امروز نهمین سالگرد ثبتجهانی مسجد جامع عتیق اصفهان در فهرست میراث جهانی بشر است؛ روزی مهم برای ایران، برای اصفهان و برای بنایی که فخر معماری اسلامی دوران مختلف تاریخی محسوب میشود. امروز و هفته پیش رو را برای دیدار با مسجدجامع غنیمت بشمارید. شناخت دقیق این بنای مهم تاریخی بر همه مسئولان اصفهان واجب است؛ میراثی که باید بارها در زمانهای مختلف از زوایای گوناگون ببینیدش تا به اهمیت و فقط بخشی از رازهای بیشمارش پی ببرید. نــــاگفتـــههـــای فـــراوانـی دربـــاره مسجدجامع عتیق اصفهان وجود دارد و پژوهشهای مختلفی که در این بنا انجام شده، هنوز نتوانسته شناخت همهجانبهای را از این میراث مهم در اختیار ما قرار دهد. پژوهشها همچنان ادامه دارند و جالب اینکه هر بار با شگفتیهای بیشتری در تاریخ مسجد جامع عتیق اصفهان روبهرو میشویم. برخی از مهمترین و اساسیترین نکاتی که باید همه ما اصفهانیها و ایرانیان علاقهمند به میراث فرهنگی بدانیم، در ادامه این متن ذکر میکنم.
درباره «شاطردوانی» چیزی شنیدهاید؟! «ورزشبازی» عجیبی که میتوان از آن به عنوان نوعی ماراتن یاد کرد و گفته میشود حتی پیش از چوگان در ایران اجرا میشده است. سفرنامهنویسان خارجی از جمله ژانشاردن و ژانباتیست تاورنیه فرانسوی هم در این مورد روایتهایی دارند که شنیدنی است. تصور کنید این دوی ماراتن تاریخی را بتوانیم با نام اصفهان احیا کنیم. در دنیا ماراتنهای مراکش، توکیو، کلیمانجارو، رم، بوستون و لندن از جمله مشهورترینها محسوب میشوند. از ماراتن بوستون به عنوان یکی از قدیمیترین ماراتنهای جهان با قدمت بیش از 120 سال یاد میشود. لطف خواندن این مطلب در این روزها که خبر خوش اعزام فرزانه فصیحی، دونده اصفهانی دوی صدمتر، به المپیک را شنیدهایم، دوصد چندان است!
کتاب «بررسی نسخههای خطی اسلامی در چین» را میتوان ازجمله بنیادیترین تحقیقهایی دانست که درزمینه معرفی گنجینه عظیم میراث فرهنگی مسلمانان و بهویژه ایرانیان در چین نگاشته شده و در لندن به چاپ رسیده است. در گزارش پیش رو، به روایت دکتراحمدرضا آریان، مترجم کتاب و عضو هیئت علمی گروه زبان چینی دانشگاه اصفهان، نــگاهـــی داریم بــــه ایــن اثر تازه انــتــشــاریـــافــتــه مــهــم و مــرجـــع در حوزه ایـــرانشناسی و در خــلال مـــرور کتاب، روایـــتهـــای نــابـــی از مـــیـــراث و فرهنگ ایرانیاسلامی در چین را هم میخوانیم.
خردادماه سال ۱۴۰۰ خورشیدی، نشان از گذر ۲۰ سال از حیات اولین موزه خصوصی کتب و نسخ خطی کشور دارد، موزهای که با تلاشها و پیگیریهای فراوان و با گذر از سختیهای گوناگون همچنان در زیرزمینی به وسعت تاریخی به حیات خود ادامه میدهد. بیتردید انگیزه شکلگیری این موزه از کودکی در من شکل گرفته بود؛ زیرا در خانوادهای سنتی که به فرهنگ و مذهب اعتقاد وافری داشت، رشد یافتم؛ با این حال دست روزگار ادامه حیات اینجانب را بهسوی صنعت سوق داد و من در شهر فولادشهر به واسطه فعالیتهای صنعتی خود پس از طی دوران کودکی پایبند شدم؛ لکن عشق به مقوله فرهنگ بهرغم فعالیتهای اقتصادی همچنان در من روشن بود، روی همین اصل از حدود سه دهه قبل در کنار کار صنعت، عصرها کتابخانه کوچکی در شهر جدیدالتأسیس فولادشهر که به واسطه استقرار کارکنان کارخانه عظیم ذوب آهن در دهه ۵۰ خورشیدی ایجاد شده بود، پایهگذاری کرده و اولین کتابفروش این شهر جدید شدم.
دیدن گذشته شهر فقط از دایره کلمات مقدور نیست. گاهی اوقات یک تصویر، نقاشی یا عکس، بیش از دهها صفحه نوشته به شما مطلب منتقل میکند. کتابهایی که اصفهان را با تصویر به ما نشان داده باشند، بسیار اندک هستند. یکی از آنها نقاشیهای اوژن فلاندن است. دیگری عکسهایی است که ارنست هولستر برای ما به یادگار گذاشته است. ما در این مطلب کتابی را که بر اساس نقاشیهای اوژن فلاندن تهیه و تدوین شده است معرفی میکنیم.
