به گزارش اصفهان زیبا؛ فرش برای مردم ایران همیشه یکی از عناصر اصلی خانه و زندگی بهحساب میآید. در بین اصفهانیها نیز، فرش یکی از مهمترین معیارها برای ارزیابی خانه و زندگی دیگران است! بهدوراز قضاوت درباره این سبک تفکر برخی مردم، بدونشک فرش و قالی کف خانههای ما دغدغهای غیرقابلانکار خواهد بود. البته میدانید که هنوز برای بسیاری از خانوادهها دستباف و ماشینی بودن آنهم مهم است. بااینوجود شاید جوانهایی که میخواهند زندگی تازه خود را شروع کنند کمتر بتوانند سراغ فرشهای قیمتی و دستبافت بروند؛ چراکه قیمت روز فرشهای ماشینی هم سر به فلک کشیده است! من فکر میکنم تنها چیزی که هیچکس نمیتواند از آن صرفنظر کند، طرح و نقش قالی است…
هجوم نقشهای زشت به فرش مردم!
فرقی نمیکند یک فرش گران باشد یا ارزان، اما اینکه نقش و نگار آن، جلوه خانه یا هر چهارچوب سر بستهای را دگرگون کند و موجبات صفای نگاه اهل آن را فراهم کند، ستودنی است. خوشبختانه در شهری زندگی میکنیم که پایتخت فرهنگ و هنر ایران محسوب میشود و مردم آن نیز چشمان هنردوستی دارند. بااینوجود ورود صنعت مد به هر عرصهای میتواند کمر آن را خم کند!
درباره فرش هم همین مصیبت وجود دارد. چندی است که طرحهای دور از اصالت و فرهنگ ایرانی را میتوان روی فرشهای سراسر شهر مشاهده کرد. اگر سری به مراکز توزیع فرش و قالی زده باشید، متوجه فقدان و قحطی طرح و نقشهای اصیل شدهاید. طرحهایی که انگار با وایتکس و شویندههای اسیدی و بازی به جان تاروپود فرش افتادهاند! بااینوجود، اصفهان پیشکسوتها و هنرمندان دغدغهمندی دارد که برای حراست از فرهنگ طراحی فرش ایرانی حرصوجوش زیادی میخورند…
استاد حاج اکبر مهدیئی یکی از بزرگترین نامها در عرصه طراحی و نقاشی فرش ایران، و از افتخارات شهر تاریخی اصفهان محسوب میشود. این هنرمند در طول زندگی خود نهتنها در خلق طرحهای بینظیر برای فرشهای ایرانی نقشآفرینی کرد، بلکه احیاکننده مکتب اصیل طراحی فرش در اصفهان نیز لقب گرفت. بدون شک حضور و تلاشهای استاد مهدیئی در عرصه هنر فرش ایران، تأثیرات شگرف و ماندگاری در این زمینه برجای گذاشت که توانست هنر اصیل و قدیمی طراحی فرش را بار دیگر سر زبانها بیندازد.
نگاه استاد مهدیئی به فرش و تأثیر آن بر فرهنگ ایرانی
استاد حاج اکبر مهدیئی در سال ۱۳۳۳ در شهر اصفهان به دنیا آمد و از یازدهسالگی شروع به یادگیری نقاشی فرش کرد. او از همان دوران ابتدایی زندگیاش عشق و علاقهای بیپایان به هنر فرشبافی داشت که این علاقه بهسرعت به یک مسیر حرفهای تبدیل شد. استاد در طول زندگی خود همیشه بهدنبال دانش و آگاهی بیشتر درزمینه هنر طراحی و رنگآمیزی فرش بود.
او با اعتقاد به اینکه فرش ایران باید علمیتر و دقیقتر طراحی شود، سعی کرد در تمام ابعاد این هنر، بهویژه در بخشهای طراحی، رنگبندی و استفاده از نقوش مختلف، به نوآوری و تکامل برسد. دیدگاههای استاد مهدیئی در خصوص طراحی فرش ایران، بهویژه توجه به نمادهای فرهنگی و هنری، همواره به هنرمندان و علاقهمندان این رشته یادآور شد که این هنر نهتنها یک هنر تزئینی بلکه یک هنر معنوی و فرهنگی است. استاد مهدیئی تأکید زیادی بر حفظ هویت و اصالت طراحیهای سنتی فرش ایرانی داشت، اما درعینحال بر لزوم بهروز شدن و پذیرش نوآوریها در هنر فرش تأکید میکرد.
