به گزارش اصفهان زیبا؛ روی دور تکرار و تکثیر! سگها جولان میدهند و گلایه شهروندان اصفهانی روزبهروز بیشتر میشود. حالا چند سالی میشود که پدیده سگگردانی در معابر شهری افزایش یافته است و باوجودآنکه از عواقب و آسیبهای سگگردانی تا هشدارها و اخطارهای جریمه بسیار سخن گفتهشده، اما این معضل همچنان ادامه دارد و آش آنچنان شورشده که بهتازگی رئیس مرکز ارتباطات مردمی شهرداری اصفهان اعلام کرده که بخش مهمی از تماسهای دریافتی شهروندان از طریق سامانه ۱۳۷ شهرداری اصفهان به موضوع سگهای صاحبدار و سرگردانی آنها در معابر، پارکها و اماکن عمومی مربوط میشود و خب چراکه نه!
شهروندان دلایل زیادی برای این نگرانی و گلایه دارند که محمدتقی رفیعی درباره آنها توضیح داده است: «یکی از اصلیترین نگرانیهای مطرحشده از سوی شهروندان، مسئله ترس و فوبیای کودکان از سگها، بهویژه سگهای بدون قلاده است؛ موضوعی که در محیطهایی نظیر جادههای سلامت، که با هدف استفاده خانوادهها طراحیشده، بهویژه اهمیت مییابد. در چنین مکانهایی، حضور حیوانات بهویژه سگها میتواند موجب سلب آسایش خانوادهها، بروز ترس در کودکان و در مواردی، حتی ایجاد درگیری لفظی یا فیزیکی میان شهروندان شود.»نگاههای مذهبی و فقهی درباره نگهداری و جابهجایی سگها در فضای عمومی و همچنین دغدغههایی مثل انتقال بیماریها از حیوان به انسان و آلودگی محیطی نیز بهعنوان مسائلی جدی و عمومی در رابطه با پدیده و معضل سگگردانی مطرح میشود. مسلما خصومتی با حیوانات و آفریدههای خداوند وجود ندارد؛ اما اینکه ارزش و احترام سگها از انسانها فراتر رود و برای خرید شامپوی ضدریزش مو، انواع مکملهای غذایی و لباسهای طرحدار وارداتی سگها از نان شب خود بزنند و آنها را در پارکها و معابر عمومی ببرند و آسایش، آرامش و اعصاب مردم را مختل کنند و صرفا با تقلید کورکورانه از فرهنگ دیگر کشورها حضور سگ را یک سبک زندگی لاکچری تلقی کنند، بخش مهمی از آن چیزی است که به آن نقد وارد است.مصطفی نباتینژاد، رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان هم معتقد است: «ورود بیضابطه سگها به فضای سبز و حضور موتورسیکلتها در محوطههای عمومی در محیطهایی که کودکان و خانوادهها حضور دارند، موضوعهایی نیست که بتوان در خصوص آنها بیتفاوت بود.» این عضو شورا میگوید که مردم بارها گزارش دادهاند و شورا بارها پیگیری کردهاست؛ اما متولیان امر، هریک مسئولیت را به گردن دیگری انداختهاند.
وقتی سگگردانی جرم نیست
اما مجلس برای مقابله یا کنترل سگگردانی چه کرده است؟ میشود گفت هیچ! درواقع دراینباره خلأ قانونی وجود دارد و اگر کسی بپرسد که سگگردانی جرم است یا خیر؟ باید گفت، در قانون جدید مجازات اسلامی با آخرین اصلاحات آن، تاکنون جرمی مستقل تحت عنوان جرم سگگردانی در ماشین، پارک، با قلاده یا بدون قلاده، پیشبینی نشده است و به همین علت، صرف سگگردانی در معابر، پارکها و مکانهای عمومی، جرم نیست و مجازاتی در پی ندارد؛ آنهم در شرایطی که در بسیاری از کشورهای دنیا برای نگهداری از سگهای خانگی قوانینی وجود دارد؛ بهگونهای که نگهداری از برخی نژادهای سگ در مناطق مسکونی در بسیاری از کشورها جرم است.
