به گزارش اصفهان زیبا؛ دهه 60، یکی از مهمترین دهههای شهر اصفهان است؛ به گونهای که میتوان آن را نقطه عطفی در روند زندگی شهری و شهرنشینی در اصفهان به حساب آورد.
در گزارش قبلی خود با عنوان «هرآنچه غیرشهری است، شهری میشود» این روند را بررسی کردیم. بیشترین تأثیر را در این روند، ملکمدنی گذاشت که بیشترین دوره تصدی مسئولیت شهرداری در این دهه را به خود اختصاص داد. پروژههای عمرانی زیادی در شهر اجرا و پروژههای عمرانی زیادی نیز کلید زده شد.
یکی از مهمترین تحولات شهرداری در دهه 60 یا شاید مهمترین تحول آن زمان، استقلال مالی شهرداری از دولت مرکزی بود که موجب شد شهرداری به فکر درآمدزایی بیفتد که این مهم، در سالهای بعد روند شهرنشینی را در اصفهان و حتی ایران تغییر داد.
اما آنچه در دور بعد از ملکمدنی روی داد، چیزی خارج از ریلهای گذاشته شده نبود و روندی که او پایهگذاری کرد تا آخر دهه 60 و اواخر سال ابتدایی دهه هفتاد و قبل از روی کار آمدن تیم عظیمیان در شهرداری اصفهان ادامه پیدا کرد. در این نوشته در گفتوگو با محمد طاهری و هوشنگ پوریایولی به آخرین تحولات دهه 60 بعد از استعفای ملکمدنی از شهرداری اصفهان و جایگزینی حمیدرضا نیککار به جای او میپردازیم.
دهه 60 تغییری در حرکت شهرداری ایجاد نشد
طاهری که صحبت خود را از استعفای ملکمدنی از شهرداری اصفهان آغاز میکند، میگوید: در اواخر دهه 60، ملک مدنی از سمت شهرداری اصفهان استعفا داد و بعد از آن حمیدرضا نیککار به این سمت از طرف وزارت کشور منصوب شد. این دوره، دورهای بود که کارهای زمان ملکمدنی به مرور به بهرهبرداری رسید و کارهایی که در آن زمان به اتمام نرسید، در دوره او ادامه پیدا کرد و به سرانجام رسید.
طاهری معتقد است نیککار نقاط مثبت زیادی داشت؛ ازجمله اینکه او در ترکیب کارمندان و مدیران شهری تغییرات زیادی ایجاد نکرد. به گفته او، «از نکات مثبت نیککار این بود که نیروی انسانی و مدیران شهری را زیاد جابجا نکرد که این موجب شد همان روحیه کاری که در زمان ملکمدنی در شهرداری اصفهان وجود داشت ادامه پیدا کند و تغییری در حرکت شهرداری ایجاد نشود.»
برگزاری اجلاس اوپک در اصفهان
به نظر طاهری، نیککار چون قبل از حضور در شهرداری اصفهان، در وزارتخارجه اشتغال داشت و به کشورهای مختلف دنیا سفر داشت و آنها را از نزدیک دیده بود، نگاه بازتری نسبت به مسائل داشت.
یکی از ابتکارات نیککار از نظر طاهری، برگزاری اجلاس سران اوپک به میزبانی اصفهان بود.
طاهری میگوید: «نیککار کارمند وزارت خارجه بود که از آنجا به وزارت کشور جهت تصدی مسئولیت شهرداری اصفهان مأمور شد. یکی از ابتکارهای نیککار در زمان حضورش در شهرداری اصفهان، این بود که توانست با روابطی که در وزارتخارجه داشت و رایزنیهایی که انجام داد، اجلاس اوپک را به اصفهان بیاورد و در هتل عباسی اصفهان برگزار کند و پذیرایی آن را برعهده بگیرد.»
در این دهه زایندهرود سروسامان گرفت
طاهری در ادامه به زایندهرود و وضعیت آشفته آن هم اشاره میکند و میگوید: «ساماندهی و آزادسازی بستر رودخانه قبلاً و در زمان ملکمدنی انجام شده بود. اما سنگفرش پارکهای حاشیه زایندهرود و ساماندهی آنها در زمان آقای نیککار انجام گرفت. پس از آن نیز نورپردازی حاشیه رودخانه را انجام داده بودند تا مردم بتوانند کنار رودخانه بروند و از فضای آن استفاده کنند. قبل از این، فضای دم رودخانه تاریک بود و امکان استفاده عمومی و نشستن وجود نداشت. از طرفی به دلیل تاریک بودن بستر رودخانه و رشد زیاد علفهای هرز، برخی از کارهای خلاف و فحشاگونه نیز در این تاریکی و لابهلای این فضای سبز، انجام میشد که با نورپردازی و آماده کردن بستر حضور مردم در آن، جلوی آن گرفته شد.»
