اولین حراج اصفهان چند روز پیش برگزار شد. به نظر شما چنین رویدادهایی چه نقشی در اقتصاد هنر و سودآوری آثار هنری دارند؟
اصفهان شهری با قدمت و دارای فرهنگ و هنر غنی است. تاریخچه و شناسنامه اصفهان هم کالاهای هنری و هنرمندانی هستند که در این شهر رشد پیدا کردهاند و سرمایه اندوختهشده در این شهر به شمار میآیند. از طرف دیگر یکی از محورهای مهمی که میتواند به توسعه شهر اصفهان کمک کند، هنر است؛ لذا تمرکز، سرمایهگذاری و سیاستگذاری در حوزه هنر میتواند به رشد اقتصاد شهر اصفهان کمک زیادی کند. حراج اصفهان که در جمعه برای اولینبار در این شهر رخ داد، بابی است برای حمایت از هنرمندان و همچنین کمک به توسعه اصفهان. این نوع حراجیها سالهاست که در تهران و با گردش مالی بالا برگزار میشوند. در اصفهان، البته فروش آثار هنری زیر 50 میلیارد تومان بود که نسبت به حراج تهران رقم کوچکی است، ولی باید از آن حمایت شود؛ چراکه تا از این رویدادها حمایت نشود و خود برگزارکنندگان به کیفیت کار و الزامات برگزاری آن واقف نشوند، این حراجها موفق نخواهند بود. حراجهای هنری تأثیر بسیاری بر اقتصاد شهر دارند؛ از آنجا که یکی از محورهای مهم توسعه هنر است، این نوع رویدادها با تشکیل بازار باعث نفع عرضهکنندگان که هنرمندان، گالریداران و شرکتها هستند، میشود و هم به نفع طرفین تقاضاست که میتوانند مردم شهر اصفهان، گردشگران و صاحبان ذوق باشند.
استمرار این رویدادها چگونه ممکن است؟
حراج اصفهان باید به سمتوسوی حرفهایشدن حرکت کند. حراجها میتوانند فصلی یا به مناسبتهای مختلف مثل بزرگداشت روز اصفهان یا در دستهبندی مختلف برگزار شوند. برگزارکنندگان باید اولازهمه توجه داشته باشند که محصولات، صنایعدستی، کالاهای هنری و فرهنگی حداقلهایی از شرایط را داشته باشند. علاوه بر بحث اصالت کالاها که اهمیت بسیار زیادی دارد، شناسنامهدار بودن آنها نیز موردتوجه قرار گیرد. از سوی دیگر، قراردادن هنرمندان به جای واسطهها در این حراجها خیلی مهم است؛ چون همانطور که حراج میتواند بازاری برای کالاهای بدون بازار ایجاد کند، ممکن است باعث بازارگرمی برای کالاهایی که ارزش ذاتی آنها بالا نیست ایجاد کند. پس برگزارکنندهها باید به اصالت آثار هنری و تولیدکننده توجه کنند. درواقع مبنای حراج باید هنرمند باشد، نه واسطههایی که صرفا برای منافع اقتصادی به این بازار ورود میکنند.
به هرحال واسطهها همیشه در حراجها حضور پررنگی دارند!
این رویکرد باید تغییر کند. مهم است که برگزارکنندگان کالاهایی را که مبتنی بر تولید هنرمندان است، اصل قرار دهند؛ کالاهایی که به ذات ارزشمند و فاخر هستند و نه صرفا به دلیل شهرت تولیدکننده؛ حال ممکن است متعلق به دوران گذشته یا معاصر باشند.
برخی حراجیها را بستری برای پولشویی میدانند و معتقدند پولی که به این چرخه وارد میشود کثیف است. نظر شما چیست؟
یکی از مشکلات و شائبههایی که در حراجیها طرح میشود، موضوعی است که به آن اشاره کردید و به این راحتی هم نمیتوان جلوی آن را گرفت؛ اما همیشه شفافیت میتواند به کمک آید: شفافیت هم از سمت برگزارکنندگان و هم از سوی دولت.