طرحی كه در حد طرح ماند!
البته در ایران هم در سال 1400 طرحی در مجلس با عنوان طرح صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات خطرناک اعلام وصول شد. در این طرح چهار ماده بهعنوان مکرر به قانون مجازات اسلامی الحاق میشود که بهعنوانمثال؛ در ماده ۶۸۸ مکرر ۱ این طرح آمده است که واردات، تولید، تکثیر، پرورش، خریدوفروش، حملونقل و گرداندن اعم از پیاده یا با وسیله نقلیه و نگهداری حیوانات وحشی نامتعارف مضر و خطرناک ممنوع است و هریک از مرتکبان به جزای نقدی معادل ۱۰ تا ۳۰ برابر حداقل حقوق کارگری (که سالانه توسط دولت و اتحادیههای مربوط تعیین و اعلان میشود) و نیز ضبط حیوان مربوط محکوم میشوند.
همزمان برخی نمایندگان مجلس هم آن زمان به صحبت درباره جزئیات این طرح پرداختند؛ ازجمله حسن نوروزی، نایبرئیسِ وقتِ کمیسیون قضایی مجلس شورای اسلامی که دراینباره گفته بود: «بر اساس این طرح، گرداندن حیوانات نامأنوس و نامتعارفی همچون کروکودیل، میمون، اژدها، خوک، گرگ، پلنگ و سگ ممنوع میشود. میتوانند به بیابان بروند و در آنجا بگردانند؛ ولی در ساختمان که زن و بچه ساکن هستند، نباید نگهداری و باعث وحشت شوند.»
یک سال بعد از اعلام وصول این طرح، مجتبی ذوالنور، دیگر نماینده مجلس دهم گفت: «بررسی جزئیات طرح در کمیته مربوط در حال اتمام است و بهمحض تصویب جزئیات در کمیسیون، برای بررسی در صحن علنی مجلس در نوبت دستور قرار میگیرد.»
خبری اما از این طرح نشد تا این پرسش پیش بیاید که سرانجام طرح صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات خطرناک چه شد و به کجا رسید؟ در پاسخ به این پرسش، سال گذشته حسینعلی حاجیدلیگانی، عضو کمیسیون قضایی مجلس یازدهم، به «فارس» گفته بود: «در مجلس یازدهم طرح صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات خطرناک مطرح شد؛ اما به نوبت رسیدگی نرسید. گزارش اصلاحشده این طرح با حضور مدیران و کارشناسان تمام دستگاههای ذیربط ازجمله دامپزشکی، مرکز پژوهشها و مجموعههای مختلف تبادلنظر شد. جمعبندی جلسهها را بارگذاری کردیم و امضا هم شد.»
علیرضا سلیمی، سخنگوی هیئترئیسه مجلس شورای اسلامی هم در گفتوگو با فارس گفته بود: «طرح مذکور در مجلس قبلی بود. با اتمام مجلس همه طرحها صفر میشود. نمایندگان مجلس دوازدهم باید دوباره این طرح را تقاضا کنند.»
جولان سگگردانی در سایه خلأ قانونی
به مجلس دوازدهم رسیدیم. مردم همچنان از پدیده سگگردانی گلایهمندند و همچنان خلأهای قانونی، دست مجلسیها را برای برخورد قاطع با این معضل بسته است. نایبرئیس اول کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس هم در مصاحبه با «اصفهانزیبا» به وجود خلأ قانونی در عرصه نگهداری حیوانات خانگی و مزاحمتها اشاره میکند.
محمدتقی نقدعلی میگوید: «حضور حیوانات خطرناک در فضاهای عمومی، آپارتمانی، پارک و محلهای تردد مردم، یکی از مسائلی است که اخیرا دغدغه جدی خانوادهها شده است.»
