به گزارش اصفهان زیبا؛ هنر میناکاری، با ریشههای عمیق در تاریخ و فرهنگ ایران، بهعنوان یکی از زیباترین و اصیلترین هنرهای دستی شناخته میشود. این هنر بهطور خاص در شهرهای تاریخی مانند اصفهان، کاشان و یزد رواج دارد. میناکاری نه تنها نمادی از زیبایی و ظرافت است؛ بلکه نشاندهنده هویت فرهنگی و هنری یک ملت نیز به شمار میآید. در راستای معرفی و ترویج این هنر ارزشمند، نمایشگاهی از آثار برجسته میناکاری ایرانی با عنوان «آتش و نقش» درحال برگزاری است. این نمایشگاه فرصتی است تا هنرمندان، طراحان و علاقهمندان به هنرهای دستی گردهم آیند و از نزدیک با تکنیکها، خلاقیتها و نوآوریهای جدید در این عرصه آشنا شوند. در این نمایشگاه، آثار متنوعی از هنرمندان معاصر به نمایش گذاشته خواهد شد که هر کدام داستانی منحصر به فرد را روایت میکنند.
در سالهای اخیر، هنر میناکاری با چالشهایی روبهرو شده است. از یک سو، نیاز به حفظ و نگهداری این هنر سنتی احساس میشود و از سوی دیگر، جوانان و هنرمندان جدید در تلاشاند تا با ابداعاتی نوین، روح تازهای به این هنر ببخشند. نمایشگاه پیش رو، فرصتی است تا این تلاشها به نمایش گذاشته شده و توجه عموم مردم به اهمیت حفظ این میراث فرهنگی جلب شود. در ادامه به مصاحبه با زهرا مختاری جونقانی، نایب رئیس انجمن مینانگاران نقش جهان میپردازیم.
ایده اولیه شکلگیری این نمایشگاه از کجا آمد و چطور توسعه پیدا کرد؟
ایده برگزاری نمایشگاه «آتش ونقش» از سوی انجمن مینانگاران نقش جهان و همکاری معاونت صنایع دستی اصفهان شکل گرفت؛ انجمنی که هرساله به مناسبتهای مختلف، اقدام به برگزاری نمایشگاهها، جشنوارهها و مسابقات در حوزه میناکاری میکند. این نمایشگاه به مناسبت «روز جهانی موزه» و همچنین «هفته صنایع دستی» افتتاح شده و به مدت یک ماه، از ۲۸ اردیبهشت تا ۲۸ خرداد، در موزه هنرهای تزیینی اصفهان دایر خواهد بود.
چه هدفی را از برگزاری این نمایشگاه دنبال میکنید؟
هدف اصلی انجمن از برگزاری این نمایشگاهها، ارتقای سطح هنر میناکاری، تقویت ارتباط میان هنرمندان این حوزه و همچنین معرفی این هنر اصیل به اقشار مختلف جامعه، بهویژه غیرهنرمندان، برای ایجاد شناخت و ارتباط عمیقتر با هنرهای سنتی ایران است.
در این نمایشگاه، کدام هنرمندان شرکت دارند؟
در این نمایشگاه آثار حدود ۴۵هنرمند و ۱۰۰ اثر هنری از چهار نسل از هنرمندان میناکار به نمایش گذاشته شده است. نسل اول، استادان بزرگی هستند که اگرچه امروز در قید حیات نیستند؛ اما پایهگذاران میناکاری به شیوه امروزی محسوب میشوند. آنها با بازآفرینی این هنر سنتی، شاگردان بسیاری را پرورش دادند که امروزه خود از پیشکسوتان میناکاری به شمار میآیند. میناکاری معاصر با اسامی این بزرگان در هم آمیخته و عجین شده است که از جمله آنها میتوان به استاد شکرالله صنیعزاده اشاره کرد که احیا کننده و اعتلادهنده این هنر زیبا و اصیل هستند و این هنر را از یک هنر صرفا تزیینی، به یک هنر کاملا کاربردی و قابل استفاده در زندگی روزمره ارتقا بخشیدند. از جمله خدمات استاد صنیعزاده، تربیت هنرمندانی در کارگاه هنری خویش بوده که میتوان به استاد حاج حسین هنردوست، استاد مهدی غفاریان، استاد غلامحسین فیض الهی، استاد علی والیان و استاد محمد علی فرشید اشاره کرد.
نسل دوم شامل هنرمندان پیشکسوتی است که در حال حاضر در قید حیاتاند و نقش مهمی در حفظ و تداوم این هنر دارند و آثار ارزندهای از آنها درنمایشگاه موجود است.
