به گزارش اصفهان زیبا؛ بیشتر هنردوستان، نقاشی اصفهان را از دوره صفوی میشناسند و با نگارگریهای استاد رضا عباسی به یاد آن میافتند. البته نقاشی به سبک صفوی، در طول دوران دچار تحولات تخصصی و محتوایی شد.
یکی از این تغییرات را میتوان ورود تکنیکهای فرنگی به آن دانست؛ برای مثال، پس از مدتی نقاشی تکچهره یا اصطلاحا «پرتره» به آثار این دوره اضافه شد و تعدد پیکرها در نگارهها از رونق افتاد؛ همچنین چهرهها و ریش و موی افراد حالت واقعگرایانهتری به خود گرفت و از رنگهای گرانقیمت برای نگارگری استفاده شد که پیش از آن کمیاب بودند.
این فرنگیسازی پس از دوران صفویه، در زمان زندیه نیز ادامه یافت و بعد از آن نیز به قاجار کشیده شد. البته در تمام این سالها، نقاشی همچنان هنری وابسته به کاخها و دربار شاهان بود.
البته آغاز شیوه نقاشی دوران قاجار را باید در دوران افشاریه و زندیه جستوجو کرد که با توجه به کوتاهبودن این دو دوره و ناآرامیهای مختلف سیاسی و اجتماعی، آثار چندانی از آن دوران جا نماندهاست؛ هرچند برخی کتابهای تصویرشده آن دوران مانند«تاریخ جهانگشای نادری» حاوی برخی نگارههای هنرمندان آن مقطع تاریخی است.
از استادان نگارگری معروف در فاصله بین صفویه و قاجار میتوان به محمد علی بیگ، ابدال بیگ، داوود نقاش، محمدرضا هندی و هادی نقاش اشاره کرد.
نقاشی در عصر نقاشباشیها!
برخی منابع تاریخی معتقدند نقاشی اصفهان پس از صفویه و درنتیجه انتقال پایتخت از اصفهان، دچار رکود شد. اما نکته تاریخی که میتواند این ادعا را تا حدودی اثبات کند، مهاجرت برخی نگارگران اصفهانی به تهران است.
تهران پایتخت مهم قاجار بود که شاهان این سلسله در آن به تخت پادشاهی نشستند و بخش عظیمی از تحولات فرهنگی و هنری در این شهر آغاز شد.
نگارگران و نقاشان دربار قاجار را با اصطلاح نقاشباشی میشناختند. تعدادی از این نقاشباشیها اصالتی تهرانی داشتند؛ اما مابقی آنها هنرمندان مهاجری بودند که از اصفهان، تبریز، قزوین و با پشتوانه هنری دیار خود، به تهران و کاخهای قاجاری راه یافتند.
یکی از این هنرمندان «میرزابابا اصفهانی» نقاش نیمه اول سده سیزدهم هجری است. اطلاعات تاریخی کمی درباره این نقاش اصفهانی وجود دارد؛ اما بر اساس همین دانستهها، او در بین سالهای ۱۲۰۰ و ۱۲۴۵ قمری فعالیت هنری داشتهاست.
اینکه آیا میرزابابا غیر از رگ و ریشه و پسوند اصفهانی خود، در خود اصفهان به دنیا آمده است یا نه هم مشخص نیست و محل اختلاف کتب تاریخی است؛ هرچند بیشتر منابع، او را نقاشی اهل اصفهان میدانند.
جالب است بدانید میرزابابا در ابتدا درون دربار کریمخان زند مشغول نقاشی بود و پس از نشستن آغامحمدخان به تخت سلطنت، در تهران به کار پرداخت و تکنیکهای مختلفی در نقاشی او ظهور کرد. البته میرزابابا در اواخر عمر خود، نقاشباشی دربار فتحعلیشاه قاجار شد.
این هنرمند اصفهانی در رشتههای نقاشی رنگروغن و سیاهقلم و تذهیب استاد بود و حتی برخی او را ابداعکننده سبک رنگروغن در نقاشی ایرانی میدانند. درواقع همین تلفیق تکنیکهای اروپایی با نقاشی صفویه باعث شد تا برخی آثار آن دوره ازجمله نقاشیهای میرزابابا، رنگ و بوی جدیدی به خود بگیرند.
خالق قاب ماندگار فتحعلیشاه قاجار
نگارگری «پیروزی فتحعلیشاه بر روسها در ایروان» و نگارگری «فتحعلیشاه همراه با ساعت جیبی» ازجمله آثار برجسته این نقاش قاجاری هستند.
میرزابابا تصویری از فتحعلیشاه قاجار را با لباسی شاهانه و زیورآلات مرسوم قاجار به تصویر کشید و در آن ابهت خاصی را در عین ظرافت به این شاه قاجاری نسبت داد.
اما چیزی که ارزش این نگاره را بسیار بالا برده ، رنگها و خطوط اصیل ایرانی بوده که با دقت و ظرافتی از جنس مکتب نگارگری اصفهانی خلق شده است. میرزابابا در این تابلو توانست عمق هنر خود در خلق جزئیات را با کشیدن چین پارچهها، خط رویش ریش شاه و از همه جالبتر، تکرار شگفتانگیز یک گلکوچک بر پیراهن شاه، به تصویر بکشد!