نقدعلی با اشاره به ترویج نگهداری برخی حیوانات خطرناک در محیط زندگی انسان، اضافه میکند: «اخیرا یکی از این چهرههای هنری و بازیگر، یک توله شیر را که در حد شیر بالغ بود، در منزل خود نگهداری میکرد که با برخورد و اقدام پلیس این شیر به باغوحش سپرده شد.» این نماینده استان اصفهان در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه گاهی میبینیم برخی مار، کروکودیل و حیوانات خطرناک را نگهداری میکنند، میگوید: «این مسابقه نامیمونی که برای نگهداری و همچنین تفاخر نگهداریهای این حیوانات خطرناک در حال رخ دادن است، مورد اعتراض بخش عظیمی از جامعه درآمده است.»
نماینده مردم خمینیشهر در ادامه، با تأکید بر این نکته که آوردن سگها، بهخصوص سگهای خطرناک در محیطهای عمومی و فضاهایی که کودکان نیز برای بازی در آنها تردد دارند، قطعا باید مورد توجه ویژه قرار گیرد، تصریح میکند: «ما قبلا تجربه تعرضهایی را از همین سگهای وحشی به کودکانمان داشتهایم و مشکلاتی را ایجاد کردهاند.» دبیر دوم کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس، خاطرنشان کرد: «وجود خلأهای قانونی برای برخورد با این مسئله در کشور نکته درستی است که شما نیز در حال پیگیری آن هستید و ازنظر قانونی، نص صریحی که دست قضات و نیروهای امنیتی و انتظامی را باز بگذارد، وجود ندارد.»
نه اخلاقی است، نه شرعی، نه بهداشتی
نقدعلی در ادامه با اشاره به حضور سگها، حتی در وسایل نقلیه عمومی و نبود قوانین برخوردکننده با مسئلههای اینچنینی، تأکید میکند: «موارد اینچنینی نهتنها گاهی برای برخی افراد وحشتآفرین است، بلکه اعتقادهای مذهبی و نجسبودن این حیوان نیز برای برخی افراد مطرح است که متأسفانه قانونی برای حل این مسئله در حال حاضر وجود ندارد.»
نقدعلی با اشاره به پرشدن برخی معابر از فضولات این حیوانات و در مکانهای عمومی و ایجاد مشکل برای پاکبانها، میگوید: «اینگونه مسائل در کشورهای اروپایی مشمول جریمه است و قوانینی برای آن وجود دارد که نشان میدهد حتی در کشورهایی که نگاه دینی به این مسئله هم ندارند، برای مشکلات اینچنینی قوانینی وضع کردهاند.»
نایبرئیس اول کمیسیون قضایی و حقوقی با تأکید بر لزوم قانونمندکردن این مسئله و پیگیری آن، اضافه میکند: «البته مجلس گذشته که به پایان رسید، این طرح نیز بلاتکلیف باقی ماند.»
نماینده مردم خمینیشهر با اشاره به این نکته که در این دوره مجلس نیز این مسئله یکی از طرحهایی است که نمایندگان در کارتابل مجلس قرار دادهاند، ابراز امیدواری میکند؛ شاید درنهایت مجلس بتواند برای این پدیده نگرانکننده تدبیری اساسی بیندیشد. نقدعلی در ادامه با اشاره به اینکه قوانینی در این عرصه بهصورت غیرمستقیم به اعتبار خشونتهایی که قبلا به این شکل برای زنان و کودکان به وقوع پیوسته، وجود دارد، میگوید: «البته برخی از کمیسیونها ذیل موادی از قانونهایی که برای حفاظت و حراست عرصه خانواده و بانوان از خشونت هست مواردی را در این عرصه گنجاندهاند.»
سیاوشی: مجلس مسائل مهمتری در دست بررسی دارد
هرچند دبیر دوم کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس امیدوار است که در این دوره از مجلس نمایندگان بتوانند قوانینی را تصویب کنند تا این موضوع سگگردانی هم همراه با چارچوبهایی شود و دغدغهمندان جامعه نیز خیال آسوده داشته باشند، اما از آنسو حجتالاسلام اسماعیل سیاوشی، نماینده چادگان، فریدن، فریدونشهر و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس تأکید میکند این مسئله در مجلس چندان جدی گرفته نشده و بهصورت جدی هم طرح نشده است.
