به گزارش اصفهان زیبا؛ «خانه مستند اصفهان»، محفلی برای نمایش و تقویت آثار مستندسازان این شهر، از شنبه تا دوشنبه (بیستم تا بیستوسوم اردیبهشت)، میزبان مجموعهای از مستندهای تولیدشده توسط هنرمندان اصفهانی بود. این رویداد که با شعار «اصفهان از نگاه مستندسازان» برگزار شد، فرصتی فراهم آورد تا مستندسازان و علاقهمندان به مستند و پژوهشگران، در فضایی صمیمی گرد همآیند و این بار شهر خود را از لنز دوربین مستندسازان کشف کنند؛ بدین ترتیب، خانه مستند اصفهان فضایی را برای گفتوگو، تبادلنظر و معرفی اصفهان ایجاد کرد و مستندهایی با موضوعهایی چون مشاهیر تاریخی، شهدا، بناهای تاریخی و مشاغل اصفهان گردآوری شد که هرکدام روایتگر واقعیتها و دغدغههای هنرمندان این دیار بودند.
اصفهان در ادوار مختلف تاریخ همواره مورد توجه بسیاری از اقشار جامعه، از شاعران تا پژوهشگران و جهانگردان بوده است. این شهر همیشه مأمن هنرمندان بوده و در عرصههای مختلف هنری چون موسیقی، نقاشی، خطاطی و معماری، هنرمندان زیادی به خلق آثار پرداختهاند.
در کنار اینها، مستندسازان اصفهانی نیز بهویژه در دهههای اخیر تلاش کردهاند با استفاده از دوربینهای خود گوشههایی از این شهر را به تصویر بکشند و آن را برای همگان
روایت کنند.
برخی از این مستندسازان به سراغ شخصیتهای بزرگ و ناشناخته رفتهاند و گاهی نیز دغدغههای خود را از مسائل حیاتی شهر یا انسانها در آثارشان منعکس کردهاند؛ حتی برخی دیگر از این مستندها به طبیعت شهرهای استان رفتهاند و در جستوجوی زیستبوم اصفهان، به آرامش و زیبایی طبیعت پرداختهاند. در کنار اینها، مردم اصفهان نیز در کوچه و بازار در کانون توجه مستندسازان قرارگرفتهاند و آثار بسیاری از این زاویهها تولید شده است؛ بااینحال، هنوز ناشناختهها و نادیدههای زیادی از شهر اصفهان باقیمانده است که مستندسازان در تلاشاند آنها را کشف و روایت کنند.
متأسفانه در حال حاضر، تماشاگران برای دیدن این آثار باید به اینترنت مراجعهکرده یا از تلویزیون استفاده کنند که هیچکدام قادر به پوشش تمام این مستندها نیستند؛ همچنین، نیاز به اکران رسمی فیلمهای مستند در سالنهای سینمایی احساس میشود تا عموم مردم بتوانند از دیدن این آثار بهرهمند شوند.از سوی دیگر، مستندسازان نیز به فضایی نیاز دارند تا بهطور مستقیم با مخاطبان خود در ارتباط باشند و بازخوردهای لازم را دریافت کنند.
این امکان میتواند برای آنها منبعی برای انگیزه بیشتر در ساخت آثار جدید باشد؛ همچنین شناخت بیشتری از دغدغهها و نیازهای مخاطبانشان پیدا کنند.در چنین شرایطی، خانه مستند اصفهان باهدف پرکردن این خلأ تصمیم به برگزاری رویدادی به نام «اصفهان از نگاه مستندسازان» گرفت.
این رویداد از 20 تا 22 اردیبهشت، شنبه تا دوشنبه، از ساعت 15 تا 21 برگزار شد و فرصتی برای مردم و پژوهشگران فراهم آورد تا به تماشای مستندهایی از شهر اصفهان بنشینند. در پایان هر سانس، تماشاگران میتوانستند به مستندهای موردنظر خودرأی بدهند و در نهایت مستند منتخب مردم اعلام میشد.در این رویداد، مستندسازان در فضایی گرم و صمیمی گرد هم آمدند تا با یکدیگر به تبادلنظر بپردازند. ازجمله آثار نمایش دادهشده در این رویداد میتوان به مستندهایی چون «میراث من»، «گنجینههای ماندگار»، «باغ آیینه»، «به یاد آر»، «نشاط» و… اشاره کرد.
این رویداد فرصت مناسبی بود تا با ناصر صفار، رئیس هیئتمدیره خانه مستند اصفهان، گفتوگو کنیم و درباره اهداف، رویکردها و چگونگی شکلگیری این خانه و نقش آن در گسترش سینمای مستند در اصفهان بیشتر بدانیم. صفار که کار فیلمسازی خود را از سینمای جوان آغاز کرده و درزمینه تدوین و فیلمبرداری نیز فعالیت دارد، در حال حاضر بهعنوان رئیس هیئتمدیره خانه مستند اصفهان به پیشبرد اهداف این نهاد کمک میکند. آنچه در ادامه میآید، حاصل گفتوگوی «اصفهانزیبا» با اوست.