پای جشنواره فیلم کودک و نوجوان به اصفهان باز شد
طاهری به یکی از کارهای فرهنگی که در زمان نیککار انجام شد نیز اشاره کرد و کفت: «یکی از مهمترین کارهایی که نیککار انجام داد و تا الان نیز ادامه دارد، برگزاری جشنواره فیلم کودک و نوجوان در اصفهان است. او با رایزنیهای زیاد، این جشنواره را به اصفهان آورد تا هرساله در اصفهان برگزار شود؛ در صورتی که قبلاً این جشنواره در تهران برگزار میشد.»
البته طاهری این را نیز گفت که «این جشنواره از نظر هزینه و مخارج، یک بار مالی بر شهرداری و مردم اصفهان تحمیل میکند.» با این حال ابراز امیدواری کرد که بتوان از ظرفیت آن برای جذب گردشگر در اصفهان و همچنین فضایی برای رشد کودکان و نوجوانان اصفهانی، استفاده کرد.
در ادامه او با طعنه این را نیز بیان کرد که چندسالی این جشنواره را از اصفهان بیرون بردند و در شهرهای دیگر برگزار کردند، ولی مسئولان متوجه شدند که نمیتوانند انتظار داشته باشند که شهرهای دیگر مثل اصفهان آن را برگزار کنند.
ایجاد سازمان فرهنگی در شهرداری اصفهان
طاهری میگوید: «یکی از سازمانهایی که در زمان نیککار در شهرداری ایجاد شد و امروزه مسئول اصلی و مستقیم برگزاری جشنواره فیلم کودک و نوجوان است، سازمان فرهنگی شهرداری بود که از یک تیم قوی دانشگاهی برای راهاندازی این سازمان استفاه شد.»
اینجا بود که پوریایولی هم به بحث وارد شد و درباره هدف اولیه از ایجاد این سازمان گفت: «راهاندازی این سازمان ابتکار خود شهردار وقت بود و ربطی به ابلاغ یا دستورالعمل وزارت کشور نداشت. نیککار معتقد بود که مسئولان شهری که در میدان عمل در حال کار و اجرا هستند، باید از طریق یک تیم قوی دانشگاهی راهنمایی شوند.»
طاهری صحبتهای پوریای ولی را اینگونه ادامه میدهد و تکمیل میکند: «در آن زمان اتحادیه شهرداریها در زمینه آموزش کارمندان شهرداریها فعال بود؛ به این صورت که کارمندان مختلف را در زمینهای که تخصص آنها بود، آموزش میداد تا مهارت کسب کنند. هدف از ایجاد سازمان فرهنگی این بود که با ایجاد آن، این آموزش و مهارتآموزی در خود شهرداری انجام شود. بنابراین سازمان فرهنگی، وظیفه آموزش کارمندان خود را داشت. حتی جزوههایی هم نوشتند و مثل برنامههای دانشگاهی طرح درس هم ارائه دادند. یعنی چشمانداز آن اصلاً اجرای برنامههای فرهنگی در سطح شهر نبود. حتی سازمان فرهنگی آن زمان یک سالن هم نداشت. اما به مرور کتابخانه و فرهنگسرا ایجاد شد و ذیل این سازمان قرار گرفت.»
پوریایولی که از تقبل کارهای فرهنگی که ربطی به شهرداری ندارد و فقط هزینه آن بر دوش شهرداری است، گلایه دارد، دوباره وارد بحث میشود و میگوید: «اما این اتفاق موجب شد، شهرداری در کارهایی که وظیفه دولت است و مربوط به او نیست وارد شود. نیککار این سنگ بنای اشتباه را گذاشت و تا الان هم ماندگار شده است.»
فضاسازی با المانهای شهری
محمد طاهری در ادامه به دیگر کارهای نیککار اشاره میکند و میگوید: «ساخت و نصب المانهای شهری که در زمان ملکمدنی شروع شده بود در زمان نیککار نیز ادامه پیدا کرد. تلاش او نیز بر این بود تا از این المانها در بیشتر میدانها، گذرها، پارکهای و فضاهای عمومی شهر استفاده کند. همچنین پیادهروسازی که در زمان ملکمدنی، در سطح شهر شروع شده بود در زمان نیککار ادامه پیدا کرد. این پیادهروها قبل حالت سنگفرش نداشت و کف آن با آسفالت پوشیده شده بود و وضعیت ناهنجاری داشت. همچنین بازسازی بافتهای قدیمی نیز ادامه پیدا کرد. طراحی میدان بزرگمهر با آبنماها و المانهایی که دارد، در زمان مسئولیت نیککار انجام شد.»