اما چرا باوجوداینکه مقابله با سگگردانی یکی از مهمترین مطالبههای مردم است، مجلس روی خوشی برای ورود جدی به این مسئله نشان نمیدهد و بهدنبال قانونگذاری در این زمینه نیست؟ سیاوشی پاسخ جالبی دارد: «چون فعلا آنقدر مسائل مهم و حیاتی در مجلس مطرح است که شاید هنوز نوبت به سگگردانی
نرسیده است.»
سیاوشی در ادامه تأکید میکند که سگگردانی چه ازلحاظ بهداشتی و روانی و چه شرعی و فقهی اشکالهایی دارد و با ذکر مصادیقی به واکاوی آن میپردازد: «بههرحال در دین ما سگ یک حیوان نجس محسوب میشود و اگر در مکانی تردد کند و باعث رطوبت در آن مکان شود، حتی نمازخواندن هم اشکال پیدا میکند. یا حتی درباره موی سگ هم گفتهشده که موی سگ نجس است و اگر با رطوبت به چیزی برخورد کند، آن را نجس میکند. آنوقت تصور کنید با این شرایط سگ را راحت در خانه یا معابر عمومی میچرخانند.» این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس در پایان تأکید میکند که مجلس پیگیر است و قطعا باید قوانین سختگیرانه و بازدارندهای دراینباره وضع شود.
چشمانتظار قاطعیت مجلس
با مرور تمام گفتهها، واکنشها و پیگیریهایی که در این گزارش به آنها پرداخته شد، یک حقیقت بیش از هر چیز به چشم میآید: در کشاکش گفتوگوهای متعدد طرحهای ناتمام و وعدههایی که پشت درهای کمیسیونهای مجلس خاک میخورند، مردم همچنان با معضلی دستوپنجه نرم میکنند که هم به امنیت روانی و جسمی آنان لطمه میزند و هم به فضای عمومی شهر بینظمی میافزاید. اینکه تا چه زمانی باید منتظر تصویب قانونی ماند که بتواند مرز روشنی میان حقوق حیوانات خانگی و حق شهروندان بر آرامش و امنیت فضاهای عمومی ترسیم کند، پرسشی است بیپاسخ که سالهاست روی میز نهادهای قانونگذار مانده است. حالا كه به مجلس دوازدهم رسیدهایم، انتظار عمومی این است که این مجلس، با توجه به نیازهای واقعی جامعه، به این خلأ قانونی پایان دهد؛ چراکه قانونگذاری در این زمینه نهتنها ضرورتی اجتنابناپذیر است، بلکه بهنوعی احترام به خواست عمومی، تضمین امنیت شهروندان و حفظ شأن اجتماعی و دینی جامعه نیز محسوب میشود.
درنهایت تا زمانی که قوانین مشخص، جامع و بازدارنده در این زمینه به تصویب نرسد، نه مأموران انتظامی اختیار کافی برای ورود مؤثر به موضوع دارند، نه قاضی میتواند رأی مستدل صادر کند و نه شهروندان تکلیف خود را میدانند؛ بنابراین، مسئله نهفقط سگگردانی، بلکه انفعال ساختار قانونگذاری در برابر یک دغدغه عمومی است. موضعگیریهای دوگانه، اظهارات ضدونقیض و نگاههای سلیقهای، فقط به سردرگمی بیشتر میانجامد. اگر قرار است مجلسیها صدای مردم را بشنوند، اگر قرار است قانون برای مردم نوشته شود، حالا وقت آن است که این موضوع از سایه خارج و به یک اولویت جدی بدل شود؛ چراکه بیقانونی در این حوزه، تنها به تداوم نارضایتی، درگیریهای اجتماعی و گسترش بینظمی در فضاهای عمومی میانجامد و این، بهایی است که هیچ جامعهای نباید برای بیعملی قانونی خود بپردازد.
