهمحور جشنواره کودک و نوجوان اصفهان، نشانهای از تلاش برای پیوند دادن جشنواره با بطن زندگی شهری و خانوادههاست. برنامههایی چون سینما سیار، اجرای تئاتر خیابانی، کارگاههای فرهنگی و حضور گروههای نمایشی در محلهها، توانستهاند شور و نشاطی نسبی در فضای شهر ایجاد کنند.
با این حال، موفقیت این حرکت در گرو استمرار، نظم اجرایی و انتخاب هوشمندانه فضاهای برگزاری است. تا زمانی که اطلاعرسانی دقیقتر و هماهنگی بیشتری میان مناطق وجود نداشته باشد، بخشی از شهر از این تجربه فرهنگی بینصیب میماند و برنامهها به شکل پراکنده و مقطعی اجرا میشوند.
اگر هدف، تحقق واقعی عدالت فرهنگی و دربرگرفتن همه اقشار کودک و نوجوان است، باید این برنامهها از مرحله «نمایش نمادین» فراتر بروند و به طرحی پایدار برای ارتباط مستمر سینما با محلهها تبدیل شوند. در آن صورت است که میتوان گفت جشنواره کودک و نوجوان نه فقط در سالنهای سینما، بلکه در کوچهها و زندگی روزمره شهر جاری شده است.
