گرد و غبار اصفهان را در برگرفت! جمعه گذشته بود که هجوم ریزگردها که گفته میشود منشأ خارجی دارند و از عراق وارد ایران شدهاند، علاوه بر استانهای لرستان، کرمانشاه، ایلام، همدان، مرکزی، کردستان و خوزستان، اصفهان را نیز فرا گرفت و منجر به کاهش کیفیت هوا در این استان شد؛ بهطوری که گزارشها حاکی از این است که سرعت تندباد در اردستان در برخی از ساعات به ۱۲۶ کیلومتر در ساعت رسید و باعث به وجودآمدن مشکلات و خسارتهایی برای شهروندان شد. حجت عسگریان، کارشناس مسئول پیشبینی هوای ادارهکل هواشناسی استان در این باره به «اصفهانزیبا» میگوید که سرعت وزش باد در روزهای گذشته بالا و در برخی از شهرستانها به 130 کیلومتر در ساعت نیز رسیده است.
این روزها آزادسازی سواحل رودخانه زایندهرود، دوباره موردتوجه قرار گرفته است. هرچند در سالهای گذشته نیز با دستور مراجع قضایی برخی از ساختوسازهایی که حریم رودخانه را مورد تصرف خود قرار داده بودند، تخریب شدند؛ پافشاری و بیتوجهی به قانون از سوی برخی از دستگاهها باعث شده است همچنان حریم رودخانه در تصرف سودجویان باشد. مهران زینلیان، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری اصفهان، اما از آزادسازی سواحل زایندهرود تا تابستان آینده خبر میدهد؛ آنجا که به «اصفهانزیبا» میگوید: «تخریب ویلاهای دولتی در دستور کار قرار گرفته است و پسازآن نیز با ساختوسازهای شخصی برخورد خواهد شد.» به گفته او، حدود 568 هکتار از سواحل زایندهرود آزاد شده است.
اولتیماتوم رئیسجمهور تنها یک فرصت کوتاه برای همه دستگاهها بود؛ از 9 تا 29 بهمنماه؛ 20 روزی که دستگاههای مرتبط باید پا به میدان میگذاشتند و تمامی سواحل کشور را آزاد میکردند. شمارش معکوس شروع شد و خیلی زود همه دستبهکار شدند. لودرها و بیلهای مکانیکی به جان ساختمانهای عریض و طویل و لاکچری افتادند؛ ویلاهایی که دولتیها برای خوابیدن یک شب زیر سقف آن، حریم دریا و رودخانه را نادیده گرفته و به انحصار خود درآورده بودند. یکیدو روز مانده به پایان مهلت اولتیماتوم مسئولان استانهای ساحلی، از آزادسازی حریم 60متری سواحل در اختیار دستگاههای دولتی خبر دادند.
احیای زایندهرود مهمترین مطالبه مردم اصفهان است. رودخانه زایندهرود، قلب تپنده استان اصفهان، نقش مهمی در تمامی ابعاد توسعه شهری اصفهان و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی این استان دارد. این رودخانه همچنین بستری برای گسترش تعاملهای اجتماعی انسانها با یکدیگر فراهم میکند و علاوه بر اینکه فضایی تفریحی و محلی برای گذران اوقات فراغت محسوب میشود، جایگاه ویژهای را در هویت شهری شهروندان اصفهانی به خود اختصاص میدهد. متأسفانه خشکی زایندهرود و برداشتهای بیرویه از آبخوان، منجر به خالیشدن آن و ایجاد بحران در حوضه این رود که روزگاری زندهرود نام داشت، شده است.
خوشمان بیاید یا نه، قبول کنیم یا نه، هوای اصفهان آلوده است؛ شرایط حاد و بحرانی که پُر بیراه نیست اگر بگوییم نه تنها کمتر دستگاه یا نهادی حاضر به گردنگرفتن و سهیمبودن در آن است که شاید چندان بدش هم نیاید که برای تبرئه خود توپ را به زمین دیگری بیندازد و انگشت اتهام به سمت «این» و «آن» بگیرد. آلودگی، این چیزها سرش نمیشود و خیلی راحت قانون و آییننامه و دستورالعملها را دور میزند و عرصه را برای اصفهانیها تنگ میکند؛
تالاب گاوخونی، سالهاست که حالوروز خوبی ندارد و در عطش بیآبی میسوزد. خشکی گاوخونی فقط زندگی انسانها را تحتالشعاع قرار نداده، بلکه در سالهای اخیر، جمعیت پرندگان مهاجر را هم نشانه رفته و باعث کاهش یا از بین رفتن تعداد زیادی از آنها شده است؛ پرندههایی که هرسال و با سرد شدن هوا مسیری طولانی را طی میکنند تا برای یک وقفه کوتاهمدت به تالاب گاوخونی برسند. ایمان ابراهیمی، فعال محیطزیست و پرندهنگر، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» از آخرین وضعیت پرندگان و آبزیان تالاب گاوخونی میگوید.
