ایران تا یک دهه آینده درگیر مهاجرت‌های اقلیمی می‌شود

نسخه کلی برای مهاجرت بپیچیم

تغییرات اقلیمی همواره موجب تهدید جابه‌جایی و آوارگی میلیون‌ها نفر می‌شود و جریان مهاجرتی جدید را سراسر مرزها ایجاد می‌کند. مناطقی که در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر هستند به‌مرورزمان غیرقابل‌سکونت می‌شوند و این امر جابه‌جایی دائمی و بین‌المللی را در مقیاس وسیع به دنبال خواهد داشت.

تاریخ انتشار: 21:16 - یکشنبه 1403/02/9
مدت زمان مطالعه: 5 دقیقه
نسخه کلی  برای مهاجرت بپیچیم

به گزارش اصفهان زیبا؛ تغییرات اقلیمی همواره موجب تهدید جابه‌جایی و آوارگی میلیون‌ها نفر می‌شود و جریان مهاجرتی جدید را سراسر مرزها ایجاد می‌کند. مناطقی که در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر هستند به‌مرورزمان غیرقابل‌سکونت می‌شوند و این امر جابه‌جایی دائمی و بین‌المللی را در مقیاس وسیع به دنبال خواهد داشت. به گفته بهرام صلواتی، مدير رصدخانه مهاجرت ايران، عوامل کلیدی مهاجرت اقلیمی شامل کمبود آب، رخدادهای شدید اقلیمی شامل کمبود آب، رخدادهای شدید آب‌و‌هوایی و آتش‌سوزی‌های مرتبط با گرمایش جهانی اکنون مشهود است.

او می‌گوید که تغییرات اقلیمی ممکن است به‌عنوان تهدید چند برابری در رابطه با فقر منجر به شکست حکومت‌ها و فقدان امنیت انسانی شود. به‌نوبه خود هر یک از عوامل به توانایی جامعه برای ایجاد تاب‌آوری آسیب می‌رساند. اگرچه بحران‌ها در کشورهای مبدأ شدید خواهند بود، این بحران‌ها به مرزهای ملی ختم نمی‌شود و ورود تعداد زیادی از مهاجران به آن سوی مرزها چالش‌هایی را برای مناطق میزبان ایجاد می‌کند.

صلواتی تصریح می‌کند: با توجه به بعد استراتژیک این خطر کارشناسان، مهاجرت اقلیمی را به‌عنوان یک خطر بزرگ ژئوپلیتیکی شناسایی کرده‌اند؛ چراکه تغییرات اقلیمی به تشدید تنش آبی در سطح جهانی افزوده و امنیت غذایی را کاهش خواهد داد که این موارد عواقب خطرناکی برای سلامتی، معیشت و درگیری‌های داخلی و بین‌المللی به‌ویژه در مناطق مرزی و کمتر توسعه‌یافته دارد.
به گفته مدير رصدخانه مهاجرت ايران، مهاجرت تا زمانی امکان‌پذیر است که مکان‌هایی برای رفتن وجود داشته باشد و افراد توسط ملاحظات و محدودیت‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی محدود نشده باشند.

او با بیان اینکه با تشدید بحران تنش آبی و افزایش قیمت مواد غذایی ایران ممکن است 70 درصد زمین‌های کشاورزی خود را از دست داده و در نتیجه میلیون‌ها نفر مجبور به مهاجرت خواهند شد، ادامه می‌دهد: فلات ایران به دلیل خشکی رودخانه‌ها، کاهش آب‌های زیرزمینی و فرونشست زمین عملاً غیرقابل سکونت خواهد.

صلواتی اضافه می‌کند: پیش‌بینی بر این است با توجه به شکنندگی محیط‌زیست ایران و آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های محیط‌زیستی و اقلیمی و با ادامه روندهای مخرب آن، مهاجرت نه‌تنها به شهرهای پرازدحام ایران، بلکه در سال‌های آتی به سایر کشورها افزایش می‌یابد.

