به گزارش اصفهان زیبا؛ بازآفرینی مفهوم فرونشست برای نمایش مشکلات و مسائل اخلاقی و فرهنگی جامعه ابتکار جدیدی است که هنرمندان اصفهانی آن را در قالب نمایشگاه «فرونشست » با بهنمایشگذاشتن آثارشان برگزار کردند.
سالهاست که واژه «فرونشست» گاه و بیگاه در اصفهان به گوش میرسد، واژهای که هر بار، بیش از پیش دل شهروندان را میلرزاند. وقتی آسمان با باران بیگانه میشود، زمین تاوان این غریبگی را میدهد؛ ناگهان از خشکی فرومیریزد و زیر پای جاندار و بیجان را خالی میکند. پلها و بناهای تاریخی ترک برمیدارند و اینگونه، میراث انسان و هویت شهریمان در معرض تهدید قرار میگیرد.اینبار، «فرونشست» از دل هنر سر برآورده و نمایشگاهی با همین عنوان در گالری هنر معاصر آرین در اصفهان برپا شده است.
در این نمایشگاه که میزبان آثاری از هنرمندان حوزه هنر مدرن است، به نظر میرسد واژه فرونشست از معنای صرفا زمینشناختی عبور کرده و به مفهومی گستردهتر تبدیل شده است؛ اینجا فرونشست فقط فروریزش زمین نیست، بلکه افول اخلاق، فرهنگ و هویت انسانی را نیز بازتاب میدهد. مفهومی چندلایه که به دغدغههای اجتماعی و زیستمحیطی هنرمند گره خورده و مخاطب را به تماشای چنین فروپاشیهای عمیقی فرا میخواند.
محمدرضا مهاجر، تسهیلگر و هنرگردان نمایشگاه در بخشی از بیانیه چنین نوشته است: «همه چیز با مفهوم فرونشست زمین آغاز شد، اما کمکم به مفهومی کلیتر از فرونشست رسیدیم. از اواسط بهار تا اوایل پاییز ۱۴۰۳، در همین مکان، کارگاه ایدهپردازی و ذهنورزی در گستره تصویر برگزار شد.
مهمترین اصل این کارگاه ذهنورزی از طریق شناخت بهتر تصویر، امکانات و ابزار بیانی آن بود. راه رسیدن به چنین فرایندی پیش از گره خوردن با متن و مباحث زیباییشناختی باید با دیدن، بهتر دیدن، تجربهورزی و تعامل بین افراد گروه بدست میآمد. علاوه بر این برای خلق و نمایش آثار، یک موضوع مشترک و البته معاصر لازم بود که در نهایت جمعِ حاضر به موضوع «فرونشست» روی خوش نشان داد. »
برای آشنایی بیشتر با نمایشگاه «فرونشست» و آثار منتخب در آن، با حسین تحویلیان، مدیر مؤسسه آرین هنر معاصر و هنرمند میزبان، به گفتوگو نشستهایم.
لطفا بفرمایید «فرونشست» در آثار ارائهشده در نمایشگاه، چه مفهومی را شامل میشود و ایده برگزاری این نمایشگاه از کجا نشأت گرفت؟
فرونشست در این نمایشگاه، هرچند ریشه در مفهوم زیستمحیطی و بحران زمین در اصفهان دارد، اما به همین معنا محدود نمیماند. هنرمند، بر اساس رسالتی که برای خود قائل است، تلاش کرده با نگاهی تحلیلی، به ریشهها و علل این پدیده بپردازد؛ اینکه چه رخدادهایی، چه تاریخی و چه اجتماعی، باعث شکلگیری وضعیت کنونی شدهاند.
بنابراین، هر یک از آثار ارائهشده در قالبهای مختلفی چون نقاشی، عکاسی، چیدمان و نگارگری، تفسیر متفاوتی از این فرونشست را بازتاب میدهند.در بخشی از آثار، فرونشست بهعنوان فروپاشی در بستر شهری اصفهان مورد توجه قرار گرفته و در بخشی دیگر، به رخدادهای تاریخی و سیاسی که در گذشته باعث فرسایش فرهنگی شدهاند و اکنون نیز به شکلهای گوناگون در سرزمین ما تداوم یافتهاند. در برخی از آثار، فرونشست اخلاقی نیز مد نظر بوده است.
ایده اصلی این نمایشگاه، از همان فرونشست واقعی در اصفهان آغاز شده، اما در روند شکلگیری آثار، هنرمند به تصویر صرف از ویرانی آثار تاریخی بسنده نکرده و کوشیده تا لایههای پنهانتری از این پدیده را هم جستوجو و روایت کند؛ از جمله ریشههای فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی آن را.
پیام این نمایشگاه چیست؟
در این نمایشگاه تلاش کردهایم بحثی جدی درباره پدیده فرونشست را شکل دهیم؛ چه از منظر محیطزیستی و چه در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی. با وجود عمق فاجعهبار این مسئله، متأسفانه فرونشست بهنوعی در زندگی روزمره مردم عادی شده و در هیاهوی دیگر بحرانها، کمتر به چشم میآید و جدی گرفته نمیشود.ما با زبان هنر، سعی کردهایم این هشدار را دوباره به ذهن مخاطب بازگردانیم و یادآوری کنیم که فرونشست، تهدیدی آنی، جدی و ادامهدار است؛ پدیدهای که صرفا زیر پای شهر نمیریزد، بلکه لایههای عمیقتری از فرهنگ، اخلاق و هویت را نیز با خود فرو میبرد.
