به گزارش اصفهان زیبا؛ مسجد الیادران (الرحمن) مربوط به دوره قاجار است و در دل محله الیادران واقع شده است. این اثر در ۱۲ مهر ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۱۲۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنا به گفته مسئولان میراث فرهنگی، آن زمان سردر و ایوان جنوبی و بقایای گنبدخانه مسجد با وجود اقدامات بازدارنده میراث فرهنگی کاملا تخریب شده و تلاش چندینساله میراث فرهنگی بهمنظور مرمت این مسجد تاریخی بینتیجه مانده است.
بنای مسجد تاریخی الیادران که در سال 77 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود، میراثی ارزشمند از دورانی بود که تفکر سازندگان آن مبنی بر درک صحیح از ارزشهای معماری اسلامی و چگونگی ایجاد فضای مطلوب برای ارتباط با عالم الهی بود. مسجد الیادران مسجدی دو ایوانی با گنبدخانه، شبستان ستوندار و با تزیینات کاشیکاری معرق و کاربندیهای استادانه، در کنار نهر الیادران خاطره تاریخی مردمی را زنده نگه میداشت که نحوه انجام مراسم آیینی روزهای عزاداری آنها زبانزد مردم محلات دیگر اصفهان بود. امروز اما نه از مسجد تاریخی اثری برجایمانده و نه از نهر الیادران که چند سالی است تبدیل به یک کانال حقیر سیمانی شده است. بنا به گفته مسئولان میراث فرهنگی، تخریب این مسجد در حالی صورت گرفت که طبق مصوبه دفتر فنی استانداری، سازمان میراث فرهنگی اقدام به تهیه نقشههای جامع مرمت و بازسازی و توسعه مسجد با هماهنگی هیئتامنا کرده بود. مسجد قدیم الیادران که امروز به آن میگویند «الرحمن»، دیگر نشانی از آثار تاریخی و هنرهایی که در آن بهکاررفته بود ندارد.
بهجایش سازهای بنا شده که محصول دوران جدید است. وقتی کنار مسجد تاریخی الیادران میایستی، اثری از گذشته نمیبینی. تنها در کنار نهر الیادران که حالا بیشتر شبیه به یک جوی سیمانی کوچک است، دوتکه سنگ باقیمانده از دوران تاریخی مسجد رها شده است. روی سنگها خطوط حکاکیشده کاملا قابلمشاهده است و تاریخ حکشده روی یکی از سنگها سال 1233 قمری را نشان میدهد. اینکه چرا این سنگهای باقیمانده از گذشته مسجد، اینچنین کنار نهر و در میان خاکها رها شدهاند، تعجببرانگیز است. روبهروی مسجد، ساختمان یک سقاخانه قدیمی دیده میشود. حاج علی کدخدایی از ساکنان قدیمی محله که یک خال گوشتی گوشه لبش، چهرهاش را ویژه کرده، درباره سنگهای رهاشده مسجد کنار نهر میگوید: «قسمتهایی از مسجد را که خوب بود، شهرداری با خودش برد. این سنگها به کار کسی نمیآمد. اینها وقتی مسجد خراب شد آوردند انداختند کنار نهر.»
میپرسم چرا مسجد را مرمت نکردید، میگوید: «مسجد سقفش ریخته بود. نمیشد کاری کرد. الان یک مسجد بزرگ و خوب ساخته شده، کتابخانه دارد و خیلی بزرگ و تمیز است.»
میپرسم سقاخانه از کی اینجاست؟ با دست به دو کودک 6،5 سالهای که روی جدولها نشستهاند اشاره میکند و میگوید: «از وقتی همسنوسال اینها بودم، این سقاخانه اینجا بوده اما بازسازی شده است. مسجد الیادران در گذشته هیئتهای عزاداری ویژهای به خود دیده که در محلهها شاخص بوده است. حاج علی از مداحان قدیمی و محمدصادق و حسین منتظر القائمی میگوید که جلودار هیئت اثنیعشر محله بودهاند. او از گذشته پرشور مسجد قدیمی الیادران میگوید؛ اما خاطرهای از زیبایی مسجد به یاد ندارد.
