پیشینه مجسمهسازی از دوره سنگی یا عصر حجر آغاز شد. قدیمیترین نمونه مجسمه، دو مجسمه بدوی سنگی به نامهای ونوس برخات رم مربوط به 230 هزار سال قبل از میلاد است.
بیش از ۷۰ طرح از ۳۷ هنرمند داخلی و خارجی به این سمپوزیم ارسال شده که در کمیته تخصصی سازمان زیباسازی شهرداری اصفهان داوری و در نهایت ۱۴ طرح انتخاب و نهایی شدند. طرحهای برگزیده توسط ۱۱ هنرمند برجسته کشوری و سه هنرمند خارجی از کشورهای روسیه، ترکیه و ارمنستان و در بازه زمانی ۲۴ بهمن الی ۷ اسفند در حال ساخت هستند.
مرتضی نعمتاللهی از شناخـتهشدهترین استادان مجسمهساز اصفهان است؛ هنرمندی که سهم چشمگیری در خلق و ارائه مجسمههای شهری دارد. نعمتاللهی، زاده اصفهان است.
خردههای آهن و نقطههای جوش در ناخودآگاه مرد هنرمند به غلیان درآمدند. سرو، شکفت و خرامان به بوستان آمد. نه اینکه فکر کنید به ساعت اکنون خلق شد، نه. بود! در فرهنگ و تاریخ و اجتماع ایرانی و در دستهای ناخودآگاه هنرمند پیکرهساز صاحب سبک اصفهان، مرتضی نعمت الهی. هنرمندی که سالیان سال است، پیکرههایش به پیکر اصفهان پیوند خوردهاند و حالا، به ناگهان «سروِ مشارکت» او در سرمای آذر که ماهِ آخر پاییز است، در هیبتی به طول چهارمتر، عرض یک متر و بیست سانتیمتر و وزنی بیش از نیم تن در بوستان مدافعان حرمِ منطقه یک رخ عیان کرده است.
دروازه شیراز برای ما اصفهانیها مکان آشنایی اســــت، درســـت در انـــتــهای چهارباغبالا که امروزه میدان آزادی خوانده میشود و تقاطعی است میان چهارباغ و هزارجریب. اما آشناترین عنصر شهری در این نقطه از اصفهان مجسمه کاوه آهنگر است که از سپاهان برخاست و درفش کاویانش را در مقابل ظلم ضحاک برافراشت. سازنده این مجسمه، استاد «ایرج محمدی» است و کاوه همچون فرزندی برای اوست که آن را به اصفهان سپرده است.
به مناسبت چاپ کتابی با عنوان «درختان» از مجموعه اخیر آثار استاد عباس رستمیان، خانم «کارین تیسو» ،رئیس وقت مرکز هنرهای معاصر سوئیس، در مقالهای به نقد و تحلیل این مجموعه آثار پرداخته که مطالعه ترجمه آن به زبان فارسی خالی از لطف نیست. «این درختان زیتون انباشته و زمخت، با آن نمای قوی، ناهموار و شکافهای عمیق و گرهدار، درهمتنیده و چاکچاک، چنان تصویر چشمگیر و مهیبی ساختهاند که گویی روحِ جنگلی سرد، با چهرهای یخزده و نگاهی خیره، در این درختان زندانی است. یا همچون اسطورههایی تبدیلشده به درخت که در میان این دگردیسی، ثابت، بیحرکت و جاودانه شدهاند.»