آیا انتظار دارید در قبال این فرونشست گفتمان یا اقدامی جدی از سوی مسئولان و سیاستمداران شکل بگیرد یا این اقدام بیشتر متوجه جامعه و مردم میشود؟
واقعیت این است که معمولا سیاستمداران برای دیدن گالریها قدم نمیگذارند. بنابراین ما هم در این نمایشگاه، بیشتر جامعه هنری و مخاطب عمومی را در نظر گرفتهایم. هدف ما آگاهیبخشی است؛ اینکه این مسئله مهم و رو به گسترش را از طریق زبان هنر به مردم یادآوری کنیم.
لطفا درباره آثار خودتان در این نمایشگاه هم توضیح دهید.
در این نمایشگاه دو اثر از من به نمایش درآمده است. یکی از آنها اثری است که شامل محوشدگی کلی میشود. در این اثر، امضای من بهصورت «مرحوم حسین تحویلیان» آمده؛ نشانهای از نابودی تدریجی هنرمند و زیست او در مواجهه با شرایط موجود. این اثر، نوعی مرگ نمادین پیش از واقعه است؛ فروپاشی هویت و حضور، پیش از آنکه عملا رخ دهد.
اثر دوم، مجموعهای از کاشیهایی است که اکثرا آبیرنگ هستند و فضای یک مسجد را تداعی میکنند. در این کاشیها، فیگورهای انسانی دیده میشوند، اما یکی از فیگورها گویا جدا شده و به صورت معکوس نصب شده است.
در این آثار و بهویژه در آثار خود شما، آیا «امید» هم جایگاهی دارد؟
طبیعتا موضوع نمایشگاه تلخ و تکاندهنده است؛ فرونشست، چه در زمین و چه در لایههای فرهنگی و اخلاقی، پدیدهای هشداردهنده و نگرانکننده است. اما با این حال، در برخی آثار، بارقههایی از امید هم دیده میشود.برای مثال، در یکی از آثار نگارگری این مجموعه که اثر خانم زهره فکاری است، نمایی محو از عالیقاپو وجود دارد. اما در بالای کادر، سیمرغی را میبینیم که یک قطره آب آورده و در آن قطره، عالیقاپو سرسبز و زنده نقش بسته است. در واقع، میتوان گفت این اثر، امیدوارکنندهترین قطعه نمایشگاه است.
در مسیر فعالیت هنری، بهویژه در حوزه هنرهای معاصر در اصفهان، چه چالشها و مشکلاتی بر سر راه هنرمندان وجود دارد؟
با وجود تمام نامرادیها و بیتوجهیهایی که در مسیر فعالیت هنری وجود دارد، هنرمند نهایتا راه خود را پیدا میکند و به مسیرش ادامه میدهد. اما واقعیت این است که در استان اصفهان، هنرهای سنتی جایگاه نسبتا تثبیتشدهای دارند و بهدرستی هم مورد احترام و حمایت قرار گرفتهاند.
با این حال، هنر معاصر که بیشتر توسط نسلهای جدید و دانشجویان دنبال میشود، هنوز از سوی نهادهای رسمی و مسئولان چندان به رسمیت شناخته نشده است.این در حالی است که فرهنگ معاصر، آن چیزی است که در آینده برای ما باقی میماند؛ همانگونه که در دورههای گذشته، هنرهایی چون نگارگری، خوشنویسی و معماری، فرهنگ معاصر زمان خود بودهاند.
نمونهاش رضا عباسی است که در دوران صفویه به اوج رسید و حتی به سمت هنری بالای آن دوره که مسئول کتابخانه بوده، منصوب شد.در دورههای قاجار و پهلوی نیز بسیاری از هنرمندان اصفهان به تهران مهاجرت کردند و در پایتخت جایگاههایی یافتند. اما در دوره معاصر، نه تنها جایگاهی برای هنرمندان در ساختارهای فرهنگی استان وجود ندارد، بلکه بهتدریج شاهد کمرنگ شدن حضور هنرمندان در تصمیمگیریهای مرتبط با فرهنگ و هنر هستیم.
به عبارتی، هرچه بیشتر وارد دوران معاصر شدهایم، سهم و صدای هنرمند در فضای رسمی کمتر شده است. در واقع، نوعی «هنرمندزدایی» در ساختار تصمیمگیریهای اصفهان وجود دارد که متأسفانه بهوضوح قابل مشاهده است.
در حالیکه هنرمند، دلسوزترین فرد نسبت به جامعه و زمانهاش است؛ او کسی است که تمام زیست خود را وقف خلق اثری میکند که به جامعه تقدیم شود. حذف یا نادیدهگرفتن چنین نیرویی، در نهایت به زیان فرهنگ خواهد بود.به گزارش «اصفهان زیبا»، نمایشگاه گروهی هنرهای تجسمی با عنوان «فرونشست» از ۲۷ تیر شروع شده و تا ۱ مرداد هم از ساعت ۱۸ تا ۲۱ در «گالری آرین هنر معاصر» پذیرای هنرمندان و هنردوستان خواهد بود.
