به گزارش اصفهان زیبا؛ سینمای دفاع مقدس، به عنوان یک ژانر مهم و خاص در تاریخ سینمای ایران، از دیرباز توجه ویژهای به خود جلب کرده است و با خلق آثاری که روایتگر ایثار، شهادت و مقاومت مردم در دوران جنگ تحمیلی هستند، نقش مهمی در حفظ و انتقال این میراث فرهنگی و تاریخی ایفا کرده است.
اصفهان، به عنوان یکی از مراکز فرهنگی و هنری کشور، سهم قابل توجهی در تولید این نوع آثار داشته و هنرمندان این دیار توانستهاند با نگاه خاص خود به موضوع دفاع مقدس، آثاری با ویژگیهای منحصر به فرد ارائه دهند. با این حال، این سینما نه تنها نقاط قوتی دارد، بلکه با مشکلات و آسیبهایی نیز روبهروست که پرداختن به آنها برای رشد و توسعه این عرصه ضروری است.
یکی از مهمترین نقاط قوت فیلمهای دفاع مقدس ساختهشده در اصفهان و سراسر ایران، توجه به مفاهیم انسانی، اخلاقی و معنوی جنگ است. این آثار تاکید بر ارزشهایی مانند فداکاری، ایثار، همبستگی و مقاومت دارند که فراتر از جنگ، پیامهایی انسانی و جهانی منتقل میکنند. همچنین، بسیاری از فیلمسازان با استفاده از زبان سینمایی و متریال بصری قوی، توانستهاند فضاسازیهایی مؤثر خلق کنند که مخاطب را به عمق رویدادها و احساسات درگیر در آن دوران ببرد.
اصفهان روح خود را به سینمای دفاع مقدس تزریق کرده است
در اصفهان به دلیل حضور هنرمندان با گرایشهای فرهنگی قوی و بهرهگیری از جغرافیا و بسترهای تاریخی شهر، آثار تولیدشده توانستهاند روح خاص این منطقه را نیز به فیلمها تزریق کنند که این امر باعث ایجاد یک هویت سینمایی متفاوت شده است.
پرداختهای کلیشهای به شخصیتها
اما در کنار این نقاط قوت، ضعفها و آسیبهای متعددی نیز در فیلمهای دفاع مقدس بهویژه در آثار اصفهانی مشاهده میشود که باید به آنها توجه شود. یکی از مهمترین ضعفها، برخی روایتهای کلیشهای و شعاری است که گاه از پرداخت دقیق و عمیق به شخصیتها و موقعیتها باز میماند. این موضوع باعث شده تا در برخی موارد، فیلمها از انتقال درست پیامها عاجز باشند و مخاطب امروز که به روایتهای پیچیدهتر و ملموستر علاقهمند است، دچار بیعلاقگی شود.
همچنین نبود سرمایهگذاری کافی و مدیریت هنری قوی در تولیدات دفاع مقدس، موجب شکست برخی پروژهها و کاهش کیفیت کلی آثار شده است. در این میان، فقدان خلاقیت در طرح داستان، ضعف در فیلمنامهنویسی و کمتوجهی به نیازهای روز مخاطب نیز بخشی از چالشها را تشکیل میدهد.
برای جذب مخاطب امروزی، چه در فیلمهای بلند و چه کوتاه دفاع مقدس، ضروری است که شاخصههایی مانند روایت جذاب، شخصیتپردازی عمیق و متنوع، زبان سینمایی نوین و بهروز و پرداخت به دغدغههای اجتماعی و انسانی معاصر همراه با حفظ اصالت موضوعات دفاع مقدس، در نظر گرفته شود.
مخاطب امروز کمتر به روایتهای ساده و کلیشهای اکتفا میکند و دنبال داستانهایی است که با زندگی و دغدغههای واقعی انسانها، حتی در بستر جنگ، پیوند خورده باشد. همچنین استفاده از زبان بصری تازه، توجه به زاویه دیدهای متفاوت از جنگ و محدود نکردن فیلمها به روایت صرف قهرمانی، میتواند به جذب طیف گستردهتری از تماشاگران کمک کند.
فرصت بازتعریف ژانر دفاع مقدس وجود دارد
سینمای دفاع مقدس هنوز فضایی بکر و قابل توسعه برای فیلمسازی دارد. با وجود تولید آثار زیاد طی سالهای گذشته، هنوز بسیاری از زوایا، داستانها و قهرمانان ناشناخته یا کمتر شناختهشده جنگ باقی ماندهاند که میتوانند محور فیلمهای جدید و جذابی قرار گیرند.
همچنین، تحولات فرهنگی، اجتماعی و تکنولوژیکی، فرصتی برای بازتعریف و نوآوری در این ژانر ایجاد کرده است. بنابراین میتوان گفت دفاع مقدس همچنان موضوعی زنده و زبده برای ساخت فیلم است، به شرط آنکه کارگردانان بتوانند فراتر از شعارهای تکراری، به ابعاد انسانی و روانی جنگ بپردازند و قهرمانان را با زوایای نو نشان دهند.
در تولید فیلمهای دفاع مقدس، نوع تصویر قهرمان اهمیت فراوانی دارد. قهرمانان قدیمی فیلمهای دفاع مقدس معمولاً تصویری کلیشهای از انسانهای بیعیب، شجاع و فداکار بودند، اما امروز تماشاگران به قهرمانانی با ابعاد انسانی، دارای ترسها، ضعفها، تضادهای درونی و پیچیدگیهای روانی نیاز دارند.