مدير رصدخانه مهاجرت ايران درباره آمار مهاجرت‌های داخلی ناشی از تغییرات اقلیمی به «اصفهان‌زیبا»، می‌گوید: متأسفانه در خصوص مهاجرت‌های داخلی آمار دقیقی در داخل کشور تهیه نشده است؛ چراکه آخرین سرشماری کشور مربوط به سال 1395 است که مهاجرت‌های بین‌استانی و درون‌استانی را رصد کرده است. باید توجه داشت که مهاجرت‌های داخلی به‌خصوص از حاشیه‌های شهرستان‌ها به مراکز استان‌ها باعث می‌شود وضعیت اشتغالی و جمعیتی مراکز استان‌ها بر هم بخورد که این مسئله، زمینه را برای برون‌کوچی از استان و کشور مهیا می‌کند.

او با تأکید بر اینکه متأسفانه ایران به لحاظ مهاجرت‌های اقلیمی و شاخص‌های مطرح در آن وضعیت خوبی ندارد، البته نه‌تنها ایران بلکه دیگر کشورهای منطقه چنین هستند؛ به‌عنوان‌مثال اکنون بحث حقابه هیرمند مطرح است که بین ایران و افغانستان سدسازی می‌کنند یا در حوضه آبریز ارس در شمال غرب ایران نیز چنین مشکلی وجود دارد یا در حوضه داخل فلات ایران در اصفهان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد و بقیه بخش‌ها ما درگیر مشکل حقابه هستیم.

صلواتی تصریح می‌کند: پیام اصلی این اتفاقات چنین است که اکنون مهاجرت‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی کشور پررنگ شده است و ایران در یک دهه آینده به‌شدت درگیر مهاجرت‌های اقلیمی خواهد شد و این زنگ خطری است که مسئولان باید به آن توجه کنند.

او همچنین به موضوع اصلاح محصولات کشاورزی اشاره می‌کند و می‌گوید: ایران ازنظر پایداری منابع آب دچار بحران است که این مسئله بر مسائل جمعیتی و مهاجرتی تأثیر خواهد گذاشت و متأسفانه به دلیل اینکه داده‌های زیادی در این زمینه تولید نمی‌شود شواهد در دسترسی درباره روند مهاجرت امسال نسبت به سال گذشته و جابه‌َجایی بین استان‌ها بر اساس شرایط اقلیمی موجود نیست، البته شواهد منطقه‌ای و جهانی نشان می‌دهد که ما باید برای مهاجرت‌های اقلیمی خود فکر اساسی بکنیم.

صلواتی با تأکید بر اینکه مشکل آب در فلات مرکزی ایران بسیار جدی است، توضیح می‌دهد: اگرچه پروژه‌های آب‌رسانی از مناطق مختلف دریای عمان و خلیج‌فارس مطرح است، این طرح‌ها بلندمدت، زمان‌بر و پرهزینه‌اند. مسئله اصلی این است که اشتغال در منطقه فلات مرکزی ایران و سکونت در آن تحت‌فشار است و به‌نوعی شاهد ناپایداری اقتصادی‌اجتماعی هستیم که پدیده فرونشست زمین نیز یکی از عوارض زمین‌شناسی است و نشان می‌دهد ما بیش‌ازپیش و بیش‌ازحد مجاز از منابع آبی خود استفاده کرده‌ایم.

او ادامه می‌دهد: مدل کلی این شرایط چنین است که جابه‌جایی‌های داخلی به برون‌کوچی از مناطق اصلی به مناطق شمال کشور منجر خواهد شد؛ اما به دلیل اینکه آنجا نیز ظرفیت‌های کافی برای توسعه پایدار وجود ندارد، قطعاً منجر به مهاجرت‌های خروجی از کشور خواهد شد. اما راه‌حل کلی این چالش چیست؟ به عقیده مدير رصدخانه مهاجرت ايران، نخست باید طرح‌های آمایش سرزمین از روی کاغذ برداشته و در عمل اجرا شود؛ چراکه ما هنوز نتوانسته‌ایم توسعه منطقه‌ای به شکل پایدار در فلات مرکزی ایران ایجاد کنیم؛ دوم مناطق شمال کشور نیز اکنون دچار تنش‌های آبی و جمعیتی شده‌اند، بنابراین هرچقدر بخواهیم تعلل کنیم این اثرات و تبعات در آینده خود را بیشتر نشان می‌دهد. همانند پدیده فرونشست زمین در مناطق مختلف کشور ازجمله اصفهان.