استاد مهدیئی همیشه بهعنوان یک فرد صاحبنظر و صاحبسبک درزمینه طراحی فرش بهویژه در شهر اصفهان شناخته میشد. نگاه ویژهاش به این هنر بهقدری عمیق بود که نهتنها در عرصه طراحی فرش بلکه در خصوص هویت فرهنگی ایران نیز تأثیرگذار بود. او میگفت: «فرش ایرانی تنها یک قطعه دکوراتیو نیست، بلکه یک اثر هنری با عمق معنایی است که هر گره و رنگ آن در خود داستانی از فرهنگ و تاریخ ایران نهفته دارد.» استاد مهدیئی همواره سعی میکرد این دیدگاه را در آثارش تجلی دهد و تلاش میکرد که هنر فرش در نقوش و رنگهایش بیانگر نمادهای فرهنگی ایرانی و تاریخ باستانی کشور باشد.
نمادهای جذاب فرش اصفهانی
در میان شهرهای مختلف ایران، اصفهان همیشه بهعنوان پایتخت هنر و فرهنگ شناخته شده است. فرشهای اصفهان با طراحیهای منحصربهفرد و رنگبندیهای خاص خود، از مهمترین آثار هنری ایران به شمار میآید. این فرشها نهتنها ازنظر کیفیت بافت و دقت در طراحی، بلکه ازلحاظ انتقال مفاهیم معنوی و فرهنگی، بسیار موردتوجه قرار گرفتهاند. ازجمله نمادهای معروف فرش اصفهان میتوان به گلعباسی، طاووس، سرو، سیمرغ و ترنج اشاره کرد که هرکدام از آنها معانی خاصی در فرهنگ ایرانی دارند.
فرش اصفهان نهتنها یکی از زیباترین هنرهای دستی ایران است، بلکه مملو از نمادهایی است که هرکدام داستانها و مفاهیم عمیقی از تاریخ و فرهنگ ایرانی را بیان میکنند. ازجمله مهمترین نمادهای فرش اصفهان، گل عباسی است که نماد خورشید و روشنی است و قدمت آن به دوران هخامنشیان میرسد. در کنار این گل، طاووس بهعنوان پرندهای که نماد کیهان و بهشت است، یکی از پرتکرارترین نمادها در فرشهای دوره صفوی بهشمار میرود. سرو نیز درختی است که به دلیل سرسبزی همیشگیاش نماد جاودانگی و زندگی است و در دوران مختلف تاریخ ایران، اعم از هخامنشیان و ساسانیان، بهعنوان درخت زندگی شناخته میشده است.
یکی از نمادهای برجسته دیگر در فرش اصفهان، سیمرغ است که در اساطیر ایرانی جایگاه ویژهای دارد. سیمرغ نماد آرزو، آزادی، اقتدار و الهام است و در بسیاری از نقوش فرشهای ایرانی بهویژه در زمینههای جانوری و شکارگاهی به چشم میخورد. ترنج نیز یکی دیگر از نمادهای مهم در فرش اصفهان است که بهعنوان نماد بهشت و حوض آب حیات در طراحی فرشها ظاهر میشود.
تأثیر استاد مهدیئی در طراحی فرشهای ایرانی
اکبر مهدیئی در طراحی فرشهای ایرانی سعی کرد از همه امکانات موجود بهره گیرد تا طراحیهایش بهگونهای نوآورانه و مطابق با زیباییشناسی مدرن و سنتی باشد. او در گفتوگوهایی که با رسانهها داشت، تأکید کرد که هنر طراحی فرش باید بهگونهای باشد که نهتنها نمایانگر فرهنگ ایرانی باشد، بلکه با استفاده از رنگها و طرحهای نو، بتواند برای نسلهای جدید جذابیت ایجاد کند. یکی از ویژگیهای منحصربهفرد استاد مهدیئی، استفاده از ترکیبهای رنگی جدید و خلاقانه در طراحی فرشها بود که توانست به جذابیت و زیبایی فرشهای ایرانی بیفزاید.