این نوع قهرمانان به مخاطب امکان همذاتپنداری عمیقتری میدهند و فیلم را از سطح شعار فراتر میبرند. به علاوه، فضای امروز سینما اجازه میدهد که قهرمان نه تنها شهید یا فرمانده باشد، بلکه یک انسان عادی مبتلا به دغدغههای اجتماعی و خانوادگی هم باشد که در بزنگاههای حساس به قهرمانی دست پیدا میکند. این نگاه مدرن به تصویر قهرمان، الهامبخش فیلمهای موفقتر در این ژانر است.
ترکیبی از وفاداری به واقعیت و خیالپردازی در داستان
مسئله دیگر این است که آیا در سینمای دفاع مقدس بهتر است آثار به شکل وفادارانه و مستند به واقعیت ساخته شوند یا باید به خلق داستانهای جدید و تخیلی که شخصیتهایی شبیه به شهدا و رزمندگان دارند پرداخت؟ پاسخ به این سؤال بستگی به هدف فیلم و مخاطب دارد، ولی به طور کلی ترکیبی از این دو رویکرد مطلوب به نظر میرسد.
ساخت فیلمهای مستند و وفادار به واقعیت، ارزش تاریخی و آموزشی دارد و برای نسلهای جدید که کمتر با جنگ آشنا هستند، بسیار ضروری است. از سوی دیگر، خلق داستانهای جدید که الهامگرفته از واقعیت هستند، به فیلمسازان آزادی عمل میدهد تا مسائل و دغدغههای معاصر را نیز در قالب تعلیق و قصههای ملموس به تصویر بکشند که برای جذب مخاطب جوانتر موثرتر است.
در مورد تصویر فرماندهان بزرگ دفاع مقدس نیز باید گفت که سینما تاکنون نتوانسته تصویر کامل و دقیقی از این شخصیتها ارائه کند. این ضعف به دلیل محدودیتهای تاریخی، فشارهای سیاسی و فرهنگی و همچنین کمبود تحقیق و پژوهشهای دقیق در مراحل تولید است.
اصلاح این روند نیازمند پژوهشهای گستردهتر، مشاوره با صاحبنظران و استفاده از مستندات تاریخی به شکل دقیق و هنرمندانه است. فرماندهان بزرگ باید به عنوان انسانهایی با وجوه اخلاقی، استراتژیک و انسانی به تصویر کشیده شوند و نه صرفاً کاراکترهای ایدئولوژیک.
مسأله دیگری که باعث شده برخی فیلمهای دفاع مقدس دیدهنشده باقی بمانند و برخی آثار موفقیت بیشتری داشته باشند، تفاوت در کیفیت فیلمنامه، کارگردانی، بازیگری و مدیریت تولید است. فیلمهای موفق عموماً داستانی جذاب، شخصیتهایی باورپذیر و فضاسازی قوی دارند و علاوه بر آن، نحوه ارائه و تبلیغات مناسب نیز در دیده شدن آنها مؤثر بوده است. فیلمهایی که صرفاً به شعار و نمایش نمادین اکتفا کردهاند یا فاقد نوآوریهای سینمایی بودهاند، کمتر توانستهاند مخاطب را جذب کنند.
از نظر رویکردهای نوآورانه که میتواند به ارتقای کیفیت آثار دفاع مقدس و جذب مخاطب کمک کند، استفاده از تکنیکهای جدید فیلمسازی مانند روایت غیرخطی، تلفیق ژانرهای مختلف سینمایی همچون درام، معمایی و حتی علمیتخیلی، بهرهگیری از جلوههای ویژه بصری و صوتی مدرن و توجه به ابعاد روانی و اجتماعی جنگ در قالب شخصیتپردازی دقیق است.
همچنین، پرداخت به قصههای کمتر گفتهشده از زاویه دید زنان، کودکان و دیگر اقشار جامعه و وارد کردن نگاههای متفاوت و چندصدایی به سینمای دفاع مقدس میتواند فضای تازهای ایجاد کند.
چالشهایی که سینمای دفاع مقدس با آن روبروست
ساخت فیلم دفاع مقدس در شرایط امروز با چالشهای قابل توجهی روبهرو است، به ویژه در حوزه تولید که کمبود منابع مالی و مشکلات جذب سرمایهگذار عامل محدودکننده است. همچنین مدیریت هنری ضعیف، عدم هماهنگی میان بخشهای مختلف تولید و کمبود انگیزه در برخی فیلمسازان نیز مانع توسعه سینمای دفاع مقدس شده است.
از نظر محتوایی هم گاهی خودسانسوری و محدودیتهای سیاسی، مانع پرداخت آزاد و هنرمندانه به موضوعات جنگ میشود. اما با وجود این مشکلات، علاقه و نیاز فرهنگی به این آثار هنوز پابرجاست و با امید به گسترش همکاریهای نهادی و حمایتهای هدفمند، سینمای دفاع مقدس میتواند مسیر رو به رشدی داشته باشد.
در پایان، میتوان گفت سینمای دفاع مقدس که در اصفهان نیز سابقهای چشمگیر دارد، پتانسیل بالایی برای ارتقاء و نوآوری دارد به شرط آنکه ضمن حفظ اصالت موضوعی و احترام به واقعیتها، به نیازها و سلیقههای مخاطب امروز توجه شود و با خلاقیت، پژوهش و سرمایهگذاری اصولی همراه گردد. این سینما همچنان میتواند نقش مهمی در انتقال ارزشهای دفاع مقدس به نسلهای آینده ایفا کند و به تعبیری، پاسداری هنرمندانه از تاریخ و فرهنگ جامعه ما باشد.