تردد ماشین و اتوبوس در نقشجهان، ممنوع!
طاهری همچنین میگوید: «یکی از کارهای مهمی که در زمان نیککار انجام شد و در راستای حفاظت از میراث فرهنگی بود، ممنوعیت ورود ماشین به میدان نقشجهان بود تا دیگر ماشینها یا اتوبوسهای واحد نتوانند از سمت گذر سعدی وارد میدان شوند و در آن دور بزنند.»
کتابخانههایی که به بهرهبرداری رسید
محمد طاهری درباره کتابخانههای مهم شهرداری اصفهان هم میگوید: «طرح ایجاد کتابخانه مرکزی که در زمان ملکمدنی شروع شده بود در زمان نیککار ادامه پیدا کرد و به بهرهبرداری رسید. کتابخانه امیرقلی امینی در خیابان کاشانی و کتابخانه ابن مسکویه در خیابان چهارباغ خواجو نیز در زمان نیککار به بهرهبرداری رسید.»
طرح خیابان طیب که در دهه 60 ناتمام ماند
طاهری به یکی از خیابانهای مهمی که در زمان نیککار کشید شد نیز اشاره میکند و میگوید: «خیابان طیب هم در زمان نیککار افتتاح شد. اما قبل از دوره او قرار شد این خیابان احداث شود. اما نیککار طرح کشیدن این خیابان را ادامه داد تا در نهایت به بهرهبرداری رسید.»
پوریایولی به یک نکته مهم اشاره میکند و آن اینکه انتهای خیابان طیب به خاطر وجود یک مسجد قدیمی بسته بود.
او میگوید: «مسجدالمهدی که الان در جنب خیابان طیب وجود دارد، در آن زمان تا کنار مادی آن طرف خیابان طیب فعلی امتداد داشت. از طرف دیگر به دلیل وجود مادی در جوار مسجد، مردم از آب مادی برای غسل مرده خود استفاده کرده و آن را در قبرستان درب کوشک، نزدیک مسجد درب کوشک به خاک میسپردند. اما بر اساس فتوای حضرت امام (ره) مبنی بر جواز تخریب مسجد یا ملکی که بر سر راه پروژههای عمومی قرار دارد، این مسجد تخریب و آزادسازی شد تا خیابان طیب به مسجد سید متصل شود و بر بقایای آن مسجد جدید فعلی را احداث کردند.»
طاهری از نیمهتمام ماندن پروژه برای رسیدن آن به فروغی یاد میکند و میگوید: «البته طرح این بود که خیابان طیب تا خیابان فروغی ادامه پیدا کند. طبق بررسیهای ما، حدود صد منزل مسکونی در این مسیر وجود داشت که فقط دهتای آنها نوساز بودند و این امکان وجود داشت که با توافق، این مسیر آزادسازی شود و به فروغی برسد تا کمکی خیابان چهارباغ پایین باشد. اما در آن زمان با این کار مخالفت شد و الان هم در نظر دارند خیابان زاهد را به فروغی متصل کنند. اگر این اتفاق میافتاد خیابان فعلی بیدآباد که هم کمعرض است و هم پیچوتاب زیادی دارد، به صورت مستقیم به خیابان فروغی متصل میشد.»
تغییر مرکز ثقل فرهنگ در اصفهان
با توجه به آنچه بیان شد، یکسالونیم تا دوسالی که نیککار بر سر کار بود، راهی را ادامه داد که ملکمدنی آن را ریلگذاری کرده بود. با این حال دو اتفاق مهم فرهنگی در شهرداری اصفهان پایهگذاری شد، یکی تشکیل سازمان فرهنگی در شهرداری اصفهان که به مرور زمان از اهداف اولیه خود فاصله گرفت و دوم باز شدن پای جشنواره فیلم کودکونوجوان به اصفهان که هرساله در اصفهان برگزار میشود.
این دو اتفاق، موجب شد جهتگیری فرهنگی شهر اصفهان از نظر برگزاری رویداد و همچنین جریانسازی فرهنگی تغییر ریل مهمی بدهد و شهرداری به یکی از مراکز مهم تجمع گروههای فکری و فرهنگی مختلف تبدیل و با تغییر دوران مدیریتی، این مراکز فرهنگی در شهرداری نیز بین گروههای مختلف دستبهدست شود.
از طرف دیگر به نظر میرسد مرجعیت فرهنگی از مراکز دیگری که باید متولی اصلی فرهنگ اصفهان باشند، به شهرداری تغییر کند و بار کارهای فرهنگی شهر بر دوش شهرداری قرار گیرد.