متأسفانه در تاریخ ششم بهمن ۱۴۰۳، استاد حاج اکبر مهدیئی دار فانی را وداع گفت. درگذشت این استاد بزرگ در عرصه هنر فرش ایران، ضایعهای بزرگ برای جامعه هنری کشور بود. استاد مهدیئی در طول زندگی هنریاش، همواره با علم و دانش خود در طراحی فرشهای ایرانی پیشرو بود و نقش مهمی در معرفی و گسترش هنر فرش ایران در سطح بینالمللی ایفا کرد.
این فقدان نهتنها برای خانواده هنری فرش ایران، بلکه برای تمامی هنرمندان و علاقهمندان به هنر ایرانی یک درد بزرگ بود. اما میراث استاد مهدیئی همچنان در آثار بیشماری که از او برجایمانده، زنده است و نسلهای آینده میتوانند از دیدگاهها، طرحها و تکنیکهای این هنرمند بهرهبرداری کنند.
عشق به تاروپود؛ راهی که باید ادامه یابد
استاد حاج اکبر مهدیئی با تمامی نوآوریها، نگاههای هنری و علمگرایی که به طراحی فرش ایرانی آورد، جایگاه ویژهای در تاریخ هنر ایران بهویژه فرش اصفهان بهدست آورد. هنر او نهتنها در فرشهای ایرانی بلکه در قلب و ذهن همه کسانی که با فرش ایرانی آشنا هستند، ثبت شده است. فقدان این استاد بزرگ، خلأ بزرگی در دنیای هنر فرش ایران ایجاد کرد؛ اما او با آثارش و اندیشههایش همچنان در دل تاریخ هنر ایران زنده خواهد ماند.
بدون شک دانشگاهها، کارگاهها، کلاسها و محافل هنری متعددی در استان اصفهان، درباره طراحی، نگارگری، نقاشی فرش وجود دارند که تمامی آنها تلاش میکنند هنر فرش ایرانی و فرهنگ نصف جهان را زنده نگه دارند. فرش یک عنصر غیرقابلانکار در زندگی خانوادههای ایرانی است که با گذشت دوران و ورود فرهنگهای گوناگون به کشور ما، همچنان حذف نشده و برای نسل جدید نیز جالبتوجه است.
میراث هنری استاد مهدیئی، نیازمند توجه اهالی فرهنگ
بهطورکلی فرش یک نماد مهم از تاریخ، فرهنگ و هنر ایرانی است که باوجود اساتید فقیدی همچون حاج اکبر مهدیئی، تقویتشده و تداوم یافته است. نمیدانم در زمان حیات این هنرمند تأثیرگذار، تا چه اندازه از حضور این شخصیت برجسته در عرصه طراحی فرش بهره برده شده است؛ اما بدونشک رسالت هنرمندان و اهالی این حوزه ایجاب میکند که آموزهها و دیدگاه اصیل این هنرمند پیشکسوت و فقید را به نسل جدید و هنرجویان این رشته منتقل کنند.
کاری که با همت اهالی رشته طراحی فرش، نگارگری و قالیبافی، میتواند تأثیر بزرگی بر آینده این هنر اصیل داشته باشد؛ مخصوصا در شهری همچون اصفهان که تاریخچه غنی در این زمینه دارد. البته باید دید برنامه ارگانها، متولیان هنری، مسئولان فرهنگی و دانشکدههای هنری استان برای این هدف مهم چه خواهد بود. هرچند متأسفانه درزمینه معرفی و بازنمایی آثار و افتخارات شخصیتی همچون استاد اکبر مهدیئی، چه پیش از درگذشت و چه در این روزهای پس از فقدان این هنرمند بزرگ، فعالیت چشمگیری از سوی مسئولان هنری و فرهنگی شهر صورت نگرفته است…