نسل سوم، اساتید جوان و معاصری هستند که زیر نظر پیشکسوتان آموزش دیدهاند یا به صورت خودآموخته به این هنر روی آوردهاند و اکنون خود دارای شاگردان زیادی هستند.
نسل چهارم نیز هنرمندان جوانتری هستند که بیشتر آنها از آموزشهای انجمن مینانگاران نقش جهان بهره بردهاند و در ارتباط مستقیم با این انجمن فعالیت میکنند.
چه عواملی در انتخاب هنرمندان و آثار برای این نمایشگاه نقش داشتند؟
انتخاب آثار و هنرمندان بر اساس معیارهای مشخصی انجام شده است. از جمله این معیارها میتوان به کیفیت فنی آثار، سطح طراحی، اجرای دقیق و ظریف تکنیکها و همچنین اصالت در فرم و نقوش اشاره کرد. تلاش شده است آثاری انتخاب شوند که هم از نظر تکنیکی و هم از لحاظ زیباییشناسی، نمایانگر سطح بالایی از هنر میناکاری باشند.
وضعیت امروز میناکاری ایران را چگونه میبینید؟
میناکاری همچنان یکی از شاخصترین هنرهای دستی ایران است؛ اما با چالشهایی چون تولید انبوه کمکیفیت و کاهش اصالت در برخی آثار مواجه است. با این حال، نسل جدید هنرمندان تلاش میکنند با حفظ اصالت و در عین حال نوآوری، این هنر را زنده نگه دارند و ارتقا دهند.
مخاطبان داخلی بیشتر از چه نوع آثار میناکاری استقبال میکنند؟
مخاطبان داخلی معمولا از آثاری استقبال میکنند که علاوه بر زیبایی، کاربردی هم باشند؛ مثلا بشقابها، گلدانها یا تابلوهایی با طرحهای سنتی و رنگهای زنده که بتوانند در دکور خانه یا محل کار استفاده شوند؛ همچنین قیمت مناسب و کیفیت بالای اجرا هم در انتخاب مخاطب تأثیر زیادی دارد.
استقبال جوانان برای فراگیری این هنر چگونه است؟
در سالهای اخیر، خوشبختانه استقبال جوانان رو به افزایش بوده. بسیاری از آنها با دیدی نو وارد این حوزه میشوند و تلاش میکنند هم سنت را حفظ کنند و هم نوآوری داشته باشند. البته همچنان نیاز به حمایت، آموزش اصولی و ایجاد بازار کار وجود دارد تا این انگیزه تداوم پیدا کند.
مهمترین ویژگی یک هنرمند میناکار از نظر شما چیست؟ به افرادی که قصد دارند این هنر را فرابگیرند چه توصیههایی دارید؟
مهمترین ویژگی یک هنرمند میناکار، صبر و دقت فراوان است؛ چون این هنر بسیار ظریف است و کوچکترین بیدقتی میتواند کل اثر را خراب کند. توصیه من به علاقهمندان این است که با عشق وارد این مسیر شوند، از نقد نترسند و همیشه در حال یادگیری و تمرین باشند و با درسگرفتن از گذشتگان و ترکیب تجارب آنها با سلایق امروزی راهی در بازارهای جهانی پیدا کنند. هنرهای سنتی مثل میناکاری نیاز به زمان و تلاش دارند و توصیه من به دوستانی که میخواهند هنرهای سنتی رو شروع کنند، این است که ابتدا پایههای هنری خود را با شناخت کافی از نقوش و مسلطشدن به تکنیکهای مختلف تقویت کنند تا در نهایت آرامش و رضایت از خلق یک اثر هنری به دست آورند.
آیا از نظر شما میناکاری، در آینده به شیوه سنتی ادامهدار خواهد بود یا با تغییر مواجه خواهد شد؟
میناکاری قطعا دستخوش تغییراتی خواهد شد؛ اما این تغییر میتواند مثبت باشد؛ به شرطی که ریشههای سنتی حفظ شود. تکنولوژی، سبک زندگی و سلیقه مخاطب امروز متفاوت شده؛ بنابراین هنرمند باید هم به اصالت توجه داشته باشد و هم نوآوری را فراموش نکند. آرزو دارم میناکاری نهتنها در ایران بلکه در سطح بینالمللی بیشتر شناخته شود و به جایگاه شایسته خود در هنرهای جهانی برسد. امیدوارم بتوانیم نسل جدیدی از میناسازان خلاق، باسواد و حرفهای تربیت کنیم که این هنر را زنده و پویا نگه دارند و روزبهروز بر اعتبار این هنر بیفزایند.
