زمانی که خان قاجار مشغول زهر چشم گرفتن از رقبای ریزودرشتش بود و گذرش به ییلاقی باصفا به نام طهران افتاد و پای اسبش در گل فرو شد و همانجا را دارالخلافۀ قجر کرد! بیگمان احدالناسی از آن تبار نمیتوانست بختی به این بلندی را برای طهرانِ تازه متولدشده متصور شود. دفتر روزگار اما ورق بخورد و شاهی از پی شاهی بیامد و خانی از پی خانی برفت، اما طهران ماند و کلی ارجوقرب! سروکله مدرنیته که پیدا شد، طهران بال گرفت و بر مسند شهرهای ایرانزمین نشست.
کاروان گنجیابی در استان اصفهان راه انداخت، باستانشناسان و مسئولان واکنش نشان دادند، یگان حفاظت میراث کشور بیانیه صادر کرد. رئیس کاروان یا «نخبه باستانشناسی کشور» یا «پوآرو» غیب شد. چند نفر دستگیر شدند. پوآرو بازگشت و در پست و استوریهای اینستاگرامش، هم برای منتقدان خطونشان کشید و هم ادعا کرد که کاروان 500 نفرهاش برای کبابخوری راهی شده بودند و اینگونه گویی ماجرا برای پوآرو ختم به خیر شد و برای میراث کشور ختم به شر!
«سلبریتی نجیب»، «معلم فرزانه و شاعر نکتهسنج»، «راوی زبانهای خاموش»، «پژوهشگر زبان سغدی» و هزار و یک عنوان دیگر را برای توصیف او بهکاربردهاند و هیچکدام نمیتواند حق مطلب یک عمر عاشقی و فعالیت بدرالزمان قریب را در حوزه ایرانشناسی ادا کند. او میراث ماندگاری از 9 دهه زیست غنیاش بر جای گذاشت و هشتم مرداد بدرود حیات گفت؛ اما او که بود و چه کرد؟
جیپور را به لحاظ داراییهای مهمش در حوزه صنایعدستی و میراث فرهنگی میتوان اصفهان هند نامید! شهری که بهعکس اصفهان توانست بافت تاریخیاش را حفظ کند و حالا در فهرست بلندبالای میراث جهانی بشر نام جیپور (Jaipur City, Rajasthan) را هم میبینیم؛ همانطور که یکی از سه رأس مثلث طلایی گردشگری شبهقاره هندوستان است و نامش بهعنوان شهر خلاق صنایعدستی و هنرهای سنتی هم به ثبت رسیده و وقتی به دیدارش میروید از آن همه زیباییهای نهان و آشکارش و اشتراکات فراوانی که با اصفهان دارد، شگفتزده میشوید. حالا این هفته بخش سفر و گردشگری روزنامه گاردین گزارشی از گشتوگذار در بازار جوهری یا بازار جواهرات جیپور منتشر کرده که ترجمهای از این گزارش به انضمام روایتهایی از سفرم به این شهر را در ادامه برایتان ارائه میکنم.
در جنوب زایندهرود، درست در مقابل پل جوبی کاخ هفتدست قرار داشت؛ مجموعهکاخی که هفتدستگاه یا هفت عمارت بود و در زمان صفویه ساخته شده بود. این کاخ قسمتی از مجموعهکاخهای سعادتآباد بود که در دو سوی زایندهرود و بر مبنای یک نقشه چینی برای تفریح خاندان سلطنت درست شده بود. هفتدست، آیینهخانه، نمکدان و پل جوبی که یک پل کوچک درون حصار قصر بود، همگی در یک حصار قرار داشتند.
ایستادن درست رو به «مجلس پذیرایی شاهعباس دوم از ندرمحمدخان، فرمانروای ترکستان» تجربهای است که برای نادرگردشگر و میراثدوستی فراهم میشود و روایت حلاوتش را با کلمات به هیچ صورت نمیتوان بیان کرد. بهانه دیدار ویژه ما با تاریخ و هنر از روی داربست، عملیات مرمت به نیمهرسیده این نقاشی مهم در تالار اصلی کاخ چهلستون بود.
اصفهان یک شهر تاریخی است؛ اما تاریخش در میدان نقشجهان و مسجد جامع عتیق خلاصه نمیشود. شهری زیر شهر اصفهان وجود دارد که تاریخ غنی و زیست هزاران سالانه مردمان اصفهان را در خود نهان کرده است؛ درحالیکه ما اطلاعات زیادی از آن نداریم، چون کمتر کاوشی بر پیکره این شهر نهان انجامشده و به جایش تا توانستهایم بر روی تاریخ، ساختوساز کردهایم؛ اما یکی از معدود سررشتههای کهنشهر نهان اصفهان، تپه اشرف است؛ تپهای باستانی در خیابان مشتاق دوم که هزاران روایت ناگفته را در دل خود دارد.
وقتی اصفهانیهای قرن بیست و یکم دو نام «سعادتآباد» و «آیینهخانه» را میشنوند، به یاد یک خیابان و یک بلوار میافتند. دریغا که این دو نام بسیار پرشکوهتر و مهمتر از آناند که چنین به یاد آوریمشان! سعادتآباد را اصفهانیهای همعصر صفویان، به مجموعه باغهای وسیع و آیینهخانه را بهعنوان قصر باشکوهی مانند چهلستون، هر دو در ساحل جنوبی زایندهرود، میشناختند.
بافت تاریخی روستای ابیانه، نزدیک به نیمقرن پیش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و 32 میراث ملی دیگر هم در خود دارد و این گواه جایگاه بسیار ویژه ابیانه در کشور و حتی جهان است. حالا خبر تأسفباری که آخر هفته منتشر شد، این بود که بافت طبیعی منطقه دچار حریق شده و 50 باغ در آتش سوختند. البته به بافت تاریخی و میراث ملی منطقه آسیبی نرسیده؛ اما بههرحال نمیتوان مرزی میان بافت تاریخی و طبیعی ابیانه قائل شد؛ چراکه هر دو در کنار هم روستایی یکپارچه جذاب را میسازند؛ اما ماجرای حریق چه بود؟
تالار اشرف کجاست؟ بسیاری از همشهریان فقط اسم این عمارت یا تالار را شنیدهاند و بسیاری نمیدانند که آن کجاست. عده زیادی هم نمیدانند اصلا وجود دارد یا خیر؟ خیلیها هم که میدانند از دیدار آن محروماند؛ اما عمارت اشرف وجود دارد و اکنون جزو مجموعه استانداری اصفهان است که از خیابان باغ گلدسته میشود […]