به گزارش اصفهان زیبا؛ قرنها از واقعه عاشورا گذشته است؛ اما یاد امامحسین(ع) همچنان زنده نگه داشته میشود. صدای پای محرم که در هر کویوبرزن شنیده میشود، درودیوار شهر سیاهپوش میشود و صدای دستههای زنجیرزنی فضا را پر میکند و هیئات در ساعات مختلف، مشغول عزاداری میشوند.
مردم سر و دست میشکنند تا هر طور شده است، خودشان را در این مراسم شرکت دهند و برای چنددقیقهای هم که شده، پای روضه سالار شهیدان بنشینند؛ اما چه چیزی باعث شده است این آیین نسل به نسل منتقل شده و هرسال باشکوهتر از سال قبل برگزار شود؟ مریم کریمی، جامعهشناس، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» به این پرسش پاسخ داده است.
این جامعهشناس دراینباره در گفتوگو با «اصفهان زیبا» با بیان اینکه واقعه عاشورا بهمثابه یک پدیده در فرهنگ قابلبررسی است، میگوید: «برگزاری مراسم عزاداری و آیینهای مختلف در این ایام از دیرباز تاکنون در جامعه مرسوم بوده و حالا به بخشی از فرهنگ ایرانیها تبدیل شده است؛ درواقع خردهفرهنگی است که بخشی از فرهنگ کلان جامعه را تشکیل میدهد.»
همه میآیند…
این جامعهشناس در ادامه با اشاره به اینکه در این آیین و مناسک، افراد فارغ از اینکه از چه طبقه و قشر یا در چه رده سنی هستند، حضور پیدا میکنند، میافزاید: «افراد گوناگون برای این واقعه و همچنین مراسم مختلف آن، ارزش قائل هستند و با روشها و شیوههای متنوع آن را گرامی میدارند.»
او با بیان اینکه هر جامعهای از نهادهای مختلف تشکیل شده است، تصریح میکند: «یکی از این نهادها دین است. دین دارای چهارچوب و اعتقادات گوناگون است، اعتقادهایی مثل ایمان و باور قلبی و… که برگزاری مناسک و آیینهای مذهبی میتواند ابزاری برای رسیدن به آن باشد.»
این پژوهشگر در ادامه بیان میکند: «با فرارسیدن ایام محرم سرتاسر شهر سیاهپوش و مجالس روضهخوانی برپا میشود و دستههای عزاداری در خیابانها و محلههای شهر به حرکت درمیآیند و شهروندان نذری پخش میکنند و بهطورکلی سیستم و شیوه زندگی افراد، بهویژه در دهه اول محرم، تغییر میکند؛ برای مثال، برخی مقید میشوند در مجالس روضهخوانی شرکت کنند. برخی از نظریهها معتقدند که نمیتوان اعمالی را انجام داد، اما باوری به دین نداشت؛ درواقع، وقتی افرادی در چنین مجالسی شرکت میکنند، حتما به دین اعتقاد دارند؛ حتی اگر در ظاهر چندان مذهبی بهشمار نیایند؛ به همین دلیل هم مراسم عزاداری عاشورا از زمان آلبویه تاکنون درحال برگزاری است؛ هرچند دورهای در حکومت پهلوی برگزاری چنین مراسمی ممنوع اعلام شد. درواقع فرهنگ اسلامی و دینی به فرهنگ ایرانی گره خورده و باعث شده است افراد، فارغ از جنسیت و طبقه و سن و سال به برگزاری و شرکت در مراسم عزاداری محرم باور قلبی داشته باشند؛ اعتقاداتی که از کودکی با آن رشد و نمو کردهاند و عشق به امامحسین(ع) در قلبشان ریشه دوانده است.»
مناسک دینی موجب تقویت مشارکت اجتماعی میشود
کریمی برگزاری مناسک عاشورایی را باعث همافزایی و افزایش مشارکت اجتماعی میداند و میگوید: «برای برگزاری این آیین، به مشارکت حداکثری مردم نیاز است؛ مراسمی که افراد، من وجودی خود را پشت در میگذارند و خالصانه، امامحسین(ع) را در اولویت قرار میدهند و به عشق او فعالیتهای مختلفی را انجام میدهند؛ مثلا نذری پخش میکنند. پرچم سیاه به درودیوار میچسبانند یا اینکه در مراسم سوگواری شرکت میکنند و… . این موضوع هم باعث احساس رضایتمندی در افراد میشود و هم هویتبخشی به جامعه. از سوی دیگر، برگزاری چنین مجالسی، موجب افزایش ارتباطها و همبستگی و سرمایه اجتماعی میشود و این مسئله در جامعهای که فردیت گسترشیافته، بسیار حائز اهمیت است. همه این اتفاقها برای جامعه مفید است و میتواند دستاوردهایی را به همراه داشته باشد؛ ضمن اینکه افراد با شرکت در این مراسم و برنامهها، میتوانند برای خود الگوسازی کنند و قهرمان زندگیشان را بشناسند؛ همانطور که شاید خیلیها زمانی که بچه بودند و در این آیین شرکت میکردند، خودشان را جای قهرمان واقعه کربلا میگذاشتند.»