برگزارکنندگان و دولت چطور میتوانند باعث شفافیت این فرایند شوند؟
برگزارکنندهها حتما باید دبیرخانه دائمی ایجاد کنند. در کشورهای دیگر همه کالاها با اصالت و شناسنامه در وبگاههای عمومی به نمایش گذاشته میشوند؛ چه آنهایی که به فروش میرسند و چه آنهایی که به فروش نمیرسند. مالکیت عرضه و تقاضا نیز باید مشخص باشد. همه اینها باید در یک آرشیو دائمی قابلدسترسی باشند و نه بهصورت موقت. حراجی تهران تا حدی به این سمت رفته است. درواقع برگزارکنندگان باید به سمت شفافشدن حرکت کنند تا بعدا با مشکلی روبهرو نشوند. یکی از ابزارهای مقابله با پولشویی وضع مالیات است که دولت میتواند در این زمینه اقدام کند. مدتها بود که کالاهای فرهنگی و هنری از مالیات معاف بودند؛ درحالیکه دلیلی ندارد کالاهای هنری و تولیداتی که در عرصه هنری و فرهنگی عرضه میشوند و درآمد و سود بیشماری هم دارند از مالیات معاف شوند. البته قرار است دولت در این زمینه اقداماتی انجام دهد. میتوان مالیات را تصاعدی وضع کرد؛ مثلا مالیات سودهای کمتر پایینتر و درآمدهای بیشتر مالیات بالاتری پرداخت کنند. دریافت مالیات از کالاهای فرهنگی و هنری صرفا به درآمدزایی منجر نمیشود، بلکه باعث شفافیت میشود؛ حتی مالیات با نرخ صفر هم قابلقبول است؛ به خاطر اینکه هرچند مالیاتی ردوبدل نمیشود، اما این موضوع سبب شفافیت میشود.
یکی از مسائلی که در بسیاری از حراجها از جمله حراج اصفهان به چشم میخورد، نامشخص بودن هویت خریداران و عدم حضور فیزیکی آنها در حراج است؛ اتفاقی که باعث به وجود آمدن شائبههایی دراینباره میشود. چرا خریداران در حراج حضور پیدا نمیکنند و نمایندگانشان در این رویداد به جای آنها حاضر میشوند؟
خیر. اصلا نباید هویت خریداران کتمان شود. اتفاقا حراجها برای شفافسازی باید هویت این افراد را آشکار کنند؛ زیرا حراج قصد دارد به توسعه برند خود بپردازد و رویداد را به برند تبدیل کند. بنابراین باید از یک سری قواعد پیروی کند. شاید کتمان هویت خریداران در اولین دوره حراج اصفهان، افزایش رغبت خریداران بوده است؛ اما در دورههای بعدی برگزارکنندگان باید حتما این موضوع را مورد توجه قرار دهند؛ هر چند در حراجهای تهران هم این موضوع مدنظر قرار نگرفته است. بحث مالکیت در کالاهای هنری بسیار مهم است. کالاهای هنری و فاخر در سایر کشورها بانک اطلاعاتی دارند؛ به این معنا که مشخص است آنها در مالکیت خصوصی قرار دارند یا نه، گم شدهاند یا اصلشان موجود نیست یا هست. درواقع اینها اطلاعاتی است که از حقوق مالکیت کالاهای هنری دفاع میکند و باعث جلوگیری از انتشار و تبادل کالاهای غیراصلی میشود.
باوجوداین، اگر بخواهید به ارزیابی اولین حراج اصفهان بپردازید، نظرتان چه خواهد بود؟
قطعا این رویداد در اصفهان، گامی مثبت تلقی میشود؛ اما استمرار آن بسیار مهم است. این حراجها باید رقابت به وجود آورند و برگزارکنندگان هم که به دنبال برند شدن یک نام تجاری هستند، به این ماجرا ورود کنند. اما مسئله مهم این است که این حراجها در آینده با چه کیفیتی برگزار میشوند؛ درواقع برگزارکنندگان باید کیفیت این رویداد را افزایش دهند.