او همچنین به نکته مهمی اشاره می‌کند و می‌گوید: باید به مهاجرت‌های ورودی به داخل کشور نیز توجه کنیم. در حال حاضر در فلات مرکزی ایران همچون اصفهان، کرمان و یزد بیشترین سکونت مهاجران ورودی به داخل کشور را داریم و این مسئله در حال تشدید است. در این شرایط علاوه بر از دست دادن سرمایه انسانی خود، با افزایش فشارهای اقلیمی، فشار مهاجرت‌های ورودی به کشور این شرایط را تشدید خواهد کرد که درنهایت باید یک نسخه کلی برای مهاجرت در کشور بپیچیم تا بتوانیم توازن بین مهاجرت‌های ورودی، خروجی و مباحث جمعیتی را برقرار کنیم، البته اقلیم نیز در بستر تمام این موارد تأثیرگذار است.

صلواتی با اشاره به اینکه متأسفانه آمار مربوط به مهاجرت‌های اقلیمی در کشور تولید نشده است، تأکید می‌کند: این یکی از حوزه‌هایی است که باید بر روی آن تولید داده شود و بتوانیم الگوهای مهاجرت درون سرزمینی خود را استخراج کنیم. متأسفانه شاهد یک عقب‌افتادگی زمانی هستیم که از سال 1395 به این طرف الگوهای جابه‌جایی درون‌سرزمینی به‌روز نشده است و طی هشت سال گذشته این داده‌ها را نداریم و الگوهای سرشماری آن نیز مشخص نیست که چطور می‌توان این مسئله را پوشش داد. بنابراین توجه جدید به مهاجرت‌های درون‌سرزمینی و اقلیمی بسیار ضرورت دارد.

او با اشاره به اینکه مدل توسعه اقتصاد ایران مبتنی بر محصولات کشاورزی و صنعتی است، می‌گوید: در شرایط فعلی باید صنایع آب‌بر را تا حد زیادی کم کنیم و توسعه خدمت‌محور و اقتصادی که مبتنی بر منابع آبی نیست و برعکس مبتنی بر سرمایه انسانی، تولید خدمات اجتماعی و فرهنگی با ارزش‌افزوده بالاست را جایگزین کنیم؛ به‌عنوان‌مثال به سمت اقتصاد دانش‌بنیان با مدل‌های بهینه‌سازی مصرف آب برویم. البته هنوز راه درازی در پیش داریم چراکه کشاورزی ما هنوز به شکل سنتی انجام می‌شود و صنایع ما همچون فولاد به‌شدت آب‌‌بر است. از سوی دیگر باید توجه داشت که مباحث افزایش جمعیت، حیات و پایداری سکونت را در ایران تهدید می‌کند.

مدير رصدخانه مهاجرت ايران در پایان یادآور می‌شود: اگرچه در برخی از اسناد مانند سند چشم‌انداز 1404، سند ملی آمایش سرزمین، برنامه‌های توسعه‌ و سایر اسناد و برنامه‌های کشور به موضوع حفاظت از محیط‌زیست و تغییر اقلیم توجه شده، اما به‌طور مستقیم به موضوع مهاجرت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی پرداخته نشده است؛ بنابراین لزوم توجه به این مسئله باید در دستور کار سیاست‌ها و برنامه‌های کلان کشوری قرار گیرد.

دیدگاهتان را بنویسید

- دیدگاه شما، پس از تایید سردبیر در پایگاه خبری اصفهان زیبا منتشر خواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد‌شد
- دیدگاه‌هایی که به غیر از زبان‌فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد‌شد

13 + ده =