شاید تصورش هم غیرممکن و دور از ذهن بود؛ اما پنجاه سال بعد از تصویب کنوانسیون رامسر که پیمانی بود، برای حفاظت از تالابها و حیوانات و گیاهان وابسته به آنها، گاوخونی، عروس تالابهای ایران، خشکشده و غبار فراموشی بر رخسار آن نشسته است؛ تالابی که بارها وعدهووعیدهای مختلفی در رابطه با احیای آن در رسانهها منتشر شد و تیترهای ریزودرشتی را به خود اختصاص داد؛ مثلا «تالاب گاوخونی تا پنج سال آینده احیا میشود»؛
«پرداخت بر اساس پرتاب» (pay-as-you-throw) سیاستی است که افراد را ملزم میکند متناسب با میزان زبالهای که تولید میکنند هزینه بپردازند؛ بهعبارتدیگر، شما اجازه ندارید بهراحتی در خانه را باز کنید و هر مقدار زبالهای که دلتان خواست به بیرون پرتاب کنید بلکه باید در ازای تولید زباله بیشتر پول بیشتری هم بدهید. در حال حاضر، سیاست «پرداخت بر اساس میزان تولید زباله» در بسیاری از شهرهای کوچک و بزرگ در سرتاسر جهان اجرا میشود، ازجمله در بیش از 7000 شهر ایالاتمتحده که از نمونههای آن میتوان به سیاتل، برکلی، آستین و همچنین پورتلند در ایالت مِین اشاره کرد.
اصفهان در سالهای اخیر به دلیل خشکسالی و کمبود منابع آبی با مشکلات بسیاری در بخشهای مختلف از جمله زیستمحیطی مواجه شده است. به دلیل سپریشدن سال آبی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ با خشکسالی شدید و کاهش منابع آب سد زایندهرود، همچنین پیشبینی تداوم خشکسالی توسط سازمان هواشناسی کشور، شرایط مساعدی از نظر تأمین منابع آب برای این سد در سال آبی جاری متصور نیست. عضو هیئتمدیره نظام صنفی کشاورزی شهرستان اصفهان در گفتوگو با اصفهانزیبا به مهمترین دلایل خشکسالی زایندهرود اشاره کرده و راهکارهایی ارائه میدهد.
نشست تخصصی «احیای زایندهرود، راهکارها و چالشها» با حضور استادان دانشگاه، متخصصان، نمایندگان صنایع، نمایندگان مجلس و مسئولان به میزبانی دانشگاه پیام نور استان برگزار شد. در این نشست طولانی که ظهر تا عصر شنبه، 27 آذر 1400 برقرار بود، به مسائلی مانند احیای زایندهرود و بررسی راهکارهای عملیاتی حل مسائل این حوضه آبی، مسئلهشناسی حکمرانی آب در حوضه زایندهرود، اثرات زیستمحیطی برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، احیای رودخانه زایندهرود، واکاوی راهکارهای بهبود هماهنگـی بینبخشی و بینمنطقهای، روند تغییرات خشکسالی در حوضه زایندهرود، ارزش اقتصادی رودخانه زایندهرود و تالاب گاوخونی پرداخته شد، به امید آنکه خشکی دشت اصفهان به مسئلهای ملی مبدل شود؛ در غیر این صورت، باید شاهد مهاجرتهای گسترده و نابودی اصفهان در سالهای آتی باشیم.
«تِیهو» یا «تیهو» (See-see Partridge) پرندهای از راسته ماکیان سانان و خانواده قرقاولهاست که بسیار شبیه به کبک، ولی با اندازه حدود 24 سانتیمتر کمی کوچکتر از آن است. «تیهو» کلمهای پهلوی بوده و در آثار بسیاری از شاعران از جمله مثنویمعنوی از آن نام برده شده است.
طی دو دهه گذشته خشکی زایندهرود و برداشتهای بیرویه از آبخوان دشت اصفهان- برخوار منجر به خالیشدن آن و ایجاد بحران در حوضه این رود که روزگاری زندهرود نام داشت، شده است. با توجه به آمار ارائهشده ازسوی وزارت نیرو، میزان حجم آب موجود در مخزن سد کمتر از ۱۷۰ میلیون مترمکعب بوده که معادل کمتر از ۱۵درصد حجم مخزن است. در حال حاضر، عمدهترین چالشهای حوضه آبریز زایندهرود شامل خشکسالی، بروز پدیده فرونشست، فقدان آب شرب برای جمعیت ساکن در این منطقه، مشکل در تأمین آب مورد نیاز صنایع، کشاورزی و خشکی تالاب گاوخونی و تبدیلشدن آن به کانون ریزگرد است.