لطفا در ابتدا توضیح کوتاهی درباره خانه سینمای مستند اصفهان بدهید. این انجمن چگونه و با چه هدفی تأسیس شد؟
خانه سینمای مستند اصفهان اولیننهاد مستندسازی است که در کشور شکل گرفت و الگویی برای سایر استانها، حتی تهران، شد. فعالیت این خانه از ۱۳۹۳ بهصورت یک تشکل آغاز شد و بیشتر به نمایش آثار مستند برای اعضا مشغول بود؛ اما در ۱۴۰۰ بهعنوان یک انجمن غیرانتفاعی فرهنگی به ثبت رسمی رسید.
خانه مستند اصفهان کاملا مستقل است و هزینههایش از طریق حق عضویت اعضا تأمین میشود؛ بدون آنکه کمک مالی از نهادهای دولتی دریافت کند؛ البته قولهایی برای حمایت داده شده است که امیدواریم عملی شوند.
اصفهان در حوزه مستندسازی پیشگام بوده و برخی از بهترین مستندهای کشور را تولید کرده است؛ آثاری از زاون قوکاسیان، غلامرضا مهیمن که از ایشان در اختتامیه رویداد تجلیل شد و عزتالله پروازه که موفقیتهای جهانی داشتهاند. از میان بانوان مستندساز نیز میتوان به زهرا نیازی اشاره کرد که مستند «مادر بیسیم» او با استقبال چشمگیری روبهرو شد. هدف اصلی خانه مستند، گردآوری مستندسازان حرفهای اصفهان و ایجاد حمایت صنفی از آنهاست. در حال حاضر خانه مستند حدود ۷۰ عضو فعال دارد و تخمین میزنیم حداقل دو برابر این عدد، مستندساز حرفهای در اصفهان وجود دارد. ما تلاش میکنیم با معرفی این ظرفیت به نهادها، فرصتهای شغلی برای آنها
ایجاد کنیم.
رویداد اخیر اصفهان با چه هدفی برگزار شد و چه چالشهایی داشتید؟
ایده اولیه این رویداد حدود یک ماه پیش توسط هیئتمدیره مطرح شد تا به مناسبت هفته نکوداشت مستند برگزار شود؛ اما بهدلیل تراکم برنامهها در آن زمان و کمبود بودجه و نیرو، اکران مستندها به تعویق افتاد و نهایتا از ۲۰ تا ۲۲ اردیبهشت این رویداد اجرا شد.
فراخوان ما در فضای مجازی و در بازه زمانی کوتاهی (حدود چهار روز) منتشر شد و باوجود محدودیت موضوعی (تمرکز بر اصفهان)، ۴۷ فیلم دریافت کردیم؛ حتی پس از پایان مهلت فراخوان، درخواستهایی برای تمدید زمان داشتیم؛ اما به دلیل محدودیتها، نتوانستیم همه آثار را بپذیریم و فقط ۲۴ فیلم را در سه سانس روزانه (از ساعت ۱۵ تا ۲۱) نمایش دادیم.
ادارهکل ارشاد با اختصاص فضای مناسب با ما همکاری کرد و برخی نهادها نیز درتبلیغ روزهای اکران فیلم یا تدارکات کمک کردند؛ اما عمده هزینهها از محل حق عضویت اعضا تأمین شد.
معیارهای انتخاب آثار برای اکران در این رویداد چه بود؟
به دلیل محدودیتها، آثاری انتخاب شدند که بهنوعی با اصفهان ارتباط داشتند.
برخی از این فیلمها ازنظر ساختاری ضعف داشتند یا از موضوع اصلی فاصله گرفته بودند؛ بنابراین کنار گذاشته شدند؛ اما درکل، انتخاب آثار، با تنوع موضوعی چشمگیر مدنظر ما بود که ازجمله آنها میتوان به پرترههای شخصیتهای تاریخی، پژوهشهای محلی، مسائل اجتماعی و حتی مستندهایی درباره شهدا و دفاعمقدس اشاره کرد؛ درواقع سعی کردیم طیف گستردهای از موضوعها را پوشش دهیم تا مخاطبان با جنبههای مختلف مستند اصفهان آشنا شوند.
مخاطبان این رویداد عموما از چه قشری بودند؟
طیف مخاطبان متنوع بود؛ اما عمده آنها را فرهیختگان، پژوهشگران، دانشجویان، هنرمندان و علاقهمندان به سینمای مستند تشکیل میدادند. البته افراد عادی نیز حضور داشتند. باید گفت که استقبال مخاطبان ما را غافلگیر کرد و نشان داد که باید فضاهای بزرگتری برای چنین رویدادهایی در نظر بگیریم.