چشمهایم را میبندم، سفر میکنم به گذشتهای که روزگار نتوانست خاطرات شیرینش را از صفحه دلم محو کند، مرغ خیالم را پرواز میدهم به سالهای نه چندان دور، به دانشگاه اصفهان، به همان مکتبخانهای که عشق را مردی آموزش میداد که خودش جزو معدود بازماندگان نسل انسانهای بزرگ بود که جهان را کوچک میشمرد،
چه خوب است که مشخصه هر انسانی لبخند روی لبش باشد و دکتر الهیاری مرد بزرگ تاریخ آنقدر مهربان و خوشبرخورد و خوش رو بودند که قبل از اینکه ما به ایشان سلام کنیم، با لبخندِ بر لبشان به ما سلام میکردند. چقدر شیرین و گویا تاریخ را برایمان تحلیل میکردید. هنوز صدای شما در گوشم هست. تاریخ گواه این ماجراست که سوختید تا بسازید اندیشههای نو را. ما ورودیهای سال ۹۱ بودیم. دقیق به یاد دارم که شما هیچگاه در کلاس حضور و غیاب نکردید، ولی به یاد ندارم دانشجویی در کلاسِ درسِ شما غایب باشد.
فریدون الهیاری پیش و بیش از آنکه مرد سیاست و مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان باشد، استاد تاریخ بود و در این جایگاه، محبوبیت زیادی داشت. در دو صفحه پیش رو، نگاهی داریم به روایتهایی درباره او البته نه به عنوان مدیرکل فقید میراث فرهنگی اصفهان که در قامت استادی تاریخ دانشگاه اصفهان.
آسانسور باز میشود. ناگهان او را میبینم. برای گرفتن مجوزی به میراثفرهنگی رفتهام. وقتی وارد آسانسور میشود میگویم سلام استاد. حافظه درخشانی دارد. فامیلم را میگویم و بعد از گذشت این همه سال هنوز مرا به یاد دارد. نسبت به آن سالهای دانشگاه به لحاظ جسمی خیلی تغییر کرده است. شنیده بودم مدتهاست درگیر سرطان است. حمله مغول را به یاد میآورم. سپاه چنگیزخان. شخمزدن شهرهای ایران.
مراسم تشییع پیکر دکتر فریدون الهیاری در جلوی دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان برگزار شد. عده زیادی آمده بودند. شاگردان و همکاران استاد در این سو و آن سو بودند. بعضی از همشهریان استاد نیز برای ادای احترام با لباس محلی حضور پیدا کرده بودند. در چهره همگی میشد علامت «تسلیم و رضا» را دید. کرونا مدتهاست همگی ما را به این «فکر» رسانیده است. گویی همه منتظریم کرونا به سراغمان بیاید. چند وقت پیش هم در همین دانشگاه، دکتر حسین یقینی را تشییع کردیم. بهراستی که دست روزگار «گلچین» است. به یاد شعر شاملو افتادم: «در مردگان خویش نظرمیبندیم / با طرح خندهای / و نوبت خود را انتظارمیکشیم / بی هیچ / خندهای»… . اطراف را مینگرم. این سو و آن سو جمعیت پراکنده است. زیر درختان و هرکس سایهای یافته است.
صنایعدستی چیست؟
اقتصاد به سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات دستهبندی میشود که هر کدام شامل زیربخشهای دیگری است. مثلا بخش صنعت شامل زیربخش های متعددی است؛ از نفت و گاز تا تولید لوازمخانگی و… . در این میان، صنایعدستی هرچند خودش بهطور مستقل زیرشاخه صنعت نیست؛ اما شامل چندین زیرشاخه مثل «منسوجات»، «پوشاک»، «قالی و قالیچه»، «محصولات چوبی» و… است. صرفنظر از این تقسیمبندیها، صنایعدستی را میتوان بهنوعی پدربزرگ صنعت خواند. در چند هزار سال گذشته که خبر چندانی از خطوط تولید نبود، همه یا دستکم بخش زیادی از تولیدات صنعتی، همین چیزهایی بود که امروز آنها را صنایعدستی مینامیم؛ از ظرف و ظروف گرفته تا قالی و قالیچه همه جزو صنایعدستی بودند که الان برای تولید هر کدام از اینها کارخانههای بزرگ زیادی تأسیس شده است.
رویداد «مد پایدار» با رویـکـرد صنایعدستی و ساخت عروسکهای ایران و ملل با تنپوشهای سنتی، مدرن و خلاق با معرفی برگزیدگان به کار خود پایان داد. «مد پایدار» عنوان رویدادی بود که با محوریت دبیرخانه آن در مـرکـز تخصصی بانوان آفتاب وابسته به سازمان فرهنگی، اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان و با همکــاری کمیسیون فرهنگـیورزشـــی شــورای اسلامی شهر اصفهان، دفتر امور بانوان و خانواده استانداری، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، دفتر امور بانوان و خانواده شهرداری اصفهان، اتاق بازرگانی، ادارهکل فنی و حرفهای استان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و سازمان پسماند شهرداری برگزار شد.