ساخت مجسمهها و سردیسهای مــشاهــیــر مــلــی، مذهبی و اسطورهای موضوعی است که در اکثر مواقع حاشیهها و حرفوحدیثهای بسیاری را به همراه داشته است؛ آثاری که قرار است بهعنوان المانهای شهری بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی هر شهری را نمایندگی کنند. فارغ از مشاهیری که سند تصویری معتبری از چهره آنها موجود است و مجسمهساز کار راحتتری برای ساخت اثر دارد، ساخت مجسمه از شخصیتهایی که بهعنوان اسطورههای ملی و مذهبی شناخته میشوند همیشه جای پرسشهای بسیاری بوده است. اینکه مجسمهساز در ساخت مجسمههای مشاهیر اسطورهای و طراحی چهره و آناتومی بدن آنها چه مسیری را طی میکند، به سراغ اسناد و داستانها برای پیداکردن خطوط کاراکتر و منش شخصیتهای اسطورهای میرود و مبنای کار را بر تحقیقات مفصل میگذارد یا نه بر اساس کلیت فهم شده از یک کاراکتر اسطورهای مجال بیشتری به تخیل هنرمندانه و شخصی خودش میدهد؟ برای رسیدن به پاسخ این پرسشها با سه مجسمهساز بِنام اصفهانی یعنی مرتضی نعمتاللهی، مرتضی بصراوی و محمد فخری گفتوگو کردیم.
اگر اصفهان را با هنرمندانش بشناسیم و نقش آنها را در شکلگیری هویت زیبایی شناسانه اصفهان بااهمیت تلقی کنیم، بیشازپیش به لزوم ایجاد یک گذر فرهنگی برای شناخت آثار و زندگی هنرمندان بزرگ اصفهان پی خواهیم برد. نصب یازده سردیس از هنرمندان معاصر اصفهان در محور گردشگری چهارباغ بالا قدم کوچکی برای شناساندن بزرگان هنر اصفهان به شهروندان و البته گردشگران این شهر است. این پروژه به همت سازمان زیباسازی شهرداری اصفهان و با همکاری هنرستان هنرهای زیبا و دبیری «محمد فخری» طراح و مجسمهساز اجرایی شده است. سردیسهای به نمایش درآمده در محور گردشگری چهارباغ بالا ادیشن دومی از آثار ساختهشده در سمپوزیوم سردیسهای هنرمندان بزرگ اصفهان در سال 95 است.
هفتمین سمپوزیوم مجسمهسازی اصفهان با حضور 13 هنرمند برجسته کشوری از 15 بهمنماه تا 15 اسفندماه سال جاری برگزار میشود. این رویداد برای اولینبار و بهمنظور پیشگیری از گسترش ویروس کرونا بهصورت مجازی و از راه دور برگزار میشود و هنرمندان مجسمهساز در دو بخش سردیس و ترکیبات متریال به ساخت آثار میپردازند. برای تعامل بیشتر با مخاطبان و مشاهده روند ساخت اثر توسط هنرمندان، تصاویر و ویدئوهای این رویداد از طریق پایگاه الکترونیکی سازمان زیباسازی و صفحات مجازی این سازمان منتشر خواهد شد.
داستان سرقت سریالی مجسمهها یا بخشی از آنها در اصفهان همچنان ادامه دارد و تقریباً بهطور مداوم با خبر دزدی از این آثار نفیس شهری مواجه هستیم. ربودن قسمتهایی از مجسمه «یادمان شبستان» که یکی از مجسمههای شهری نفیس اصفهان در خیابان استانداری است تازهترین خبری است که در ادامه سرقت از مجسمههای اصفهان نشر شده است. قدرت اله عاقلی خالق این مجسمه در واکنش به این اتفاق در گفتگو با روزنامه اصفهان زیبا میگوید: این مجسمهها طلا و جواهرات یک شهر و بهعبارتدیگر سرمایهها و ارزشافزوده آن است؛ مثلاً همین اثری که من در سال 81 با 12 میلیون برای اصفهان ساختم در حال حاضر با 400 میلیون هم ساخته نمیشود.
پس از سرقت بخش میانی تندیس «تقدیس» پرویز تناولی، این بار خبر سرقت بخشی از تندیس «عاشورای» قدرتالله عاقلی در مجاورت خیابان استانداری اصفهان و تعدادی از کبوتران «درخت دوستی» اثر مرتضی نعمتاللهی خبرساز شد تا داستان تکراری و سریالی ربودهشدن مجسمههای شهری که تقریبا هر سال با چند نمونه آن مواجه هستیم ادامه پیدا کند.