هدف اصلیمان احیای نمایش عمومی مستند بود که سالها به فراموشی سپردهشده بود. باوجود چالشهای مالی و اجرایی، تیم هیئتمدیره و اجرایی تمام سختیها را تحمل کردند و خوشبختانه رویداد با موفقیت و استقبال پرشور تا آخرین روز ادامه یافت؛ اما متأسفانه جای خالی مسئولان فرهنگی در این رویداد مشهود بود. اگر آنها از نزدیک شاهد این استقبال میبودند، قطعا به اهمیت حمایت از سینمای مستند پی میبردند.
مستندسازان اصفهانی عموما به چه موضوعهایی میپردازند؟
مستندسازان افرادی دغدغهمند هستند که به مسائل اجتماعی از زوایای نادیده نگاه میکنند. موفقترین مستندها معمولا چالشبرانگیزند و مسئلهای را به تصویر میکشند؛ مثلا زایندهرود بهعنوان رگ حیاتی اصفهان، همواره یکی از موضوعهای محوری مستندسازان اصفهانی بوده است. آنها نهتنها مشکلات خشکی رودخانه را نشان میدهند، بلکه به دنبال ارائه راهحل نیز هستند.
مستندسازان با نگاهی پژوهشی، پاسخهای ممکن را بررسی میکنند یا دستکم دغدغهای در جامعه ایجاد میکنند. باید گفت برخلاف سینمای داستانی که دغدغه گیشه و فروش دارد، مستندسازان اغلب برای دل خودشان کار میکنند. آنها نیازی به بازیگران مشهور ندارند و با کمترین امکانات، روایتهای صادقانهای خلق میکنند. در سینمای کلاسیک گفته میشود که هنر سینما پنهانکردن دروغ است؛ اما سینمای مستند برعکس، میکوشد ثابت کند آنچه نمایش میدهد، واقعی است؛ به همین دلیل، سینمای مستند را میتوان سینمایی مقدس دانست.
مهمترین چالشهای مستندسازی در اصفهان چیست؟
مشکلات مالی بزرگترین چالش مستندسازان است که تا حدودی برگرفته از تفکرهای اشتباه رایجی است که درباره مستند وجود دارد؛ بهعنوانمثال، بسیاری فکر میکنند ساخت مستند کمهزینهتر و سادهتر از فیلم داستانی است؛ بنابراین کمترین بودجه را به آن اختصاص میدهند؛ درحالیکه برخی مستندها سالها زمان میبرند و قطعا به هزینه بیشتری برای ساخت آنها نیاز است.
البته من مستند را نوعی سرمایهگذاری میدانم؛ چراکه مستند اثری ماندگار و جریانساز است که میتواند اثرات عمیقی بر جامعه داشته باشد؛ اما متأسفانه حمایت نهادها از مستندسازان بسیار کم است. جدای از آن، متأسفانه درآمد حاصل از مستندسازی معمولا کفاف مخارج زندگی را نمیدهد و این مسئله بسیاری را دلسرد میکند؛ بهعنوانمثال، یکی از مستندسازان مطرح ما، اکنون بیمار است و حتی بیمه درمانی ندارد. این شرایط میتواند آینده ناخوشایندی برای مستندسازان ترسیم کند.
آیا خانه مستند برنامهای برای حمایت از معیشت مستندسازان دارد؟
من از زمانی که در جایگاه رئیس خانه مستند قرارگرفتهام، در تلاشم مستندسازان اصفهانی را به نهادها، ارگانها و شرکتهای دولتی و خصوصی معرفی کنم تا آنها را با توانمندیهای مستندسازانمان آشنا کنم که بتوانند از ظرفیتهای حرفهای آنها استفاده کنند؛ البته هنوز هم ناشناخته هستیم و وقتی حرفی از خانه مستند به میان میآید، بعضی از این افراد با تعجب از من میپرسند: مگر اصفهان خانه مستندسازان دارد!
درنهایت باید اشاره کرد که ما در ابتدای مسیر قرار داشته و ایدههای بزرگتری در سر داریم. امیدواریم با تداوم همان انرژی و ظرفیتهایی که داریم، بتوانیم رویدادهای بزرگتری برگزار کنیم و حتی آنها را در سطح یک جشنواره ملی به اجرا درآوریم که نیازمند بودجه مناسب است و معتقدیم این سرمایهگذاری، نتیجهای مثبت برای مردم و مسئولان خواهد داشت؛ درواقع، بودجهای که به مستندسازی اختصاص میدهیم، نوعی سرمایهگذاری است که اثرات آن را در آینده شاهد خواهیم بود.
